Adhyaya 80

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः अथ अशीतितमो ऽध्यायः दमनकारोहणविधिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये दमनकारोहविधिं पूर्ववदाचरेत् हरकोपात् पुरा जातो भैरवो दमिताः सुराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣ ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ’ ਨਾਮਕ ਇਕੋਣਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਦਮਨਕ-ਆਰੋਹਣ ਵਿਧੀ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਦਮਨਕ-ਆਰੋਹਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਭੈਰਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਮਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

तेनाथ शप्तो विटपो भवेति त्रिपुरारिणा प्रसन्नेनेरितं चेदं पूजयिष्यन्ति ये नराः

ਤਦ ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਇਹ ਉਚਾਰਿਆ: ‘ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ…’

Verse 3

परिपूर्णफलं तेषां नान्यथा ते भविष्यति सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां दमनं संहितात्मभिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਪਤਮੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ/ਅਰਪਣ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 4

सम्पूज्य बोधयेद्वृक्षं भववाक्येन मन्त्रवित् हरप्रसादसंभूत त्वमत्र सन्निधीभव

ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਵਾਕ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੋਧਨ (ਆਹਵਾਨ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ‘ਹਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸন্নਿਧ ਹੋ।’

Verse 5

शिवकार्यं समुद्दिश्य नेतव्यो ऽसि शिवाज्ञया गृहे ऽप्यामन्त्रणं कुर्यात् सायाह्ने चाधिवासनं

‘ਸ਼ਿਵ-ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਧਿਵਤ ਨਿਯੋਤਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਅਧਿਵਾਸਨ (ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ) ਕਰਨੀ ਹੈ।’

Verse 6

यथाविधि समभ्यर्च्य सूर्यशङ्करपावकान् देवस्य पश्चिमे मूलं दद्यात्तस्य मृदा युतं

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਮਿੱਟੀ ਸਮੇਤ ਮੂਲ (ਜੜ) ਰੱਖੇ।

Verse 7

वामेन शिरसा वाथ नालं धात्रीं तथोत्तरे दक्षिणे भग्नपत्रञ्च प्राच्यां पुष्पञ्च धारणं

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਰ (ਮਸਤਕ) ਧਾਰਨ ਕਰੇ; ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖੇ; ਭਗਨ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ; ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ—ਇਹੀ ਧਾਰਣ-ਵਿਧੀ ਹੈ।

Verse 8

पुटिकास्थं फलं मूलमथैशान्यां यजेच्छिवं पञ्चाङ्गमञ्जलौ कृत्वा आमन्त्र्य शिरसि न्यसेत्

ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੁਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਫਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 9

आमन्त्रितो ऽसि देवेश प्रातःकाले मया प्रभो कर्तव्यस्तपसो लाभः पूर्णं सर्वं तवाज्ञया

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

मूलेन शेषं पात्रस्थं पिधायाथ पवित्रकं प्रातः स्नात्वा जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰਕ (ਕੁਸ਼-ਵਲਯ) ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 11

नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा दमनैः पूजयेत्ततः शेषमञ्जलिमादाय आत्मविद्याशिवात्मभिः

ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦਮਨਕ ਦੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਤਮਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਤਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 12

मूलाद्यैर् ईश्वरान्तैश् च चतुर्थाञ्जलिना ततः ॐ हौं मखेश्वराय मखं पूरय शूलपाणये नमः देवेश पूजाकाले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धपुष्पादिनार्चयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं वह्निं च सम्पूज्य गुरुं प्रार्च्याथ बोधयेत्

ਫਿਰ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੱਕ, ਚੌਥੀ ਅੰਜਲੀ-ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਇਹ ਜਪ ਕਰੇ—“ਓਂ ਹੌਂ ਮਖੇਸ਼ਵਰਾਯ; ਮਖੰ ਪੂਰਯ; ਸ਼ੂਲਪਾਣਯੇ ਨਮಃ; ਦੇਵੇਸ਼, ਪੂਜਾਕਾਲੇ।” (ਇੱਕ ਪਾਠ). (ਦੂਜੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ) “ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।” ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਮ્યਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਬੋਧਨ/ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ।

Verse 13

भगवन्नतिरिक्तं वा हीनं वा यन्मया कृतं सर्वं तदस्तु सम्पूर्णं यच्च दामनकं मम सकलं चैत्रमासोत्थं फलं प्राप्य दिवं व्रजेत्

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੱਟ—ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਦਾਮਨਕ ਅਰਪਣ ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।