Sutra 41
Devanagari script
मातुश्चित्तक्षोभभयात्कुल्यमल्पसत्त्वं छात्रं च लक्षण्यमुपनिदध्यात् ॥ कZ_०५.६.४१ ॥
Transliteration
mātuś cittakṣobhabhayāt kulyam alpasattvaṃ chātraṃ ca lakṣaṇyam upanidadhyāt
Translation
ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਖਲਲ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਵੰਸ਼-ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਦਲ—ਘੱਟ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ/ਘੱਟ ਆਕਰਮਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ—ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਛਤਰ/ਰਾਜ-ਨਿਸ਼ਾਨ (ਵੈਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ) ਵੀ ਰੱਖੇ।
Word by Word
मातुःof the mother
मातुः:
TypeNoun
Rootमातृ
Formषष्ठी-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्ग
चित्तक्षोभभयात्from fear (arising) from (the mother’s) agitation of mind
चित्तक्षोभभयात्:
TypeNoun
Rootचित्त-क्षोभ-भय
Formपञ्चमी-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘(मातुः) चित्तक्षोभस्य भयम्’ इति—‘fear due to (the mother’s) mental agitation’
आत्कुल्यम्restlessness; agitation
आत्कुल्यम्:
TypeNoun
Rootआत्कुल्य
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग
अल्पसत्त्वम्of little strength; weak
अल्पसत्त्वम्:
TypeAdjective
Rootअल्प-सत्त्व
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘अल्पं सत्त्वं यस्य’—qualifying ‘छात्रम्’
छात्रम्a student; pupil
छात्रम्:
TypeNoun
Rootछात्र
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
लक्षण्यम्well-marked; possessing good signs/qualities
लक्षण्यम्:
TypeAdjective
Rootलक्षण्य
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; qualifying ‘छात्रम्’
उपनिदध्यात्he should place/assign (him); he should entrust (the pupil)
उपनिदध्यात्:
TypeVerb
Rootउप-नि-धा
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष-एकवचनम्; धातुः √धा (३ उ), उपसर्गौ उप-नि-
Entities Mentioned
M
mātā (queen-mother)K
kulya (collateral kinsman)C
chātra (royal parasol/insignia)FAQs
A low-assertiveness proxy reduces the risk of usurpation while still providing a controllable stand-in for ceremonial or administrative needs.