Adhyaya 226

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामाद्युपायो नाम पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षड्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच दण्डप्रणयनं वक्ष्ये येन राज्ञः परा गतिः त्रियवं कृष्णलं विद्धि पापस्तत्पञ्चकं भवेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਮ ਆਦਿ ਉਪਾਯ’ ਨਾਮਕ ੨੨੫ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ‘ਰਾਜਧਰਮ’ ਨਾਮਕ ੨੨੬ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਦੰਡ-ਪ੍ਰਣਯਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ‘ਤ੍ਰਿਯਵ’ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਲ’ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਣੋ; ਪਾਪੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਉਸ ਦਾ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

कृष्णलानां तथा षष्ट्या कर्षार्धं रामकीर्तितं सुवर्णश् च विनिर्दिष्टो राम षोडशमापकः

ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਠ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਲਾ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਧਾ ਕਰਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ‘ਸੁਵਰਣ’ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ (ਇਕਾਈਆਂ) ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ।

Verse 3

निष्कः सुवर्णाश् चत्वारो धरणं दशभिस्तु तैः ताम्ररूप्यसुवर्णानां मनमेतत् प्रकीर्तितं

ਨਿਸ਼ਕ ਚਾਰ ਸੁਵਰਣਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਣ ਉਹਨਾਂ ਸੁਵਰਣਾਂ ਦੇ ਦਸ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂਬੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਲਈ ਭਾਰ-ਮਾਪ ਦਾ ਮਿਆਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

ताम्रकैः कार्षिको राम प्रोक्तः कार्षापणो बुधैः पणानां द्वे शते सार्धं प्रथमः साहसः स्मृतः

ਹੇ ਰਾਮ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਕਾਰਸ਼ਿਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਰਸ਼ਾਪਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਣਾਂ ਦੇ ਢਾਈ ਸੌ ਦਾ ਦੰਡ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 5

मध्यमः पञ्च विज्ञेयः सहस्रमपि चोत्तमः चौरैर् अमूषितो यस्तु मूषितो ऽस्मीति भाषते

ਮੱਧਮ ਦੰਡ ਪੰਜ ਸੌ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੰਡ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ। ਪਰ ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਹੇ ‘ਮੈਂ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ’, ਉਹ ਵੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 6

तत्प्रदातरि भापाले स दण्ड्यस्तावदेव तु यो यावद्विपरीतार्थं मिथ्या वा यो वदेत्तु तं

ਰਾਜ-ਰੱਖਿਅਕ/ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਬਿਆਨ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਨੇ ਹੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 7

तौ नृपेण ह्य् अधर्मज्ञौ दाप्यौ तद्द्विगुणं दमं कूटसाक्ष्यन्तु कुर्वाणांस्त्रीन् वर्णांश् च प्रदापयेत्

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੰਡ ਦੀ ਦੋਗੁਣੀ ਰਕਮ ਵਸੂਲ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੂਟ-ਸਾਕਸ਼ੀ (ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡਿਤ ਕਰੇ।

Verse 8

विवासयेद्ब्राह्मणन्तु भोज्यो विधिर् न हीरतः निक्षेपस्य समं मूल्यं दण्ड्यो निक्षेपभुक् तथा

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਦੰਡ ਕੇਵਲ ਨਿਰਵਾਸਨ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਦੇਹ-ਦੰਡ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪ (ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂ) ਨੂੰ ਭੋਗੇ ਜਾਂ ਹੜਪ ਲਵੇ, ਉਹ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰੇ।

Verse 9

तथाचाष्टौ इति छ , ज च ताम्रिकैः कार्षिक इत्य् आदिः, साहसः स्मृत इत्य् अन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति यो यावदित्यादिः, तद्द्विगुणं दममित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति वस्त्रादिकस्य धर्मज्ञ तथा धर्मो न हीयते यो निक्षेपं घातयति यश्चानिक्षिप्य याचते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ (ਚ ਅਤੇ ਜ) ਵਿੱਚ ‘ਅੱਠ… ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਤੋਂ ਕਾਰ্ষਿਕ ਤੱਕ’ ਵਾਲਾ ਆਰੰਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ‘ਸਾਹਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ’ ਵਾਲਾ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਝ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਜੋ ਜਿੰਨਾ… ਉਸ ਦਾ ਦੰਡ ਦੋਗੁਣਾ’ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਜਾਣੂ ਐਸਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰੇ ਕਿ ਧਰਮ ਘਟੇ ਨਾ—ਦੰਡਯੋਗ ਹਨ: ਜੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ/ਬਿਗਾੜੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਮੰਗੇ।

