Adhyaya 247
Chapter 247 — पुष्पादिपूजाफलं (Fruits of Worship with Flowers and Other Offerings)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਯੂਥੀ, ਪਾਟਲਾ, ਕਰਵੀਰ, ਅਸ਼ੋਕ, ਕੁੰਦ, ਤਮਾਲ ਪੱਤਾ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ, ਵਾਸਕ, ਕੇਤਕੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਰਕਤੋਤਪਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹਨ; ਅਰਕ, ਉਨਮੱਤਕ/ਧਤੂਰਾ ਅਤੇ ਕਂਕਾਂਚੀ ਆਦਿ ਤਿਆਗਯ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਦਾਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਯਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦਾ ਦਾਨ ਮਹਾਪੁੰਨ, ਰਾਜ-ਲਾਭ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਸਾਦੇ ਅਰਪਣ ਵੀ ਰਾਜਕੀ ਤੇ ਲੋਕੋੱਤਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वास्त्वादिर्नाम षट्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुष्पादिपूजाफलं अग्निर् उवाच पुष्पैस्तु पूजनाद्विष्णुः सर्वकार्येषु सिद्धिदः मालती मल्लिका यूथी पाटला करवीरकं
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਸਤੁ ਆਦਿ’ ਨਾਮਕ 246ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 247ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ—‘ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ’। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਯੂਥੀ, ਪਾਟਲਾ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰਕ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
Verse 2
पावान्तिरतिमुक्तश् च कर्णिकारः कुराण्टकः सेकः उच्यते इति ख पावन्तिकातिमुक्तश्चेति ग कुब्जकस्तगरो नीपो वाणो वर्वरमल्लिका
‘ਪਾਵਾਂਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਅਤਿਮੁਕਤ’ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਕਰਨਿਕਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਕੁਰਾਣਟਕ’—(ਖ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ) ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸੇਕ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਗ ਪਾਠ ਵਿੱਚ) ‘ਪਾਵੰਤਿਕਾ’ ਪਾਠ ਹੈ। ਹੋਰ ਪਰਯਾਏ—ਕੁਬਜਕ, ਤਗਰ, ਨੀਪ, ਵਾਣ ਅਤੇ ਵਰਵਰ-ਮੱਲਿਕਾ।
Verse 3
अशोकस्तिलकः कुन्दः पूजायै स्यात्तमालजं बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गरजस्य तु
ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮਾਲ ਦਾ ਪੱਤਾ, ਬਿਲਵਪੱਤਰ, ਸ਼ਮੀਪੱਤਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 4
तुलसीकालतुलसीपत्रं वासकमर्चने केतकीपत्रपुष्पं च पद्मं रक्तोत्पलादिकं
ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ (ਕਾਲ) ਤੁਲਸੀ—ਵਾਸਕ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ, ਪਦਮ, ਰਕਤੋਤਪਲ ਆਦਿ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।
Verse 5
नार्कन्नोन्मत्तकङ्काञ्ची पूजने गिरिमल्लिका कौटजं शाल्मलीपुष्पं कण्टकारीभवन्नहि
ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਰਕ, ਉਨਮੱਤਕ (ਧਤੂਰਾ) ਦਾ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕਂਕਾਂਚੀ ਵਰਤਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਗਿਰਿਮੱਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੂਟਜ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਇੱਥੇ ਕੰਟਕਾਰੀ ਵੀ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈ।
Verse 6
घृतप्रस्थेन विष्णोश् च स्नानङ्गोकोटिसत्फलं आढकेन तु राजा स्यात् घृतक्षीरैर् दिवं व्रजेत्
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘਿਉ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਸਨਾਨ-ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਉੱਤਮ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਢਕ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਗਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
A prescriptive arcana list (what to offer and what to avoid) plus measurable dāna metrics: one prastha of ghee equated to immense Viṣṇu-bath merit, one āḍhaka linked with kingship, and ghee-with-milk linked with heavenly attainment.
It operationalizes bhakti: disciplined offerings and charitable measures become repeatable practices that convert everyday materials into merit, success, and devotional alignment with Viṣṇu.