Sutra 8
Devanagari script
क्षेत्रिकस्याक्षिपतः क्षेत्रमुपवासस्य वा त्यजतो बीजकाले द्वादशपणो दण्डः अन्यत्र दोषोपनिपाताविषह्येभ्यः ॥ कZ_०३.१०.०८ ॥
Transliteration
kṣetrikasyākṣipataḥ kṣetram upavāsasya vā tyajato bījakāle dvādaśapaṇo daṇḍaḥ anyatra doṣopanipātāviṣahyebhyaḥ
Translation
ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਬੀਜ ਨਾ ਬੋਵੇ/ਖੇਤ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੇਵਾ/ਭਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਖੇਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ (ਉਪਵਾਸ-ਧਾਰੀ) ਬੀਜ ਬੋਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਖੇਤ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪਣ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੈ—ਪਰ ਜੇ ਅਟੱਲ ਆਫ਼ਤਾਂ ਜਾਂ ਅਸਹਿਣ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛੂਟ ਹੈ।
Word by Word
क्षेत्रिकस्यof the tenant-cultivator (field-holder)
क्षेत्रिकस्य:
TypeNoun
Rootक्षेत्रिक
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग (agent noun: ‘field-holder/tenant cultivator’)
आक्षिपतःof (one) who obstructs/impedes
आक्षिपतः:
TypeParticiple
Rootआ-क्षिप्
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ), षष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग; ‘of (one) who obstructs/throws off/impedes’
क्षेत्रम्the field
क्षेत्रम्:
TypeNoun
Rootक्षेत्र
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग
उपवासस्यof abandonment/lying idle
उपवासस्य:
TypeNoun
Rootउपवास
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
त्यजतःof (one) who abandons
त्यजतः:
TypeParticiple
Rootत्यज्
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ), षष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग; ‘of (one) who abandons’
बीजकालेat the time of sowing
बीजकाले:
TypeNoun
Rootबीजकाल
Formसप्तमी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग
द्वादशपणः(a fine of) twelve paṇas
द्वादशपणः:
TypeNoun
Rootद्वादशपण
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्ग (दण्ड-विशेषणरूपेण)
दण्डःthe penalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्ग
अन्यत्रexcept (in cases)
अन्यत्र:
TypeAdverb
Rootअन्यत्र
Formअव्यय; अपवादार्थे ‘except/otherwise’
दोषोपनिपाताविषह्येभ्यःdue to unavoidable mishaps/accidents (beyond control)
दोषोपनिपाताविषह्येभ्यः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootदोष-उपनिपात-अविषह्य
Formपञ्चमी-बहुवचनम्, पुं/नपुं (हेतौ/अपादाने); ‘from/owing to (causes) that are unavoidable mishaps/fault-occurrences’
Entities Mentioned
C
cultivator (kṣetrika)U
upavāsa-holder/tenant (upavāsa)FAQs
Sowing time is a narrow seasonal window; abandonment then threatens total crop failure and revenue loss, so the state enforces timely cultivation while allowing exceptions for unavoidable calamities.