Sangrama Adhyaya 3 Sutra 50 - Arthashastra | Punjabi | Vedapath

Kautilya

Sutra 50

Devanagari script

यत्र स्थानं प्रजवश्चाभूमिर्व्यूहस्य तत्र स्थितः प्रजवितश्चोभयथा जीयेत । विपर्यये जयति उभयथा स्थाने प्रजवे च ॥ कZ_१०.३.५० ॥

Transliteration

yatra sthānaṃ prajavaś cābhūmir vyūhasya tatra sthitaḥ prajavitaś cobhayathā jīyeta | viparyaye jayati ubhayathā sthāne prajave ca

Translation

ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਯੂਹ ਲਈ ਧਰਤੀ ‘ਸਥਾਨ’ (ਟਿਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ) ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਜਵ’ (ਤੇਜ਼ ਅੱਗੇ ਵਧਣ/ਚਾਰਜ) ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਾਰ; ਅਤੇ ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਈ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗਤੀ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਵ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਮਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Word by Word

यत्रwhere

स्थानम्a position; a place (to stand)

प्रजवःa rush/charge; rapid advance

चand

अभूमिःnot-ground; unsuitable terrain

व्यूहस्यof the battle-formation

तत्रthere

स्थितःhaving stood/being stationed

प्रजवितःhaving rushed/charged

चand

उभयथाin both ways; on both counts

जीयेतwould win / should win

विपर्ययेin the opposite case

जयतिwins

उभयथाin both ways; on both counts

स्थानेin the position (matter)

प्रजवेin the charge/rapid advance (matter)

चand

Entities Mentioned

vyūha

FAQs

What do sthāna and prajāva represent in modern terms?

Sthāna is positional advantage (defensibility, stability, fields of control); prajāva is mobility/impulse advantage (ability to surge, flank, or exploit).