Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 94

पृथक् प्रायन् प्रथमा देवहूतयोऽकृण्वत श्रवस्याऽनि दुष्टरा । न ये शेकुर्यज्ञियां नावमारुहमीर्मैव ते न्यविशन्त केपयः

pṛ́thak prā́yan prathamā́ deváhūtayo 'kṛ́ṇvata śravasyā́ni duṣṭárāḥ | ná yé śékury yajñíyāṃ nā́vam ā́ruham ī́rmā́iva té níy aviśanta képayah

Apart went forth the first god-invocations; they wrought fame-winning deeds, hard to be withstood. But they who had not power to mount the sacrificial ship—those waverers, even they sank down within.

ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੇਵ-ਆਹਵਾਨੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਸ਼ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਰੋਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ (ਦੁਸ਼ਟਰ) ਸਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜ્ઞੀ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਹ ਡੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਡੁੱਬ ਗਏ।

पृथक्separately, apart
पृथक्:
Adhikaraṇa (रीत्या/प्रकारेण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय-प्रातिपदिक) < √पृथ्/पृथग् (विभागे) (निरुक्त-आधार)
प्रायन्they went forth
प्रायन्:
Kriyā (गमनक्रिया)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थे) + प्र-
प्रथमाthe first
प्रथमा:
Kartā (कर्तृसमूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
देवहूतयःthe god-invocations / calls to the gods
देवहूतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेवहूति (प्रातिपदिक) = देव + हूति (< √हू/ह्वे आह्वाने)
अकृण्वतthey made, they performed
अकृण्वत:
Kriyā (करणक्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
श्रवस्यानिglorious (fame-bringing) deeds/acts
श्रवस्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootश्रवस्य (प्रातिपदिक) < श्रवस् (यशः) + य (तद्धित)
दुष्टराःhard to cross/overcome
दुष्टराः:
Kartā/Viśeṣaṇa (पूर्वपद-सम्बन्धेन ‘श्रवस्यानि’ इत्यस्य गुणनिर्देशः; पद्ये विशेषण-प्रयोगः)
TypeAdjective
Rootदुष्टर (प्रातिपदिक) = दुर् + √तॄ (तरणे) + तृ (कृदन्त-आधार)
not
:
(निषेधक)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
येwho (those who)
ये:
Kartā (शेकुः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शेकुःwere able
शेकुः:
Kriyā (शक्तिक्रिया)
TypeVerb
Root√शक् (शक्तौ)
यज्ञियम्fit for sacrifice / sacred
यज्ञियम्:
Karma (नावम्-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक) < यज्ञ + य (तद्धित; ‘यज्ञार्ह/यज्ञसम्बन्धि’)
नावम्boat
नावम्:
Karma
TypeNoun
Rootनौ/नाव् (प्रातिपदिक)
आरुहम्to board, to mount
आरुहम्:
Prayojana (उद्देश्य/कर्तुमर्थे)
TypeVerb
Root√रुह् (आरोहे) + आ-
ईर्मैवindeed, just so (emphatic particle)
ईर्मैव:
(उद्गार/निश्चयार्थ)
TypeIndeclinable
Rootईर्म (निपात/उद्गार-प्रातिपदिक; वैदिक-प्रयोगः) + एव
तेthey
ते:
Kartā (न्यविशन्त इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निdown, into
नि:
(क्रियाविशेषकः)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
अविशन्तthey entered / sank into
अविशन्त:
Kriyā (प्रवेश/पतनक्रिया)
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने) + अव/आ? (पाठभेदे) ; अत्र ‘अविशन्त’ = √विश् + अ- (लङ्)
केपयःthe trembling/feeble ones (waverers)
केपयः:
Kartā (न्यविशन्त इत्यस्य; ते = केपयः)
TypeNoun
Rootकेपय (प्रातिपदिक; वैदिक-शब्दः, ‘कम्पन/उत्पात/दुर्बल’ इत्यर्थे)

Rishi: Ṛgvedic source-stanza (AV 20 borrowing; r̥ṣi per RV anukramaṇī)

Devata: Indra / general yajña-power (implicit)

Chandas: Triṣṭubh-type

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"Admiration for effective invocations → warning contrast → sober resolve not to waver.","listener_experience":"A bracing, corrective feeling: ‘commit or sink.’","intensity":6}