देशविहारः कर्मश्रममवधार्थमल्पं भक्षयति भक्षयित्वा च भूयः कर्मसु योगं गच्छति राजविहारस्तु स्वयं वल्लभैश्च स्वयं ग्राहप्रणयपण्यागारकार्योपग्रहैः पीडयतीति ॥ कZ_०८.४.२३ ॥
deśavihāraḥ karmaśramam avadhārtham alpaṃ bhakṣayati; bhakṣayitvā ca bhūyaḥ karmasu yogaṃ gacchati; rājavihāras tu svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ grāha-praṇaya-paṇyāgāra-kāryopagrahaiḥ pīḍayatīti
ਦੇਸ਼-ਵਿਹਾਰ ਕੰਮ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਕੇ ਫਿਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜ-ਵਿਹਾਰ ਪੀੜਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਆਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਲਭ—ਜ਼ਬਤੀ, ‘ਮਿਹਰ-ਜਨਿਤ ਮੰਗਾਂ’, ਗੋਦਾਮਾਂ/ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ, ਅਤੇ ਕੰਮ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਪਗ੍ਰਹ (ਬੇਗਾਰ/ਜ਼ਬਰ ਵਸੂਲੀ) ਰਾਹੀਂ।
Deśavihāra is framed as limited consumption for recuperation that preserves productivity; rājavihāra is framed as extractive behavior that enables seizures and rent-seeking by the ruler and his entourage.