Adhyaya 246

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे रत्नपरीक्षा नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वास्तुलक्षणं अग्निर् उवाच वास्तुलक्ष्म प्रवक्ष्यामि विप्रादीनां च भूरिह श्वेता रक्ता तथा पीता कृष्णा चैव यथाक्रमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਰਤਨ-ਪਰੀਖਿਆ’ ਨਾਮਕ 245ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 246ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਵਾਸਤੁ-ਲੱਛਣ’ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਵਾਸਤੁ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੂਮੀ ਦੇ ਰੰਗ ਸ਼ਵੇਤ, ਰਕਤ, ਪੀਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਨ।

Verse 2

घृतरक्तान्नमद्यानां गन्धाढ्या वसतश् च भूः मधुरा च कषाया च अम्लाद्युपरसा क्रमात्

ਘਿਓ, ਲਹੂ, ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਗੰਧਵਾਨ ਹੈ। ਉਪਰਸ (ਗੌਣ ਰਸ) ਖੱਟੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਕਸੈਲਾ ਰਸ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 3

कुशैः शरैस् तथाकाशैर् दूर्वाभिर्या च संश्रिता प्रार्च्य विप्रांश् च शिःशल्पां खातपूर्वन्तु कल्पयेत्

ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ, ਤੀਰ, ਆਕਾਸ਼-ਬੂਟੀ ਅਤੇ ਦੂਬ ਆਦਿ—ਜੋ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੋਦਾਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ‘ਸ਼ਿਃਸ਼ਲਪ’ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 4

चतुःषष्टिपदं कृत्वा मध्ये ब्रह्मा चतुष्पदः प्राक् तेषां वै गृहस्वामी कथितस्तु तथार्यमा

ਚੌਂਸਠ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ (ਵਾਸਤੁ) ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਗ੍ਰਿਹਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ ਆਰਯਮਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 5

दक्षिणेन विवस्वांश् च मित्रः पश्चिमतस् तथा उदङ्महीधरश् चैव आपवत्सौ च वह्निगे

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿਵਸਵਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹੀਧਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਵਤਸ ਵੀ ਨਿਯਤ ਹੈ।

Verse 6

सावित्रश् चैव सविता जयेन्द्रौ नैरृते ऽम्बुधौ भ्राजते स्थितमिति छ , ज च भवेदिति ग , घ च रुद्रव्याधी च वायव्ये पूर्वादौ कोणगाद्वहिः

ਨੈ਋ਤ੍ਯ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਸਵਿਤਾ ਅਤੇ ਜਯ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਬੁਧਿ (ਸਮੁੰਦਰ) ਅਤੇ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਠ-ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ‘ਜ’ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ‘ਗ/ਘ’ ਪਾਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿ (ਰੋਗ) ਹਨ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਕੋਣ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 7

महेन्द्रश् च रविः सत्यो भृशः पूर्वे ऽथ दक्षिणे गृहक्षतो ऽर्यमधृती गन्धर्वाश्चाथ वारुणे

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਰਵਿ (ਸੂਰਜ), ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਕ੍ਸ਼ਤ, ਆਰ੍ਯਮਨ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਹਨ। ਅਤੇ ਵਾਰੁਣ (ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 8

पुष्पदन्तो ऽसुराश् चैव वरुणो यक्ष एव च सौम्ये भल्लाटसोमौ च अदितिर्धनदस् तथा

ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਅਸੁਰਗਣ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼; ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੌਮ੍ਯ, ਭੱਲਾਟ ਅਤੇ ਸੋਮ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਵੀ (ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ)।

Verse 9

नागः करग्रहश् चैशे अष्टौ दिशि दिशि स्मृताः आद्यन्तौ तु तयोर्देवौ प्रोक्तावत्र गृहेश्वरौ

ਇਸ ਵਾਸਤੁ-ਵਿਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਅਤੇ ਕਰਗ੍ਰਹ—ਇਹ ਅੱਠ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੋ ਦੇਵ ਹਨ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹੇਸ਼ਵਰ (ਘਰ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ) ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 10

पर्जन्यः प्रथमो देवो द्वितीयश् च करग्रहः महेन्द्ररविसत्याश् च भृशो ऽथ गगनन्तथा

ਪਰਜਨ੍ਯ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਰਗ੍ਰਹ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਰਵਿ (ਸੂਰਜ), ਸਤ੍ਯ, ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਗਗਨ (ਆਕਾਸ਼) ਵੀ (ਆਹਵਾਨ/ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਹਨ)।

