Sutra 29
Devanagari script
अग्निष्टोमादिषु च क्रतुषु दीक्षणादूर्ध्वं तृतीयमंशं मध्यमोपसद ऊर्ध्वमर्धमंशं सुत्ये प्रातःसवनादूर्ध्वं पादोनमंशम् ॥ कZ_०३.१४.२९ ॥
Transliteration
agniṣṭomādiṣu ca kratuṣu dīkṣaṇādūrdhvaṃ tṛtīyamaṃśaṃ madhyamopasada ūrdhvamardhamaṃśaṃ sutye prātaḥsavanādūrdhvaṃ pādonamaṃśam
Translation
ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਮਹਾਕ੍ਰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦੀਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮੱਧ ਉਪਸਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ; ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ (ਸੁਤ੍ਯ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਤಃਸਵਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਦੋਨ ਅਰਥਾਤ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Word by Word
अग्निष्टोमादिषुin (the sacrifices) such as the Agniṣṭoma and others
अग्निष्टोमादिषु:
TypeNoun
Rootअग्निष्टोम + आदि
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन; ‘अग्निष्टोम-आदि’ इत्यस्य सप्तमी-बहुवचनम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
क्रतुषुin Vedic sacrifices (kratus)
क्रतुषु:
TypeNoun
Rootक्रतु
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन
दीक्षणात्from the consecration (dīkṣā)
दीक्षणात्:
TypeNoun
Rootदीक्षा
Formस्त्रीलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन; अपादान/आरम्भ-बिन्दु (from the consecration)
ऊर्ध्वम्after; onwards
ऊर्ध्वम्:
TypeIndeclinable/Adverb
Rootऊर्ध्व
Formक्रियाविशेषण; ‘after/above’ अर्थे
तृतीयम्a third (portion)
तृतीयम्:
TypeAdjective (numeral)
Rootतृतीय
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अंशम्’ इति विशेषणम्
अंशम्a share/portion
अंशम्:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म (portion/share)
मध्यमोपसदःthe middle Upasad-offering (middle upasad rite)
मध्यमोपसदः:
TypeNoun
Rootमध्यम + उपसद्
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समासान्त-रूप); ‘मध्यम-उपसद्’ = मध्यमा उपसद्
ऊर्ध्वम्after; onwards
ऊर्ध्वम्:
TypeIndeclinable/Adverb
Rootऊर्ध्व
Formक्रियाविशेषण; ‘after’ अर्थे
अर्धम्half
अर्धम्:
TypeNoun/Adjective
Rootअर्ध
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अंशम्’ इत्यस्य विशेषण-रूपेण (half)
अंशम्a share/portion
अंशम्:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
सुत्येat the Soma-pressing (sutyā)
सुत्ये:
TypeNoun
Rootसुति
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; अधिकरण (at the pressing/pressing-day)
प्रातःसवनात्from the morning pressing (prātaḥ-savana)
प्रातःसवनात्:
TypeNoun
Rootप्रातःसवन
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन; अपादान (from the morning pressing)
ऊर्ध्वम्after; onwards
ऊर्ध्वम्:
TypeIndeclinable/Adverb
Rootऊर्ध्व
Formक्रियाविशेषण; ‘after’ अर्थे
पादोनम्one-quarter less (i.e., three-quarters)
पादोनम्:
TypeAdjective
Rootपाद + ऊन
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अंशम्’ इति विशेषणम्; पादेन ऊनम् = one-quarter less
अंशम्a share/portion
अंशम्:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
Entities Mentioned
A
AgniṣṭomaK
kratu (sacrifice)D
dīkṣāU
upasadS
sutyaP
prātaḥ-savanaFAQs
It ties compensation to verifiable milestones, discouraging abandonment and enabling fair settlement if work stops mid-way.