Adhyaya 192
Chapter 192: चतुर्दशीव्रतानि (Vows of the Fourteenth Lunar Day)
ਅਗਨੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਭੁਕਤੀ-ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਭਿੰਨ ਰੀਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—(1) ਸ਼ਿਵ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ: ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਿਥੀ-ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਯੁ, ਧਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; (2) ਫਲ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ (ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ/ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ): ਫਲਾਹਾਰ, ਮਦਿਰਾ-ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੇਣਾ; (3) ਉਭਯ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ: ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ (ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ) ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਵਾਸ-ਪੂਜਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਕਤ-ਵ੍ਰਤ (ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ) ਨਾਲ ਲੋਕਿਕ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਰਲੋਕ ਗਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ: ਕਾਰਤਿਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ, ਧਵਜਾ-ਆਕਾਰ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ-ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੰਤ-ਵ੍ਰਤ—ਦਰਭ ਵਿਨਿਆਸ ਤੇ ਜਲ-ਕਲਸ਼ ਨਾਲ ਹਰੀ ‘ਅਨੰਤ’ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਆਟੇ ਦਾ ਪੂਪ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅੱਧਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਨਦੀ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਹਰੀ-ਕਥਾ ਪਾਠ, ਅਤੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਧਾਗਾ ਹੱਥ ਜਾਂ ਗਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Agni defines it as bhukti-mukti-pradāyaka: properly observed Caturdaśī worship and fasting can yield worldly enjoyments (prosperity, longevity, happiness) and spiritual uplift culminating in liberation.
Worship Hari as Ananta on Śukla Caturdaśī using a darbha arrangement and a water-vessel, prepare a rice-flour pūpa (half offered to a brāhmaṇa), perform Hari-kathā at a river-confluence, and tie a mantra-consecrated thread on the hand or neck.