Sutra 1
Devanagari script
विनीतो राजपुत्रः कृच्छ्रवृत्तिरसदृशे कर्मणि नियुक्तः पितरमनुवर्तेत अन्यत्र प्राणाबाधकप्रकृतिकोपकपातकेभ्यः ॥ कZ_०१.१८.०१ ॥
Transliteration
vinīto rājaputraḥ kṛcchravṛttir asadṛśe karmaṇi niyuktaḥ pitaram anuvarteta anyatra prāṇābādhaka-prakṛti-kopaka-pātakebhyaḥ
Translation
ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠਿਨ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੈਸियत ਨੂੰ ਨਾ ਸੂਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇ/ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰੇ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ‘ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ’ (ਮੁੱਖ ਵਰਗ/ਹਿਤਧਾਰਕ) ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਘੋਰ ਪਾਪ/ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਹੋਵੇ—ਉਥੇ ਨਹੀਂ।
Word by Word
विनीतःwell-disciplined, trained
विनीतः:
TypeParticiple (Adjectival)
Root√नी (नीञ्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (नीत); उपसर्ग वि-; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजपुत्रःthe king’s son / prince
राजपुत्रः:
TypeNoun
Rootराजन् + पुत्र
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृच्छ्रवृत्तिःone whose livelihood/way of life is austere (living with hardship)
कृच्छ्रवृत्तिः:
TypeNoun
Rootकृच्छ्र + वृत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असदृशेin an unsuitable / improper
असदृशे:
TypeAdjective
Rootअ + सदृश
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सामान्यतः विशेषण); सप्तमी, एकवचन
कर्मणिin a task / duty
कर्मणि:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
नियुक्तःappointed / assigned
नियुक्तः:
TypeParticiple (Adjectival)
Root√युज् (युजिर्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय; उपसर्ग नि-; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पितरम्his father
पितरम्:
TypeNoun
Rootपितृ
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अनुवर्तेतshould follow / comply with
अनुवर्तेत:
TypeVerb
Root√वृत् (वृत्त्)
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग अनु-
अन्यत्रexcept / otherwise than
अन्यत्र:
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
Formअव्यय; अपवादार्थे (excepting)
प्राणाबाधकlife-injuring / life-threatening
प्राणाबाधक:
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्राण + बाधक
Formपुं/नपुं; बहुवचन, पञ्चमी (—ेभ्यः सह)
प्रकृतिकोपकthat which provokes the state’s constituents (into anger/defection)
प्रकृतिकोपक:
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रकृति + कोपक
Formपुं/नपुं; बहुवचन, पञ्चमी (—ेभ्यः सह)
पातकेभ्यःfrom sins / grave offences
पातकेभ्यः:
TypeNoun
Rootपातक
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन
Entities Mentioned
R
rājaputra (prince)P
pitṛ (father/king)P
prakṛti (state constituencies)FAQs
Obedience is the default, but not when it risks death, triggers backlash among key state constituencies (prakṛtis), or requires grave misconduct.