Mantra 34
Sukta 5
९॥ विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा कृषिसंशितोऽन्नतेजाः । कृषिमनु वि क्रमेऽहं कृष्यास्तं निर्भजामो यो३स्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः । स मा जीवीत् तं प्राणो जहातु
víṣṇoḥ krámo ’si sapatná-hā́ kṛṣí-saṃśitó ’nna-tejāḥ | kṛṣím ánu ví krame ’háṃ kṛṣyā́s táṃ nír-bhajāmo yó ’smā́n dvéṣṭi yáṃ vayáṃ dvíṣmaḥ | sá mā́ jī́vit táṃ prāṇó jahātu
Thou art the stride of Viṣṇu, a slayer of rivals, whetted by the tillage, possessed of food’s splendour. Along the husbandry I stride forth; from the field we sunder and cast away that man who hateth us, whom we in turn do hate. Let him not live: let breath abandon him.
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ‘ਕ੍ਰਮ’ ਹੈਂ; ਵੈਰੀ-ਹੰਤਾ ਹੈਂ; ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ (ਖੇਤੀ-ਕਰਮ) ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਅੰਨ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਖੇਤ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਜੀਊਂਦਾ ਨਾ ਰਹੇ; ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
Rishi: To be confirmed via AV anukramaṇī for 10.5.
Devata: Viṣṇu (Kramá) as conquering stride; Anna/field-power as supporting agency; Prāṇa as life-force.
Chandas: Anuṣṭubh-like; verify by metrical scan.
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From empowered identification (you are Viṣṇu’s stride) → advancing action (I stride) → exclusion (we sunder) → annihilating decree (let him not live).","listener_experience":"A sense of hard certainty and territorial dominance; protective aggression.","intensity":9}