Sukta 24
Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this hymn-group)
Devata: Indra (implied by martial epithets and the hymn’s Indra-praise trajectory in 4.24)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as transmitted; metrical exactness depends on pada resolution)
ਅਥਰਵਵੇਦ 4.24 ਇੱਕ ਪਾਪਮੋਚਨ (ਪਾਪ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ, ਬਲਧਾਰੀ ਅਤੇ ਧਨਦਾਤਾ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਦਬਾਉਂਦਾ ਦੋਸ਼, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਾਂ ਬਦਕਿਸਮਤੀ) ਤੋਂ “ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ/ਬੰਧਨ ਮੁਕਤ ਕਰ” ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਫਰੇਨ-ਵਾਂਗ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਅਰਦਾਸ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਲਈ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਕਤ, ਯਜ್ಞਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ (ਗਵਿਸ਼ਟੀ) ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤੋਮ/ਅਰਕ/ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਦਾਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਅੰਹਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਉਦੇ ਲਈ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਸ਼ਰਤ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
पापमोचनम्। इन्द्र॑स्य मन्महे॒ शश्व॒दिद॑स्य मन्महे वृत्र॒घ्न स्तोमा॒ उप॑ मे॒म आगुः॑ । यो दा॒शुषः॑ सु॒कृतो॒ हव॒मेति॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਪਾਪ-ਮੋਚਨ। ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਮਨ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ—ਹਾਂ, ਸਦਾ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਮਨ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਘਨ, ਸਤੁਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਇਹੀ। ਜੋ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾਨੀ ਭਗਤ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਪ (ਅੰਹਸ) ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ।
Mantra 2
य उ॒ग्रीणा॑मु॒ग्रबा॑हुर्य॒युर्यो दा॑न॒वानां॒ बल॑मारु॒रोज॑ । येन॑ जि॒ताः सिन्ध॑वो॒ येन॒ गावः॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਜੋ ਉਗਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਗਰ-ਬਾਹੂ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੂਰ ਚੂਰ ਕੀਤੀ; ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਜਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ (ਗਾਵਃ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਪ (ਅੰਹਸ) ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ।
Mantra 3
यश्च॑र्षणि॒प्रो वृ॑ष॒भः स्व॒र्विद् यस्मै॒ ग्रावा॑णः प्र॒वद॑न्ति नृ॒म्णम्। यस्या॑ध्व॒रः स॒प्तहो॑ता॒ मदि॑ष्ठः॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਸਵਰਗੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਲਈ ਗ੍ਰਾਵਾਣ (ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ) ਨ੍ਰਿਮ੍ਣ (ਵੀਰ-ਬਲ) ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਵਰ (ਯਜ੍ਞ) ਸੱਤ ਹੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਿਸ਼੍ਠ (ਉਤਸ਼ਾਹ-ਵਰਧਕ) ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼) ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।
Mantra 4
यस्य॑ व॒शास॑ ऋष॒भास॑ उ॒क्षणो॒ यस्मै॑ मी॒यन्ते॒ स्व॒र॑वः स्व॒र्विदे॑ । यस्मै॑ शु॒क्रः पव॑ते॒ ब्रह्म॑शुम्भितः॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਜਿਸ ਦੇ ਹਨ ਗਾਂਵਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਉਕ੍ਸ਼ਣ (ਬੈਲ); ਜਿਸ ਲਈ ਸਵਰ (ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਸੁਰ) ਮਾਪ ਕੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸਵਰਗੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਜੇਤਾ ਲਈ; ਜਿਸ ਲਈ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਉਜਲਾ) ਸੋਮ ਬ੍ਰਹਮ (ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼) ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।
Mantra 5
यस्य॒ जुष्टिं॑ सो॒मिनः॑ का॒मय॑न्ते॒ यं हव॑न्त॒ इषु॑मन्तं॒ गवि॑ष्टौ । यस्मि॑न्न॒र्कः शि॑श्रि॒ये यस्मि॒न्नोजः॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਿਰਪਾ ਸੋਮ-ਯਾਜਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੀਰ-ਧਾਰੀ ਕਰਕੇ ਗਵਿਸ਼ਟੀ (ਗੋ-ਲਾਭ ਦੀ ਖੋਜ) ਵਿੱਚ ਸੱਦਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਪੱਕੀ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਜਸ (ਬਲ) ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵੇ।
Mantra 6
यः प्र॑थ॒मः क॑र्म॒कृत्या॑य ज॒ज्ञे यस्य॑ वी॒र्यंऽ प्रथ॒मस्यानु॑बुद्धम्। येनोद्य॑तो॒ वज्रो॒ऽभ्याय॒ताहिं॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮਿਆ; ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੇ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਇਆ ਵਜ੍ਰ ਅਹਿ (ਸੱਪ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧਾਵਾ ਕਰ ਗਿਆ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵੇ।
Mantra 7
यः सं॑ग्रा॒मान्नय॑ति॒ सं यु॒धे व॒शी यः पु॒ष्टानि॑ संसृ॒जति॑ द्व॒यानि॑ । स्तौमीन्द्रं॑ नाथि॒तो जो॑हवीमि॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ਜੋ ਮਾਲਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਰੀਆਂ ਪੁਸ਼ਟੀਆਂ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮੈਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਲੋੜਵੰਦ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵੇ।
Frequently Asked Questions
Aṃhas refers to oppressive distress—often felt as the consequence of fault, impurity, or hostile obstruction—blocking health, luck, and ritual success. The hymn asks Indra to ‘unbind’ that condition.
Indra is the breaker of bonds and obstacles (Vṛtrahan). By praising him as the seat of ojas (strength) and arka (hymn-power), the performer seeks his authoritative release from binding misfortune.
This sukta works primarily through praise and petition; no specific herb or amulet is required by the text. If desired, a simple offering and clean-water purification can accompany the recitation.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.