Adhyaya 19
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by turning administration into measurable routines. Chapter 2.19 assigns the Pautavādhyakṣa the duty of making and enforcing standards for weights and measures (pautava-karmānta), including grain/seed-based units, metal-weight equivalences, and the construction specifications of balances and counterweights. The pragmatic objective is to close a core leakage-point of the kośa: fraud in trade, taxation, and state purchases. By defining conversion ladders (māṣa, suvarṇa, karṣa, pala; rūpya-māṣaka; dharaṇa; vajra-dharaṇa) and mandating stable materials and designs (iron/stone standards resistant to water/heat distortion), the text builds an administrative ‘metrology regime.’ This regime strengthens the treasury indirectly: fair exchange increases compliance, predictable pricing stabilizes supply, and standardized assessment enables consistent fines and dues. In the Saptāṅga body, this is the treasury’s skeletal system—rigid measures that let fiscal muscles act without slipping.
Sutras
Sutra 1
पौतवाध्यक्षः पौतवकर्मान्तान् कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.०१ ॥
ਤੋਲ-ਮਾਪ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਪੌਤਵਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼) ਤੋਲ-ਮਾਪ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਏ।
Sutra 2
धान्यमाषा दश सुवर्णमाषकः पञ्च वा गुञ्जाः ॥ कZ_०२.१९.०२ ॥
ਦਸ ਧਾਨ੍ਯ-ਮਾਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁਵਰਣ-ਮਾਸ਼ਕ; ਜਾਂ ਪੰਜ ਗੁੰਜਾ [ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁਵਰਣ-ਮਾਸ਼ਕ]।
Sutra 3
ते षोडश सुवर्णः कर्षो वा ॥ कZ_०२.१९.०३ ॥
ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੁਵਰਣ (ਸੁਵਰਣ-ਮਾਸ਼ਕ) ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਕਰ੍ਸ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Sutra 4
चतुष्कर्षं पलम् ॥ कZ_०२.१९.०४ ॥
ਚਾਰ ਕਰ੍ਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sutra 5
अष्टाशीतिर्गौरसर्षपा रूप्यमाषकः ॥ कZ_०२.१९.०५ ॥
ਚੌਰਾਸੀ ਚਿੱਟੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਰੂਪ੍ਯ-ਮਾਸ਼ਕ (ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮਾਸ਼ਕ) ਬਣਦੇ ਹਨ।
Sutra 6
ते षोडश धरणं शौम्ब्यानि वा विंशतिः ॥ कZ_०२.१९.०६ ॥
ਉਹ (ਰੂਪ੍ਯ-ਮਾਸ਼ਕ) ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਧਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਸ਼ੌੰਬਿਆਨੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਹ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਧਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Sutra 7
विंशतितण्डुलं वज्रधरणम् ॥ कZ_०२.१९.०७ ॥
ਵਜ੍ਰ-ਧਰਣ (ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਭਾਰ-ਇਕਾਈ) ਵੀਹ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
Sutra 8
अर्धमाषकः माषकः द्वौ चत्वारः अष्टौ माषकाः सुवर्णो द्वौ चत्वारः अष्टौ सुवर्णाः दश विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् शतमिति ॥ कZ_०२.१९.०८ ॥
ਮੁੱਲ-ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਇਹ ਹੈ: ਅੱਧਾ ਮਾਸ਼ਕ; ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਕ; ਦੋ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮਾਸ਼ਕ; ਫਿਰ ਇੱਕ ਸੁਵਰਣ; ਦੋ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸੁਵਰਣ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸ, ਵੀਹ, ਤੀਹ, ਚਾਲੀ ਅਤੇ ਸੌ (ਇਕਾਈਆਂ)।
Sutra 9
तेन धरणानि व्याख्यातानि ॥ कZ_०२.१९.०९ ॥
ਉਸ (ਗਿਣਤੀ/ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਧਰਣ-ਭਾਰ (ਧਰਣ) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ/ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sutra 10
प्रतिमानान्ययोमयानि मागधमेकलशैलमयानि यानि वा नोदकप्रदेहाभ्यां वृद्धिं गच्छेयुरुष्णेन वा ह्रासम् ॥ कZ_०२.१९.१० ॥
ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ (ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ) ਲੋਹੇ ਦੇ, ਜਾਂ ਮਾਗਧ ਪੱਥਰ ਦੇ, ਜਾਂ ਏਕਲਸ਼ੈਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣਵਾਏ ਜਾਣ; ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿਗੋਣ/ਲੇਪਣ ਨਾਲ ਵਧੇ ਨਾ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਘਟੇ ਨਾ।
Sutra 11
षडङ्गुलादूर्ध्वमष्टाङ्गुलोत्तरा दश तुलाः कारयेत् लोहपलादूर्ध्वमेकपलोत्तराः यन्त्रमुभयतःशिक्यं वा ॥ कZ_०२.१९.११ ॥
ਉਹ ਦਸ ਤਰਾਜੂ-ਡੰਡੇ (ਤੁਲਾ) ਬਣਵਾਏ—ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਹਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ; ਅਤੇ (ਨਾਲ) ਲੋਹੇ ਦੇ ਬੱਟ—ਇੱਕ ਪਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਹਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ; ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਟੰਗਣ ਵਾਲਾ ਤੋਲ-ਯੰਤਰ।
Sutra 12
पञ्चत्रिंशत्पललोहां द्विसप्तत्यङ्गुलायामां समवृत्तां कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१२ ॥
ਉਹ ਪੈਂਤੀ ਪਲ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਦਾ (ਮਿਆਰੀ) ਡੰਡਾ/ਛੜ ਬਣਵਾਏ—ਬਹੱਤਰ ਅੰਗੁਲ ਲੰਬਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ ਗੋਲਾਕਾਰ।
Sutra 13
तस्याः पञ्चपलिकं मण्डलं बद्ध्वा समकरणं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१३ ॥
ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਪਲ ਭਾਰ ਦਾ ਗੋਲ ਟੁਕੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮ/ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਵਾਏ।
Sutra 14
ततः कर्षोत्तरं पलं पलोत्तरं दशपलं द्वादश पञ्चदश विंशतिरिति पदानि कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१४ ॥
ਫਿਰ ਮਿਆਰੀ ਬੱਟ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ: ਇੱਕ ਕਰਸ਼ ਵੱਧ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਲ; ਫਿਰ ਪਲ-ਪਲ ਵਾਧੇ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਦਸ-ਪਲ, ਬਾਰਾਂ, ਪੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਹ (ਇਕਾਈਆਂ) ਦੇ ਬੱਟ।
Sutra 15
तत आशताद्दशोत्तरं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१५ ॥
ਫਿਰ ਸੌ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਸ-ਦਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ (ਉੱਚ) ਬੱਟ ਬਣਵਾਏ।
Sutra 16
अक्षेषु नान्दीपिनद्धं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१६ ॥
ਅਕਸ/ਪਿਵਟ ਬਿੰਦੂਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾਂਦੀ-ਬੰਧਨ (ਕਸਾਵ/ਲਾਕ) ਬਣਵਾਏ।
Sutra 17
द्विगुणलोहां तुलामतः षण्णवत्यङ्गुलायामां परिमाणीं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१७ ॥
ਉਹ ਤੁਲਾਮਤ (ਮਿਆਰੀ ਤੋਲ/ਤਰਾਜੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁੱਗਣੀ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲੇ ਧਾਤੂ ਦੀ, ਛਿਆਨਵੇਂ ਅੰਗੁਲ ਲੰਬੀ ਪਰਿਮਾਣੀ (ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ-ਡੰਡਾ/ਬੀਮ) ਬਣਵਾਏ।
Sutra 18
तस्याः शतपदादूर्ध्वं विंशतिः पञ्चाशत् शतमिति पदानि कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१८ ॥
ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੌ-ਨਿਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਤਪਦ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਵੀਹ, ਪੰਜਾਹ ਅਤੇ ਸੌ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦਮ-ਨਿਸ਼ਾਨ (ਪਦ) ਬਣਵਾਏ।
Sutra 19
विंशतितौलिको भारः ॥ कZ_०२.१९.१९ ॥
ਵੀਹ ਤੌਲਿਕਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ‘ਭਾਰ’ ਹੈ।
Sutra 20
दशधारणिकं पलम् ॥ कZ_०२.१९.२० ॥
ਦਸ ਧਾਰਣਿਕਾਂ ਦਾ ‘ਪਲ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sutra 21
तत्पलशतमायमानी ॥ कZ_०२.१९.२१ ॥
ਆਯਮਾਨੀ (ਮਿਆਰੀ ਸਮਰੱਥਾ-ਮਾਪ) ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਦੇ ਸੌ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ (ਅਰਥਾਤ 100-ਪਲ ਮਿਆਰ)।
Sutra 22
पञ्चपलावरा व्यावहारिकी भाजन्यन्तःपुरभाजनी च ॥ कZ_०२.१९.२२ ॥
