Shloka 11
Gopī-Vipralambha: The Search for Kṛṣṇa and the Revelation of Divine Footprints
अप्येणपत्न्युपगत: प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् दृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो व: । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जिताया: कुन्दस्रज: कुलपतेरिह वाति गन्ध: ॥ ११ ॥
apy eṇa-patny upagataḥ priyayeha gātrais tanvan dṛśāṁ sakhi su-nirvṛtim acyuto vaḥ kāntāṅga-saṅga-kuca-kuṅkuma-rañjitāyāḥ kunda-srajaḥ kula-pater iha vāti gandhaḥ
ਹੇ ਸਖੀ, ਹਿਰਣੀ ਦੀ ਪਤਨੀ! ਕੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਿਆਂ? ਵੇਖ, ਇੱਥੇ ਕੁਲਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਆਲਿੰਗਨ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਯਸੀ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Śrīla Viśvanātha Cakravartī provides the following charming commentary on this verse:
FAQs
This verse shows the gopīs inferring Kṛṣṇa’s nearness from subtle signs—especially the fragrance of His kunda-flower garland, now marked by contact with a beloved—revealing their intense, perception-like love in separation.
In their longing, the gopīs imagine Kṛṣṇa delighting even forest creatures; the mention of the doe heightens their sense of separation and jealousy, while also praising Kṛṣṇa’s all-attractive mercy.
By remembering God through “traces” of His presence—names, teachings, sacred places, and devotional habits—one can transform absence into deeper remembrance, humility, and steady bhakti.