Sutra 26

Devanagari script

निर्याणेऽभियाने च राजमार्गमुभयतः कृतारक्षं शस्त्रिभिर्दण्डिभिश्चापास्तशस्त्रहस्तप्रव्रजितव्यङ्गं गच्छेत् ॥ कZ_०१.२१.२६ ॥

Transliteration

niryāṇe 'bhiyāne ca rājamārgam ubhayataḥ kṛtārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś cāpāstaśastrahasta-pravrajita-vyaṅgaṃ gacchet

Translation

ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਵੇਲੇ ਉਹ ਰਾਜਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਡੰਡਧਾਰੀ (ਪੁਲਿਸ/ਪਹਿਰੇਦਾਰ) ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ; ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਭਿਖੂਆਂ ਅਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲੇ/ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਜਾਵੇ।

Word by Word

• निर्याणे: at the time of departure (going out)
• Type: Noun
• Root: निर्-या (याति)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (अधिकरण) ; भाववाचक-नाम (निर्याण = निर्गमन/प्रस्थान)

• अभियाने: and at the time of expedition/march
• Type: Noun
• Root: अभि-या (याति)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी; भाववाचक-नाम (अभियान = सैन्यप्रयाण/expedition)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• राजमार्गम्: the royal road
• Type: Noun
• Root: राजमार्ग
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म)

• उभयतः: on both sides
• Type: Adverb
• Root: उभयतः
• Form: दिक्/पक्ष-अव्यय (both sides)

• कृतारक्षम्: made secure/guarded
• Type: Adjective
• Root: कृत + आरक्ष
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; (राजमार्गम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)

• शस्त्रिभिः: by armed men
• Type: Noun
• Root: शस्त्रिन्
• Form: पुंलिङ्ग; बहुवचन; तृतीया (करण)

• दण्डिभिः: and by staff-bearers
• Type: Noun
• Root: दण्डिन्
• Form: पुंलिङ्ग; बहुवचन; तृतीया (करण)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अपास्तशस्त्रहस्तप्रव्रजितव्यङ्गम्: (the road) from which armed persons and suspicious/disabled persons have been removed/expelled
• Type: Adjective
• Root: अप-आस् (अपास्त) + शस्त्र + हस्त + प्र-√व्रज् (प्रव्रजित) + व्यङ्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; (राजमार्गम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्) ; अर्थः—यत्र (तस्मिन् मार्गे) शस्त्रहस्ताः प्रव्रजिताः (बहिष्कृताः) अपास्ताः च, व्यङ्गाः (विकला/दुष्टाः) प्रव्रजिताः

• गच्छेत्: should proceed/go
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: लोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थे विधिः); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

Entities Mentioned

• armed guards
• daṇḍins (police/enforcers)
• mendicants
• disguised persons
• royal road

More Details

FAQs

Why are mendicants and the ‘vyaṅga’ category singled out?

They could be genuine, but also provide high-cover disguises for infiltrators; Kauṭilya treats them as a screening priority during high-risk movements.