ਮਾਪ ਲਈ (ਮਿਆਰੀ) ਬਰਤਨ ਹੋਣ—ਵਿਆਵਹਾਰਿਕੀ (ਵਪਾਰਕ) ਅਤੇ ਅੰਤਹਪੁਰ-ਭਾਜਨੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਘਾਟ ਦੀ ਹੱਦ ਪੰਜ ਪਲ ਹੈ।
Sutra 23
तासामर्धधरणावरं पलम् द्विपलावरमुत्तरलोहं षडङ्गुलावराश्चायामाः ॥ कZ_०२.१९.२३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਬਰਤਨਾਂ ਲਈ ਪਲ-ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਧਾਰਣਿਕ ਦੀ ਘਾਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ; ਉੱਤਰਲੋਹ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਲ ਦੀ ਘਾਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਦੀ ਘਾਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।
Sutra 24
पूर्वयोः पञ्चपलिकः प्रयामो मांसलोहलवणमणिवर्जम् ॥ कZ_०२.१९.२४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ (ਮਾਪਾਂ) ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਰੱਥਾ ਪੰਜ ਪਲ ਹੈ—ਮਾਸ, ਧਾਤ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਮਣੀ/ਰਤਨਾਂ ਲਈ (ਇਸਦਾ ਵਰਤੋਂ) ਵਰਜਿਤ ਹੈ।
Sutra 25
काष्ठतुला अष्टहस्ता पदवती प्रतिमानवती मयूरपदाधिष्ठिता ॥ कZ_०२.१९.२५ ॥
ਕਾਠ ਦੀ ਤਰਾਜੂ ਅੱਠ ਹੱਥ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ; ਉਸ ‘ਤੇ ਪਦ (ਨਿਸ਼ਾਨ/ਵਿਭਾਗ) ਹੋਣ, ਮਿਆਰੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ (ਬੱਟੇ) ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਹ ‘ਮਯੂਰ-ਪਦ’ (ਮੋਰ-ਪੈਰ) ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੋਵੇ।
Sutra 26
काष्ठपञ्चविंशतिपलं तण्डुलप्रस्थसाधनम् ॥ कZ_०२.१९.२६ ॥
ਪੱਚੀ ਪਲ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਮਿਆਰ ਤੰਡੁਲ (ਚੌਲ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ/ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਸਾਧਨ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 27
एष प्रदेशो बह्वल्पयोः ॥ कZ_०२.१९.२७ ॥
ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਮਾਪਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਮਿਆਰੀ-ਪਰਾਸ/ਸੀਮਾ ਹੈ।
Sutra 28
इति तुलाप्रतिमानं व्याख्यातम् ॥ कZ_०२.१९.२८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਾਜੂ/ਤੁਲਾ-ਮਾਪ ਦਾ ਮਿਆਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Sutra 29
अथ धान्यमाषद्विपलशतं द्रोणमायमानं सप्ताशीतिपलशतमर्धपलं च व्यावहारिकम् पञ्चसप्ततिपलशतं भाजनीयम् द्विषष्टिपलशतमर्धपलं चान्तःपुरभाजनीयम् ॥ कZ_०२.१९.२९ ॥
ਹੁਣ ਅਨਾਜ ਲਈ: ਦ੍ਰੋਣ-ਮਾਪ (ਭਾਰ-ਸਮਤੁਲ) ਦੋ ਸੌ ਪਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ 785½ ਪਲ ‘ਵਿਆਵਹਾਰਿਕ’ (ਵਪਾਰ/ਲੈਣ-ਦੇਣ) ਮਿਆਰ ਹੈ; 575 ਪਲ ‘ਭਾਜਨੀਯ’ (ਰਾਸ਼ਨ-ਵੰਡ) ਮਿਆਰ ਹੈ; ਅਤੇ 625½ ਪਲ ‘ਅੰਤಃਪੁਰ-ਭਾਜਨੀਯ’ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਲਈ ਰਾਸ਼ਨ) ਮਿਆਰ ਹੈ।
Sutra 30
तेषामाढकप्रस्थकुडुबाश्चतुर्भागावराः ॥ कZ_०२.१९.३० ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਢਕ, ਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਕੁਡੁਬ—ਹਰ ਅਗਲਾ ਮਾਪ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ (ਮਾਪ ਵਿੱਚ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sutra 31
षोडशद्रोणा खारी ॥ कZ_०२.१९.३१ ॥
ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Sutra 32
विंशतिद्रोणिकः कुम्भः ॥ कZ_०२.१९.३२ ॥
ਕੁੰਭ ਵੀਹ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
Sutra 33
कुम्भैर्दशभिर्वहः ॥ कZ_०२.१९.३३ ॥
ਦਸ ਕੁੰਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ‘ਵਹ’ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Sutra 34
शुष्कसारदारुमयं समं चतुर्भागशिखं मानं कारयेत् अन्तःशिखं वा ॥ कZ_०२.१९.३४ ॥
ਉਹ ਮਾਪ-ਪਾਤਰ ਸੁੱਕੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੁੱਝ-ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਸਮ ਅਤੇ ਠੀਕ, ਮਿਆਰ ਵਜੋਂ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ‘ਸ਼ਿਖਾ’ (ਕਿਨਾਰਾ/ਉਭਾਰ) ਨਾਲ ਬਣਵਾਏ; ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ‘ਅੰਤಃਸ਼ਿਖਾ’ ਵਾਲਾ।
Sutra 35