Verse 11

पवनः पूर्वतश् चैव अन्तरीक्षधनेश्वरौ आग्नेये चाथ नैरृत्ये मृगसुग्रीवकौ सुरौ

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਵਨ (ਵਾਯੁ-ਦੇਵ) ਸਥਿਤ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਨੇਸ਼ਵਰ (ਕੁਬੇਰ) ਹਨ; ਅਤੇ ਆਗਨੇਯ ਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ—ਇਹ ਦੋ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।

Verse 12

रोगो मुख्यश् च वायव्ये दक्षिणे पुष्पवित्तदौ गृहक्षतो यमभृशौ गन्धर्वो नागपैतृकः

ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮੁਖ੍ਯ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਵਿਤ੍ਤਦ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰਿਹਕ੍ਸ਼ਤ ਅਤੇ ਯਮਭ੍ਰਿਸ਼; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਪੈਤ੍ਰਿਕ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾ-ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਹਨ।

Verse 13

आप्ये दौवारिकसुग्रीवौ पुष्पदन्तो ऽसुरो जलं यक्ष्मा रोगश् च शोषश् च उत्तरे नागराजकः

ਆਪ੍ਯ (ਜਲ-ਸੰਬੰਧੀ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਦੌਵਾਰਿਕ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਜਲ-ਤੱਤ ਵੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਜਕ (ਸਰਪ-ਰਾਜਾ) ਹੈ।

Verse 14

मुख्यो भल्लाटशशिनौ अदितिश् च कुवेरकः नागो हुताशः श्रेष्ठो वै शक्रसूर्यौ च पूर्वतः

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਮੁਖ੍ਯ, ਭੱਲਾਟ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ (ਚੰਦਰਮਾ), ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ/ਸਥਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗ, ਹੁਤਾਸ਼ (ਅਗਨੀ), ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

Verse 15

दक्षे गृहक्षतः पुष्प आप्ये सुग्रीव उत्तमः पुष्पदन्तो ह्य् उदग्द्वारि भल्लाटः पुष्पदन्तकः

ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗ੍ਰਿਹਕ੍ਸ਼ਤ ਹੈ; ਆਪ੍ਯ (ਜਲ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ; ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੈ; ਉੱਪਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਭੱਲਾਟ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤਕ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ੍ਨਿਧੀਆਂ ਹਨ।

Verse 16

शिलेष्टकादिविन्यासं मन्त्रैः प्रार्च्य सुरांश् चरेत् नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया सह

ਸ਼ਿਲੇਸ਼ਟਕ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਨੰਦਾ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ‘ਨੰਦਯ’ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਵਸੂਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਕਰੇ।

Verse 17

भृगुरिति ज नागो हुताशनः श्रेष्ठ इति ख , छ च जये भार्गववदायादे प्रजानाञ्जयमाहवे पूर्णे ऽङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुध्व मां

‘ਭ੍ਰਿਗੁ’, ‘ਨਾਗ’, ‘ਹੁਤਾਸ਼ਨ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ’—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ; ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਜੈ ਵਿੱਚ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈ ਲਈ; ਅਤੇ ਆੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ—ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨਕਾਮ ਕਰ ਦਿਓ।

Verse 18

भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम सर्ववीजसमायुक्ते सर्वरत्नौषधैर् वृते

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਰਸੇ, ਮੇਰੀ ਮਤਿ/ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਰ। ਹੇ ਸਭ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ!

Verse 19

रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीमये

ਹੇ ਰੁਚਿਰੇ, ਨੰਦਨ-ਵਨ ਦੀ ਨੰਦੇ, ਹੇ ਵਾਸਿਸ਼ਠੀ, ਇੱਥੇ ਰਮਣ ਕਰਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਧਰਤੀ-ਸਰੂਪਾ, ਇਸ ਚਤੁਰਸ੍ਰ (ਚੌਕੋਰ) ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ।

Verse 20

सुभगे सुव्रते भद्रे गृहे कश्यपि रम्यतां पूजिते परमाचार्यैर् गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते

