Adhyaya 193
Śivarātri-vrata (The Observance of Śivarātri)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਘ ਅਤੇ ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਵ੍ਰਤੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਉਪਾਸਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ‘ਨਰਕ-ਸਮੁੰਦਰ’ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ, ਰਾਜ, ਸੁਭਾਗ, ਸਿਹਤ, ਵਿਦਿਆ, ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਸੁੰਦਰਸੇਨ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਲੈ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉੱਥਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes the vrata’s calendrical placement (Kṛṣṇa-caturdaśī between Māgha and Phālguna) and the paired disciplines of upavāsa (no eating on the 14th) and jāgaraṇa (night-long vigil) as the operative ritual core.
By combining bodily restraint (fasting), sustained awareness (vigil), and focused devotion (invocation and praise of Śiva), it aligns everyday discipline with purification and grace, presenting liberation as attainable while still permitting dharmic pursuit of prosperity and wellbeing.