Adhyaya 76

Verse 1

हः गणेभ्य उ इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हां ऋपिभ्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वायव्यामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नैरृत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ षट्सप्ततितमो ऽध्यायः चण्दपूजाकथनं ईश्वर उवाच ततः शिवान्तिकङ्गत्वा पूजाहोमादिकं मम गृहाण भगवन् पुण्यफलमित्यभिधाय च

“ਹਃ—ਗਣੇਭ੍ਯਃ” ਇਹ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਾਠ ਹੈ; “ਹਾਂ—਋ਸ਼ਿਭ੍ਯਃ” ਇਹ ਦੂਜਾ। “ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ” ਇੱਕ ਪਾਠ; “ਨੈਰ੍ਰਿਤੇ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ” ਦੂਜਾ। ਹੁਣ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—ਚੰਡ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਕਹੋ—‘ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ-ਹੋਮਾਦਿ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਹ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਹੈ,’”—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ…

Verse 2

अर्घ्योदकेन देवाय मुद्रयोद्भवसञ्ज्ञया हृद्वीजपूर्वमूलेन स्थिरचित्तो निवेदयेत्

ਅਰਘ੍ਯ-ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ, “ਉਦਭਵ” ਨਾਮਕ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਿਆਂ; ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਦ੍-ਬੀਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖੇ।

Verse 3

ततः पूर्ववदभ्यर्च्य स्तुत्वा स्तोत्रैः प्रणम्य च अर्घ्यं पराङ्मुखं दत्वा क्षमस्वेत्यभिधाय च

ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ; ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕਹੇ—“ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ” (ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ)।

Verse 4

नाराचमुद्रयास्त्रेण फडन्तेनात्मसञ्चयं संहृत्य दिव्यया लिङ्गं मूर्तिमन्त्रेण योजयेत्

ਨਾਰਾਚ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ‘ਫਟ੍’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਰ ਸੰਚਿਤ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਯੋਜਨ/ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 5

स्थण्डिले त्वर्चिते देवे मन्त्रसङ्घातमात्मनि नियोज्य विधिनोक्तेन विदध्याच्चण्डपूजनं

ਤਿਆਰ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਯੋਜਿਤ/ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡਾ (ਉਗ੍ਰ ਦੇਵੀ-ਰੂਪ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 6

ॐ चण्डेशानाय नमो मध्यतश् चण्डमूर्तये ॐ धूलिचण्डेश्वराय हूं फट् स्वाहा तमाह्णयेत्

“ਓਂ ਚੰਡੇਸ਼ਾਨਾਯ ਨਮਹ; ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਚੰਡਮੂਰਤਯੇ। ਓਂ ਧੂਲੀ-ਚੰਡੇਸ਼ਵਰਾਯ ਹੂੰ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ।

Verse 7

चण्डहृदयाय हूं फट् ॐ चण्डशिरसे तथा ॐ चण्डशिखायै हूं फट् चण्डायुः कवचाय च

“ਚੰਡ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਲਈ—ਹੂੰ ਫਟ੍; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਡ ਦੇ ਸਿਰ ਲਈ—ਓਂ; ਚੰਡ ਦੀ ਸ਼ਿਖਾ ਲਈ—ਓਂ ਹੂੰ ਫਟ੍; ਅਤੇ ਚੰਡ ਦੇ ਆਯੁḥ-ਕਵਚ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ।”

Verse 8

चण्डस्त्राय तथा हूं फट् चण्डं रुद्राग्निजं स्मरेत् शूलटङ्कधरं कृष्णं साक्षसूत्रकण्डलुं

“ਚੰਡਾਸਤ੍ਰਾਯ—ਹੂੰ ਫਟ੍” ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਚੰਡ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਲ ਤੇ ਟੰਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਸੂਤਰ ਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਧਾਰਕ।

Verse 9

टङ्काकरे ऽर्धचन्द्रे वा चतुर्वक्त्रं प्रपूजयेत् लिचण्डेश्वराय इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः क्रूं फडिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं चण्डशिरसे स्वाहेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं फट् चण्दत इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः टङ्कारेणार्धचन्द्रे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यथाशक्ति जपं कुर्यादङ्गानान्तु दशांशतः

ਟੰਕ (ਛੈਣੀ/ਕੁਹਾੜੀ) ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਰਧਚੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਮੁਖ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਭੇਦ ਹਨ—“ਲਿ ਚੰਡੇਸ਼ਵਰਾਯ”, “ਕ੍ਰੂੰ ਫਡ”, “ਹੂੰ ਚੰਡਸ਼ਿਰਸੇ ਸ੍ਵਾਹਾ”, “ਹੂੰ ਫਟ ਚੰਡਾਯ” ਆਦਿ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅੰਗ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਖ ਜਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਭਾਗ ਹੋਵੇ।

Verse 10

गोभूहिरण्यवस्त्रादिमणिहेमादिभूषणं विहाय शेसनिर्माल्यं चण्डेशाय निवेदयेत्

ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ, ਕੱਪੜੇ, ਮਣੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਦਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ (ਪੂਜਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸ਼ੇਸ਼) ਚੰਡੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 11

लेह्यचोष्याद्यनुवरं ताम्बूलं स्रग्विलेपनं निर्माल्यं भोजनं तुभ्यं प्रदत्तन्तु शिवाज्ञया

ਲੇਹ੍ਯ-ਚੋਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਭੋਜਨ, ਅਨੁਵਰ, ਤਾਮਬੂਲ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੇਪਨ, ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਅਤੇ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 12

सर्वमेतत् क्रियाकाण्डं मया चण्ड तवाज्ञया न्यूनाधिकं कृतं मोहात् परिपूर्णं सदास्तु मे

ਹੇ ਚੰਡ! ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਿਆਕਾਂਡ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੋਹ ਵਸ਼ ਜੇ ਕੁਝ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 13

इति विज्ञाप्य देवेशं दत्वार्घ्यं तस्य संस्मरन् संहारमूर्तिमन्त्रेण शनैः संहारमुद्रया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੰਹਾਰ-ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ-ਮੁਦਰਾ ਸਮੇਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਹਾਰ-ਵਿਧੀ ਕਰੇ।

Verse 14

पूरकान्वितमूलेन मन्त्रानात्मनि योजयेत् निर्माल्यापनयस्थानं लिम्पेद्गोमयवारिणा प्रोक्ष्यार्घ्यादि विसृज्याथ आचान्तो ऽन्यत्समाचरेत्

ਪੂਰਕ ਸਮੇਤ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਯੋਜਿਤ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਹਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੋਬਰ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਲੇਪੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਦੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰੇ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਕਰਮ ਕਰੇ।