ਹੇ ਸੁਭਗੇ, ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਭਦ੍ਰੇ—ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀ ਰਮਣ ਕਰੇ। ਇਹ ਗ੍ਰਿਹ ਪਰਮ ਆਚਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।

Verse 21

भवभूतिकरे देवि गृहे भार्गवि रम्यतां अव्यङ्ग्ये चाक्षते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते

ਹੇ ਭਵ-ਭੂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਭਾਰਗਵੀ, ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਸੋ। ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਧੀ, ਇਹ ਅਖੰਡ ਪੂਰਨ ਅਖ਼ਤ ਸਾਰਵ-ਮੰਗਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 22

इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्टाङ्कारयम्यहं देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे

ਹੇ ਇਸ਼ਟਕਾ (ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਇੱਟ), ਤੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇ; ਦੇਸ਼ਸਵਾਮੀ, ਪੁਰਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਵਾਮੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

मनुष्यधनहस्त्यश्वपशुवृद्धिकरी भव गृहप्रवेशे ऽपि तथा शिलान्यासं समाचरेत्

ਇਹ ਮਨੁੱਖ (ਆਸ਼੍ਰਿਤ), ਧਨ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਲਾਨਿਆਸ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 24

उत्तरेण शुभः प्लक्षो वटः प्राक् स्याद् गृहादितः उदुम्वरश् च याम्येन पश्चिमे ऽश्वत्थ उत्तमः

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਲਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਘਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਟ (ਬਰਗਦ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਦੁੰਬਰ; ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉੱਤਮ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਹੋਵੇ।

Verse 25

वामभागे तथोद्यानं कुर्याद्वासं गृहे शुभं सायं प्रातस्तु घर्माप्तौ शीतकाले दिनान्तरे

ਘਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬਾਗ਼ ਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ—ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਥੇ ਰਹੋ; ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵੇਲੇ ਰਹੋ।

Verse 26

वर्षारात्रे भुयः शोषे सेक्तव्या रोपितद्रुमाः विडङ्गघृटसंयुक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा

ਬਰਸਾਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕਾਪਣ (ਸੂਕੇ ਦਾ ਦਬਾਅ) ਹੋਵੇ, ਨਵੇਂ ਲਗਾਏ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਡੰਗ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੇ।

Verse 27

फलनाशे कुलत्थैश् च माषैर् मुद्गैस्तिलैर् यवैः विप्राणां जयमावहेति ख गन्धमाल्यैर् अलङ्कृतैर् इति ग , छ च घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय दर्वदा

ਜਦੋਂ ਫਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ (ਜਾਂ ਝੜਨ) ਲੱਗਣ, ਤਾਂ ਕੁਲੱਥ, ਮਾਸ਼, ਮੁਦਗ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਜੌ ਵਰਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ‘ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜਯਮਾਵਹੇ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਗੰਧਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਘਿਉ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 28

मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः आविकाजसकृच्चूर्णं यवचूर्णं तिलानि च

ਮੱਛੀਆਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਭੇਡ/ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਲੀਂਦ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਜੌ ਦਾ ਆਟਾ ਅਤੇ ਤਿਲ ਵੀ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 29

गोमांसमुदकञ्चेति सप्तरात्रं निधापयेत् उत्सेकं सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदं

ਗੋਮਾਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਦ੍ਰਵ ਸਭ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਡੋਲ੍ਹ ਕੇ (ਉਤਸੇਕ) ਦੇਣ ਨਾਲ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

मत्स्योदकेन शीतेन आम्राणां सेक इष्यते प्रशस्तं चाप्यशोकानां कामिनीपादताडनं

ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਲਈ ਠੰਢੇ ‘ਮਤਸ੍ਯੋਦਕ’ (ਮੱਛੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ) ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਠੋਕਰ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 31

खर्जूरनारिकेलादेर्लवणाद्भिर्विवर्धनं विडङ्गमत्स्यमांसाद्भिः सर्वेषु दोहदं शुभं

ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਹਦ (ਇੱਛਾ-ਪੂਰਤੀ) ਵਿੱਚ ਖਜੂਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਆਦਿ ਨੂੰ ਲੂਣ ਅਤੇ ਜਲਯੁਕਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਡੰਗ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਦੋਹਦ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।