Mantra 13

Sukta 15

Sanskrit (Devanagari)

संवत्सरं शशयाना ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वाचं पर्जन्यजिन्वितां प्र मण्डूका अवादिषुः

IAST Transliteration

saṃvatsaráṃ śaśayānā brāhmaṇā́ vratacā́riṇaḥ | vā́caṃ parjánya-jinvítāṃ prá maṇḍūkā avādiṣuḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

For a year lying still, like Brahmans observing vows, the frogs—stirred to utterance by Parjanya—have spoken forth their voice.

Translation

ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਪਏ ਰਹੇ, ਵ੍ਰਤਚਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ—ਮੰਡੂਕ, ਪਰਜਨ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਬੋਲੇ।

Word by Word

• संवत्सरम्: for a year / during the year
• संवत्सरम्: अधिकारण (काल-अधिकारण; ‘संवत्सरम्’ = ‘संवत्सरे/संवत्सरपर्यन्तम्’)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)

• शशयानाः: lying (down), reclining
• शशयानाः: कर्तृ (ब्राह्मणाः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective used substantively)
• Root: √शी (शे/शयने) → शयान (कृदन्त)

• ब्राह्मणाः: the Brahmins
• ब्राह्मणाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)

• व्रतचारिणः: vow-observers, those practicing a vow
• व्रतचारिणः: कर्तृ (ब्राह्मणाः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: व्रत-चारिन् (समास; व्रत + √चर् ‘to practice, move’ → चारिन्)

• वाचम्: speech, utterance
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• पर्जन्यजिन्विताम्: impelled/quickened by Parjanya (rain-god)
• पर्जन्यजिन्विताम्: कर्म (वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Past participle (Adjective)
• Root: पर्जन्य-जिन्वित (कृदन्त; पर्जन्य + √जिव्/√जिव्? (वेद. √जिव्/√जिव् ‘to quicken, impel’; caus./intens. sense) → जिन्वित ‘impelled/quickened’)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• मण्डूकाः: frogs
• मण्डूकाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मण्डूक (प्रातिपदिक)

• अवादिषुः: they spoke, they uttered
• अवादिषुः: क्रिया (कर्तृ = मण्डूकाः)
• Type: Verb
• Root: √वद् (वदने) + आ- (उपसर्ग)

Attribution

Rishi: AV 4.15 anukramaṇī attribution varies.

Devata: Parjanya; frogs as emblematic chorus.

Chandas: Anuṣṭubh.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet endurance → gentle wonder at awakening → communal reassurance.","listener_experience":"A calm acceptance of cycles; hope as the ‘voice’ returns.","intensity":4}