Sutra 44
Devanagari script
मृगहस्तिवनयोः मृगाः प्रभूताः प्रभूतमांसचर्मोपकारिणो मन्दग्रासावक्लेशिनः सुनियम्याश्च ॥ कZ_०८.४.४४ ॥
Transliteration
mṛgahastivanayoḥ mṛgāḥ prabhūtāḥ prabhūtamāṃsacarmopakāriṇo mandagrāsāvakleśinaḥ suniyamyāś ca.
Translation
ਮ੍ਰਿਗ-ਹਾਥੀ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਝੰਝਟ/ਕਲੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Word by Word
मृगहस्तिवनयोःin the deer- and elephant-forests
मृगहस्तिवनयोः:
TypeNoun
Rootमृग + हस्ति + वन
Formसमासपद; षष्ठी-द्विवचन (योः); आधार-अर्थे ‘(in/with regard to) the forests of deer and elephants’
मृगाःdeer / wild animals (deer)
मृगाः:
TypeNoun
Rootमृग
Formप्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग
प्रभूताःabundant; numerous
प्रभूताः:
TypeParticiple
Rootप्र + √भू
Formभूतकृदन्त (क्त); प्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण
प्रभूतमांसचर्मोपकारिणःproviding plentiful meat and hides; highly useful for meat and skin
प्रभूतमांसचर्मोपकारिणः:
TypeNoun (agent noun used adjectivally)
Rootप्रभूत + मांस + चर्म + उपकारिन्
Formसमासपद; प्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘प्रभूतं मांसं च चर्म च उपकरोति’ इति—बहु-उपकारकत्वे विशेषण
मन्दग्रासाःhaving small feed requirements; eating little
मन्दग्रासाः:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootमन्द + ग्रास
Formसमासपद; प्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘मन्दः ग्रासः येषाम्’ (अल्पाहार/अल्पभक्षण)
अक्लेशिनःnot troublesome; not causing hardship
अक्लेशिनः:
TypeNoun (agent noun used adjectivally)
Rootअ + क्लेशिन्
Formप्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग; नञ्-प्रत्ययान्त; ‘क्लेशं न कुर्वन्ति/न क्लिश्यन्ति’
सुनियम्याःeasily controllable; readily manageable
सुनियम्याः:
TypeGerundive (potential passive participle)
Rootसु + नि + √यम्
Formकृदन्त (यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थक ‘नियम्य’); प्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘सुखेन/सु-प्रकारेण नियम्य’ = easily controllable
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
Entities Mentioned
M
mṛga (game)H
hasti (elephants)V
vana (forests)FAQs
High yield (meat/hides), low maintenance cost (fodder/strain), and ease of regulation.