Mantra 1
Sukta 53
दीर्घायुः। अमुत्रभूयादधि यद् यमस्य बृहस्पतेरभिशस्तेरमुञ्चः । प्रत्यौहतामश्विना मृत्युमस्मद् देवानामग्ने भिषजा शचीभिः
dīrghāyúḥ | amútra-bhūyād ádhi yád yámasya bृहáspater abhíśaster amúñcaḥ | práty auhatām aśvínā mṛtyúm asmád devā́nām agne bhiṣájā śacī́bhiḥ
Long life!—Let him not be yonder’s own, though Yama had laid hold: from Bṛhaspati’s ban, from the imprecation, thou hast loosed him. Let the Aśvins thrust Death backward from us; O Agni, physician of the Gods, with thy potent arts.
ਦੀਰਘ ਆਯੁ! ਯਮ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਨਾ ਬਣੇ—ਇਹ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ, ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣ; ਹੇ ਅਗਨਿ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਭਿਸ਼ਜ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਚੀਆਂ (ਉਪਾਅ/ਚਿਕਿਤਸਾ-ਕਲਾਵਾਂ) ਨਾਲ।
Rishi: Atharvanic tradition; specific r̥ṣi not supplied in the input
Devata: Aśvins, Agni (as Bhiṣaj), with Yama/Mṛtyu as adversarial powers
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī movement (requires metrical confirmation from edition)
{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From peril and pleading to empowered reversal and renewed life-claim.","listener_experience":"Tender urgency, then relief and strengthened hope.","intensity":7}