रसस्य तु सुरायाः पुष्पफलयोस्तुषाङ्गाराणां सुधायाश्च शिखामानं द्विगुणोत्तरा वृद्धिः ॥ कZ_०२.१९.३५ ॥
ਪਰ ਰਸ/ਦ੍ਰਵ, ਸੁਰਾ, ਫੁੱਲ-ਫਲ, ਤੂੜੀ-ਕੋਇਲਾ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਲਈ ‘ਸ਼ਿਖਾ’ ਦਾ ਮਿਆਰ ਦੋਗੁਣਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 36
सपादपणो द्रोणमूल्यमाढकस्य पादोनः षण्माषकाः प्रस्थस्य माषकः कुडुबस्य ॥ कZ_०२.१९.३६ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਵਾ ਪਣ ਹੈ; ਆਢਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਤੋਂ ਪੌਣਾ (ਚੌਥਾਈ) ਘੱਟ; ਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਛੇ ਮਾਸ਼ਕ; ਅਤੇ ਕੁਡੁਬ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਕ।
Sutra 37
द्विगुणं रसादीनां मानमूल्यम् ॥ कZ_०२.१९.३७ ॥
ਰਸ ਆਦਿ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਮਾਪਣ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ੁਲਕ/ਮੁੱਲ (ਮਾਨ-ਮੂਲ੍ਯ) ਦੋਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 38
विंशतिपणाः प्रतिमानस्य ॥ कZ_०२.१९.३८ ॥
ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ (ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ) ਲਈ ਫੀਸ ਵੀਹ ਪਣ ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 39
तुलामूल्यं त्रिभागः ॥ कZ_०२.१९.३९ ॥
ਤੁਲਾ-ਮੂਲ੍ਯ (ਤਰਾਜੂ ਦਾ ਮੁੱਲ/ਫੀਸ) ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 40
चतुर्मासिकं प्रातिवेधनिकं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.४० ॥
ਉਹ ਹਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਤਸਦੀਕ/ਮੋਹਰ (ਪ੍ਰਾਤਿਵੇਧਨਿਕ) ਕਰਵਾਏ।
Sutra 41
अप्रतिविद्धस्यात्ययः सपादः सप्तविंशतिपणः ॥ कZ_०२.१९.४१ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਪ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ/ਮੋਹਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਸਤਾਈ ਪਣ ਅਤੇ ਚੌਥਾਈ (27¼) ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 42
प्रातिवेधनिकं काकणीकमहरहः पौतवाध्यक्षाय दद्युः ॥ कZ_०२.१९.४२ ॥
ਉਹ ਤਸਦੀਕ ਫੀਸ—ਇੱਕ ਕਾਕਣੀ—ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੋਲ-ਮਾਪ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਪੌਤਵਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼) ਨੂੰ ਦੇਣ।
Sutra 43
द्वात्रिंशद्भागस्तप्तव्याजी सर्पिषः चतुःषष्टिभागस्तैलस्य ॥ कZ_०२.१९.४३ ॥
ਘਿਉ ਲਈ ਗਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਘਾਟ (ਤਪਤ-ਵਿਆਜੀ) 1/32 ਅਤੇ ਤੇਲ ਲਈ 1/64 ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 44
पञ्चाशद्भागो मानस्रावो द्रवाणाम् ॥ कZ_०२.१९.४४ ॥
ਦ੍ਰਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਰਿਸਾਅ-ਘਾਟ (ਮਾਨ-ਸ੍ਰਾਵ) 1/50 ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 45
कुडुबार्धचतुरष्टभागानि मानानि कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.४५ ॥
ਉਹ ਕੁਡੁਬ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਧੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੇ ਮਾਪ ਵੀ ਬਣਵਾਏ।
Sutra 46
कुडुबाश्चतुरशीतिर्वारकः सर्पिषो मतः ॥ कZ_०२.१९.४६ ॥
ਘਿਉ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰਕ ਨੂੰ ਚੌਰਾਸੀ ਕੁਡੁਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sutra 47
चतुःषष्टिस्तु तैलस्य पादश्च घटिकानयोः ॥ कZ_०२.१९.४७ ॥
ਤੇਲ ਲਈ ਮਿਆਰ ਚੌਂਹਠ (ਇਕਾਈਆਂ) ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋ ‘ਘਟਿਕਾ’ ਮਾਪਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Market trust and price stability rise; disputes over quantity/quality fall; state procurement and taxation become predictable; fraud becomes detectable—supporting prosperity and fiscal resilience (kośa-strengthening welfare).
This passage itself specifies standards rather than explicit fines; enforcement is implied through inspection and the general Arthashastric rule that falsifying weights/measures triggers penalties and confiscation under market/trade regulation administered by relevant adhyakṣas.