Adhyaya 197
Chapter 197 — दिवसव्रतानि (Day-based Vows): Dhenu-vrata, Payo-vrata, Trirātra-vrata, Kārttika-vrata, and Kṛcchra Observances
ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਦਿਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਧੇਨੂ-ਵਰਤ—ਗੋ-ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਨ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਯਜ್ಞ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਸਮੇਤ—ਵਰਨਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਯੋ-ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ‘ਪਰਮ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ’, ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਦਾਨ (ਸੁਵਰਨ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਪਲਾ-ਮਾਪ ਨਾਲ ਤੌਲੀ ‘ਸੁਵਰਨ ਧਰਤੀ’ ਆਦਿ) ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰ-ਵਰਤ—ਪੱਖਵਾਰ ਜਾਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਦੁਹਰਾਵਾ, ਏਕਭਕਤ ਭੋਜਨ-ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ/ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ—ਧਨ-ਲਾਭ ਤੋਂ ਹਰਿ-ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੰਸ਼-ਉੱਧਾਰ ਤੱਕ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਅਸ਼ਟਮੀ/ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਕਾਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ, “ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ” ਜਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ-ਸ਼ੈਯਾ-ਆਸਨ-ਛਤਰ-ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ-ਪਾਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਲਈ ਖ਼ਿਮਾ-ਯਾਚਨਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਰਤਿਕ-ਵਰਤ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਭੁਕਤੀ-ਮੁਕਤੀ-ਪ੍ਰਦ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹੇਂਦ੍ਰ, ਭਾਸਕਰ, ਸ਼ਾਂਤਪਨ ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਤਪ—ਦੁੱਧ/ਦਹੀਂ/ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਤਿਥੀ-ਵਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਸਮੇਤ—ਫਲ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਧਰਮ-ਤਪ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is a three-night observance tied to specific lunar dates, featuring regulated intake (often eka-bhakta), Viṣṇu/Janārdana-focused worship, mantra-japa (“Oṃ namo Vāsudevāya”), brāhmaṇa-feeding, and concluding dāna with a formal request to rectify any deficiency in performance.
The chapter assigns concrete worldly outcomes (wealth, prosperity, divine conveyance) to disciplined observances while also promising ultimate ends (attaining Viṣṇu’s abode or Brahman-state), showing ritual, charity, and austerity as a unified ladder from social well-being to liberation.