Next Mantra

Mantra 1

Sukta 23

अपां भैषज्यम्। सस्रुषीस्तदपसो दिवा नक्तं च सस्रुषीः । वरेण्यक्रतुरहमपो देवीरुप ह्वये

apā́m bhaiṣajyám | sasruṣī́s tád apáso dívā náktaṃ ca sasruṣī́ḥ | váreṇyakratur ahám ápo devī́r úpa hvaye

The Waters’ remedy: swift-flowing are those waters—swift-flowing by day and swift-flowing by night. I, of choice resolve, call hither the divine Waters.

ਅਪਾਂ ਭੈਸ਼ਜ੍ਯਮ੍—ਜਲਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ. ਉਹ ਜਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਦਿਨੇ ਵੀ ਤੇਜ਼, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼. ਮੈਂ, ਵਰੈਣ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁ (ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਆਪಃ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
भैषज्यम्remedy; medicine
भैषज्यम्:
कर्म (as ‘that which is invoked/desired’) / विधेय (predicate) संदर्भे
TypeNoun
Rootभैषज्य (प्रातिपदिक) < भिषज्
सस्रुषीःswift-flowing; quickly moving
सस्रुषीः:
कर्तृ (अपः/देवीः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसस्रुषी (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √सृ (सरणे) / √स्रु (स्रवणे) (वेदिक प्रयोग)
तत्that
तत्:
कर्म/विषय (यत्-तत् सम्बन्धे ‘that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपसःwaters
अपसः:
कर्तृ (सस्रुषीः इत्यस्य आधारः)
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक) (वेदिक ‘waters/works’—अत्र ‘waters’)
दिवाby day
दिवा:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootदिव् (अव्यय-प्रातिपदिक)
नक्तम्by night
नक्तम्:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
सस्रुषीःswift-flowing
सस्रुषीः:
कर्तृ (अपः/देवीः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसस्रुषी (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √सृ/√स्रु (वेदिक)
वरेण्यक्रतुःhaving choice-worthy resolve/rite
वरेण्यक्रतुः:
कर्तृ (अहम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवरेण्य-क्रतु (समास-प्रातिपदिक) [वरेण्य (√वृ ‘to choose’ → ‘choice-worthy’) + क्रतु ‘power/resolve/rite’]
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
देवीःthe goddesses (divine ones)
देवीः:
कर्म (अपः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
उपnear; towards
उप:
क्रियाविशेषण (निकटता/अभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootउप
ह्वयेI invoke; I call
ह्वये:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वा (आह्वाने)

Rishi: Atharvanic tradition (anonymous)

Devata: Āpas (divine Waters)

Chandas: Anuṣṭubh-like (shorter, incantatory)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Assurance of remedy → steady confidence → quiet invocation.","listener_experience":"Cooling relief, cleanliness, trust in a simple, ever-present healer.","intensity":3}