Mantra 1

Sukta 60

Sanskrit (Devanagari)

पतिलाभः। अयमा यात्यर्यमा पुरस्ताद् विषितस्तुपः । अस्या इचछन्नग्रुवै पतिमुत जायामजानये

IAST Transliteration

ayám ā́ yāty aryamā́ purástād víṣita-stupaḥ | asyā́ icchán ágruvai pátiṃ ut jāyā́m ajánaye

English Translation (Griffith/Whitney)

Here comes Aryaman in front, with praise well-ordered; desiring for this maiden a husband, and a wifehood, for the begetting of offspring.

Translation

ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਆਰਯਮਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ। ਇਸ ਕੁਆਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਤਨੀਪਣ—ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ—ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ।

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards, up to
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• याति: goes, proceeds
• याति: —
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• अर्यमा: Aryaman (a deity)
• अर्यमा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्यमा (देवनाम-प्रातिपदिक)

• पुरस्तात्: in front, from the front
• पुरस्तात्: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् + तात् (अव्ययीभाव/निपात)

• विषितः: impelled, commissioned, sent forth
• विषितः: कर्तृ (अर्यमणः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि + षि (धातु) → विषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• स्तुपः: praiser, one who chants praise
• स्तुपः: कर्तृ (अर्यमणः विशेषण/सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: स्तुप् (प्रातिपदिक; ‘स्तुप’ = स्तोता/स्तुतिकर्ता) अथवा √स्तु (धातु) से निष्पन्न

• अस्याः: of this (woman), her
• अस्याः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इच्छन्: desiring
• इच्छन्: कर्तृ (अर्यमणः विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) → इच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अग्रुवै: to the foremost/leading (one)
• अग्रुवै: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: अग्रु (प्रातिपदिक; वैदिक ‘अग्रु’ = अग्रगामी/प्रथम/श्रेष्ठ)

• पतिम्: husband
• पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• उत: and also, moreover
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• जायाम्: wife
• जायाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जाया (प्रातिपदिक)

• अजानये: to the unborn/unknown one (Vedic epithet; contextually: to one not yet born / not yet known)
• अजानये: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective (Vedic)
• Root: अ + जनि/जन् (धातु) → अजानि (कृदन्त/नाम) / ‘अजानय’ (प्रातिपदिक) (वैदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (hymn for pati-lābha)

Devata: Aryaman

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Hopeful anticipation → dignified assurance of rightful union and continuity.","listener_experience":"Uplift, confidence, and a sense of being guided toward a fitting partner.","intensity":4}