Adhyaya 100

Verse 1

, च विन्यस्य पदपञ्चकमिति छ विन्यस्य रत्नपञ्चकमिति ज आत्मनेति छ शक्त्यर्थमिति ङ सूर्यमन्त्राश्चेति छ स्थापनेपि वेति ज अथ शततमो ऽध्यायः द्वारप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच द्वाराश्रितप्रतिष्ठाया वक्ष्यामि विधिमप्यथ द्वाराङ्गानि कषायाद्यैः संस्कृत्य शयने न्यसेत्

ਹੁਣ ਸੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—ਦੁਆਰ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੁਆਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦੁਆਰ ਦੇ ਅੰਗ ਕਸ਼ਾਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਯਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ।

Verse 2

मूलमध्याग्रभागेषु त्रयमात्मादिसेश्वरं विन्यस्य सन्निवेश्याथ हुत्वा जप्त्वात्र रूपतः

ਮੂਲ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅਗਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਈਸ਼ਵਰਾਂਤ ਤ੍ਰਯ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਤਦਨੰਤਰ ਇੱਥੇ ਹੋਮ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਦੇਵਤਾ/ਮੰਤ੍ਰ) ਆਪਣੇ ਯਥਾਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

द्वारादथो यजेद्वास्तुन्तत्रैवानन्तमन्त्रितः रत्नादिपञ्चकं न्यस्य शान्तिहोमं विधाय च

ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਵਾਸਤੁ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਨੰਤ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਰਤਨ ਆਦਿ ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਹੋਮ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 4

यवसिद्धार्थकाक्रान्ता ऋद्धिवृद्धिमहातिलाः गोमृत्सर्षपरागेन्द्रमोहनीलक्षणामृताः

ਜੌ, ਸਿੱਧਾਰਥਕ (ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ), ਆਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿੱਧੀ, ਮਹਾ-ਤਿਲਾ, ਗੋਮ੍ਰਿਤ (ਗੋਬਰ), ਸਰਸ਼ਪ, ਪਰਾਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੋਹਨੀ, ਲਕਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ—ਇਹ ਨਾਮ/ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

Verse 5

रोचना रुग् वचो दूर्वा प्रासादधश् च पोटलीं प्रकृत्योदुम्बरे बद्ध्वा रक्षार्थं प्रणवेन तु

ਰੋਚਨਾ, ‘ਰੁਗ’ ਨਾਮ ਦੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ, ਵਚਾ, ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਛੋਟੀ ਪੋਟਲੀ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੁੰਬਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਾਰਨ/ਰੱਖੇ।

Verse 6

द्वारमुत्तरतः किञ्चिदाश्रितं सन्निवेशयेत् आत्मतत्त्वमधो न्यस्य विद्यातत्त्वञ्च शाखयोः

ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਹੇਠਾਂ ਆਤਮ-ਤੱਤਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਤੱਤਵ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 7

शिवमकाशदेशे च व्यापकं सर्वमङ्गले ततो महेशनाथं च विन्यसेन्मूलमन्त्रतः

ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸਰਵ-ਮੰਗਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹੇਸ਼ਨਾਥ ਦੀ ਵੀ ਵਿਨਿਆਸ/ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ।

Verse 8

विन्यस्य च निवेशयाथ इति ख विन्यस्य सन्निबोध्याथेति ज अजप्त्वानुरूपत इति ग सर्वपुष्कलमिति ख , घ च द्वाराश्रितांश् च तल्पादीन् कृतयुक्तैः स्वनामभिः जुहुयाच्छतमर्धं वा द्विगुणं शक्तितोथवा

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਨਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਨਿਬੋਧ੍ਯ (ਜਾਗ੍ਰਤ) ਕਰੇ। ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ (ਅਜਪਤ), ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ (ਸਰਵਪੁਸ਼ਕਲ) ਕਰਕੇ, ਦੁਆਰ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਲਪ ਆਦਿ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਵਿਨਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ—ਸੌ, ਜਾਂ ਅੱਧੀਆਂ, ਜਾਂ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਗੁਣੀਆਂ।

Verse 9

न्यूनादिदोषमोषार्थं हेतितो जुहुयाच्च्छतं दिग्बलिम्पूर्ववद्धुत्वा प्रदद्याद्दक्षिणादिकं

ਨਿਊਨਤਾ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਹੇਤੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਗ-ਬਲੀ ਕਰਕੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਦਿ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।