Sutra 19
निबद्धं वादमुत्सृज्यान्यं वादं संक्रामति पूर्वोक्तं पश्चिमेनार्थेन नाभिसंधत्ते परवाक्यमनभिग्राह्यमभिग्राह्यावतिष्ठते प्रतिज्ञाय देशं निर्दिशेत्युक्ते न निर्दिशति हीनदेशमदेशं वा निर्दिशति निर्दिष्टाद्देशादन्यं देशमुपस्थापयति उपस्थिते देशेऽर्थवचनं नैवमित्यपव्ययते साक्षिभिरवधृतं नेच्छति असम्भाष्ये देशे साक्षिभिर्मिथः सम्भाषते इति परोक्तहेतवः ॥ कZ_०३.१.१९ ॥
nibaddhaṃ vādam utsṛjyānyaṃ vādaṃ saṃkrāmati pūrvoktaṃ paścimenārthena nābhisaṃdhatte paravākyam anabhigrāhyam abhigrāhyāvatiṣṭhate pratijñāya deśaṃ nirdiśety ukte na nirdiśati hīnadeśam adeśaṃ vā nirdiśati nirdiṣṭād deśād anyaṃ deśam upasthāpayati upasthite deśe'rthavacanaṃ naivam ity apavyayate sākṣibhir avadhṛtaṃ necchati asambhāṣye deśe sākṣibhirmithaḥ sambhāṣate iti paroktahetavaḥ ||
ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ (ਟਾਲਮਟੋਲ/ਖ਼ਾਮੀ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਨ: ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਵਾਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਵਾਦ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਣਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜਨਾ; ਜੋ ਕਬੂਲਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਬੂਲਯੋਗ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਅੜੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕਬੂਲਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣਾ; ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਥਾਂ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਜਾਂ ਘੱਟਤਰ/ਗ਼ੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਥਾਂ ਦੱਸਣਾ; ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ; ਥਾਂ ਤੈਅ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ ‘ਇੰਝ ਨਹੀਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੂਲ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜਾਣਾ; ਗਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣਾ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੱਲਬਾਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ।
FAQs
Procedural sabotage—shifting claims, exploiting admissibility confusion, manipulating venue facts, and influencing witnesses—so that adjudication is delayed or distorted.
It treats private conversation with witnesses in prohibited settings as a procedural red flag, enabling sanctions or adverse inference.