Next Mantra

Mantra 1

Sukta 84

क्षत्रभृदग्निः। अनाधृष्यो जातवेदा अमर्त्यो विराडग्ने क्षत्रभृद् दीदिहीह। विश्वा अमीवाः प्रमुञ्चन् मानुषीभिः शिवाभिरद्य परि पाहि नो गयम्

kṣatrabhṛ́d agníḥ | anādhṛ́ṣyo jātávedā́ amártyo virā́ḍ agne kṣatrabhṛ́d dīdihī́ha | víśvā amī́vāḥ pramuñcán mānuṣī́bhir śivā́bhir adyá pári pāhi no gáyam ||

Agni is the bearer of kṣatra. Unassailable Jātavedas, immortal, wide-ruling—O Agni, kṣatra-bearing, blaze here. Releasing all diseases by human, kindly means, today guard round about our home and substance.

ਅਗਨੀ ਖ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਅਨਾਧ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਜਾਤਵੇਦਾ, ਅਮਰ, ਵਿਰਾਟ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਖ਼ਤ੍ਰਭ੍ਰਿਤ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ। ਮਨੁੱਖੀ, ਸ਼ਿਵ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਅਮੀਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਘਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਰਖਿਆ ਕਰ।

क्षत्रभृत्bearing/maintaining sovereignty (kṣatra)
क्षत्रभृत्:
विशेषणम् (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootक्षत्र-भृत् (प्रातिपदिक; भृत् < √भृ)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ (दीदिहि/प्रमुञ्चन्/पाहि इत्यस्य संबन्धी) / विषयः
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अनाधृष्यःunassailable, not to be overpowered
अनाधृष्यः:
विशेषणम् (जातवेदसः/अग्नेः)
TypeAdjective
Rootअन्-आ-धृष्य- (कृदन्त-विशेषण; धृष्य < √धृष ‘to dare/assail’)
जातवेदाःJātavedas (Agni as knower of all births)
जातवेदाः:
सम्बोधन/विषयः (अग्नेः नाम)
TypeNoun
Rootजात-वेदस् (प्रातिपदिक; ‘he who knows beings at birth’)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
विशेषणम् (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य- (प्रातिपदिक)
विराट्wide-ruling, all-pervading, splendid
विराट्:
विशेषणम् (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootविराज्/विराट् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधनम्
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
क्षत्रभृत्O bearer of sovereignty
क्षत्रभृत्:
सम्बोधनम् (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootक्षत्र-भृत् (प्रातिपदिक; भृत् < √भृ)
दीदिहिshine forth! blaze!
दीदिहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√दीदिह्/√दिह् (दीदिहि—आदेश/आज्ञार्थे; तीव्र-दीप्तौ)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषणम् (अमीवाः)
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
अमीवाःdiseases, afflictions
अमीवाः:
कर्म (प्रमुञ्चन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअमीवा- (प्रातिपदिक)
प्रमुञ्चन्releasing, setting free
प्रमुञ्चन्:
कर्तृ (अग्निः—‘releasing’)
TypeVerb
Rootप्र-√मुच् (कृदन्त; शतृ-प्रत्ययः)
मानुषीभिःwith (those) human (ones)
मानुषीभिः:
करण (सह/साधनभावः) अथवा सहकारि
TypeAdjective
Rootमानुषी- (प्रातिपदिक)
शिवाभिःwith auspicious/benign (ones)
शिवाभिः:
करण/सहकारि (मानुषीभिः सह)
TypeAdjective
Rootशिवा- (प्रातिपदिक)
अद्यtoday, now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
परिaround, on all sides
परि:
क्रियाविशेषणम् (पाहि)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
पाहिprotect! guard!
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पालने)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (रक्षणस्य—‘our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
गयम्household/estate; life, vital well-being (gaya)
गयम्:
कर्म (पाहि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootगय- (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic seer(s) for Agni-protection material (variable by anukramaṇī)

Devata: Agni (as kṣatrabhṛt, Jātavedas)

Chandas: Mixed/triṣṭubh tendency (requires metrical verification)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From ignition and command to calm enclosure and safety.","listener_experience":"A sense of heat, courage, and secure boundaries; reassurance that disorder is being loosened and expelled.","intensity":7}