Anuvaka 6
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਜੀਵਨ-ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ—ਪ੍ਰਾਣ/ਅਪਾਨ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਰਕਸ਼ਾ—ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ। (2) ਸੰਜ੍ਞਾਨ—ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸਹਿਮਤੀ/ਏਕਤਾ। (3) ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ—ਪ੍ਰਾਣ/ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਟਿਕਾ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਖਿੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ। (4) ਵਿਸ਼-ਹਰਣ—ਵੀਰੁਦ (ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੀਆਂ) ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਨਾਸ਼। (5) ਵਾਚ/ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਵੰਦਨਾ—ਚ ਅਤੇ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਾਣੀ ਵਜੋਂ ਮਾਣਨਾ। (6) ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਯਨ—ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿਘਨ-ਰਹਿਤ ਮਾਰਗ।
Suktas in Anuvaka 6
Sukta 51
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਰਕ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨ ਭਜਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਘੇਰਾ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ, ਉੱਪਰ/ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ‘ਦੁਰਾਚਾਰੀ’ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ‘ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖੇਤਰ’ (ਵਰੀਯਸ) ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 52
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੰਜ੍ਞਾਨ-ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ/ਏਕ-ਸਮਝ (ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ) ਰੋਪੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੂਹਕ ਜੀਵਨ ਬਿਨਾ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਦੇ ਚੱਲੇ। ਇਹ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਯੁੱਧਕਾਲੀਨ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ—ਜਨਤਕ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ, ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਰੋਕੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਕਜੁੱਟ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਹਾਵੀ ਰਹੇ।
Sukta 53
ਇਹ ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ (ਚਿਕਿਤਸਕ) ਸੂਕਤ ਰੋਗੀ ਦੀ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ (ਅੰਦਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹ) ਅਤੇ ਅਪਾਨ (ਬਾਹਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹ) ਨਾਂ ਵਿਛੁੜਣ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਮ/ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦਾਂ—ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਭਿਸ਼ਜ—ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਵਾਰੀ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬੁਢਾਪੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਖ਼ਰਾਬੀ/ਖ਼ਪਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ’ (ਜਰਿਮਾਨ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਖੰਡ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 54
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਦੋ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਚ ਅਤੇ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ્ઞ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਗ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹੈ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੇਦ—ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਗੋਂ ਬਲ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸਫਲ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Sukta 55
ਇਹ ਇਕ-ਚਾ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਵਸਤ੍ਯ-ਅਯਨ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਯਾਤਰਾ-ਮਾਰਗ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ‘ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰਦੇ’ ਪਥਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੰਤਰ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤਾਬੀਜ਼ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ—ਅਪਘਾਤ, ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ।
Sukta 56
AV 7.56 ਇਕ ਵਿਸ਼-ਨਾਸ਼ਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਰਕੋਟਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ, ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਬਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਵੀਰੁਦ (ਜੜੀ-ਬੂਟੀ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਬੋਟਾਨੀਕਲ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ “ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ” ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਵੰਕਾ ਕਰਕੇ ਨਿਰਹਾਨਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 57
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਭਜਨ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਚਿੰਤਾ, ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ ਅਰਦਾਸ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ‘ਚੀਰ’ ਕਰਕੇ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਠਹਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘ੍ਰਿਤ (ਘੀ) ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਕ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਛਵੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੋਟੀਫ਼ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਰੇਖਾ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੀ ਤਰੱਕੀ—ਸਿਹਤ, ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਖਿੜਾਉ (ਸੁਚੱਜੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ)—ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 58
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ‘ਅੰਨ–ਸੋਮ ਸਵੀਕਾਰ’ ਦਾ ਸੂਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਧੁਰ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅੰਨ, ਵੀਰਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
Sukta 59
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤਰੀ ਰਕਸ਼ਾ–ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਜਾਦੂ ‘ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ’ (ਸ਼ਾਪ-ਮੋਚਨਮ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਾਪ-ਉਚਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੱਕ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੱਟ-ਛਾਂਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 60
AVŚ 7.60 ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਗ੍ਰਿਹ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਘਰ-ਸਥਿਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ “ਭਦ੍ਰ” (ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਮਿਤ੍ਰ-ਸੁਭਾਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਹ—ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਧਨ, ਬਲ ਅਤੇ ਸੁਮੇਲ ਭਰੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸੁਆਗਤੀ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; “ਇੱਥੇ ਹੀ” (ihaiva) ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉਚਾਰ ਨਾਲ ਖਿੜਾਉ-ਫਲਾਉ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇਸੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.