Verse 10

तावुभौ चौरवच्छास्यौ दण्ड्यौ वा द्विगुणं दम अज्ञानाद्यः पुमान् कुर्यात् परद्रव्यस्य विक्रयं

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੁੱਲ ਦਾ ਦੋਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਪਰਾਇਆ ਮਾਲ ਵੇਚ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

Verse 11

निर्दोषो ज्ञानपूर्वकन्तु चौरवद्दण्डमर्हति मूल्यमादाय यः शिल्पं न दद्याद् दण्ड्य एव सः

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਦੋਸ਼ ਕਹੇ, ਪਰ ਜੋ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕਰੇ ਉਹ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਦੰਡ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕਾਰੀਗਰੀ/ਸੇਵਾ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 12

प्रतिश्रुत्याप्रदातारं सुवर्णं दण्डयेन्नृपः भृतिं गृह्य न कुर्याद्यः कर्माष्टौ कृष्णला दमः

ਜੋ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਸੋਨਾ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅੱਠ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲਾ ਹੈ।

Verse 13

अकाले तु त्यजन् भृत्यं दण्ड्यः स्यात्तावदेव तु क्रीत्वा विक्रीय वा किञ्चिद्यस्येहानुशयो भवेत्

ਅਣਉਚਿਤ ਵੇਲੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਉਤਨੇ ਹੀ ਦੰਡ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦ ਕੇ ਜਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਬਾਅਦ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੈ।

Verse 14

सो ऽन्तर्दशाहात्तत्स्वामी दद्याच्चैवाददीत च परेण तु दशाहस्य नादद्यान्नैव दापयेत्

ਜੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਵਸਤੂ ਵਾਪਸ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਕਰੇ। ਪਰ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦਿਵਾਏ।

Verse 15

आददद्धि ददच्चैव राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट् वरे दोषानविख्याप्य यः कन्यां वरयेदिह

ਜੋ ਵਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੱਸ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਲਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਛੇ ਸੌ (ਪਣ) ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਕਰੇ।

Verse 16

दत्ताप्यदत्ता सा तस्य राज्ञा दण्ड्यः शतद्वयं प्रदाय कन्यां यो ऽन्यस्मै पुनस्तां सम्प्रयच्छति

ਉਹ ਕੁੜੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸੌ (ਪਣ) ਦਾ ਦੰਡ ਲਗਾ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

Verse 17

दण्डः कार्यो नरेन्द्रेण तस्याप्युत्तमसाहसः सत्यङ्कारेण वाचा च युक्तं पुण्यमसंशयं

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੰਡ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ। ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੰਡ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 18

लुब्धो ऽन्यत्र च विक्रेता षट्शतं दण्डमर्हति दद्याद्धेनुं न यः पालो गृहीत्वा भक्तवेतनं

ਜੋ ਲੋਭੀ ਮਨੁੱਖ ਸੌਂਪੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੇਚ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇ ਸੌ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਪਾਲ ਭੱਤਾ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਗਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੰਡਨੀਯ ਹੈ।

Verse 19

स तु दण्ड्यः शतं राज्ञा सुवर्णं वाप्यरक्षिता चौरवद्वधमर्हतोति घ , ञ च वरयेद्यदि इति घ , ञ च धनुःशतं परीणाहो ग्रामस्य तु समन्ततः

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਲਾਪਰਵਾਹ ਰਖਵਾਲਾ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਸੌ ਸੁਵਰਨਾਂ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਥਾਂ/ਮਾਲ ਬਿਨਾ ਰਖਿਆ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਰੋਕ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ।

Verse 20

द्विगुणं त्रिगुणं वापि नगरस्य च कल्पयेत् वृतिं तत्र प्रकुर्वीत यामुष्ट्रो नावलोकयेत्

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਪ੍ਰਾਕਾਰ/ਦੀਵਾਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਜਾਂ ਤਿੱਗਣਾ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਐਸੀ ਰੱਖਿਆ-ਬਾੜ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਕਿ ਊਠ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰੋਂ ਨਾ ਝਾਕ ਸਕੇ।

Verse 21

तत्रापरिवृते धान्ये हिंसिते नैव दण्डनं गृहन्तडागमारामं क्षेत्रं वा भीषया हरन्

ਜੇ ਉੱਥੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੇਰਾਬੰਦੀ/ਰਖਿਆ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦੰਡ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹੇਠ ਘਰ, ਤਲਾਬ, ਬਾਗ ਜਾਂ ਖੇਤ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦੰਡਨੀਯ ਨਹੀਂ।

Verse 22

शतानि पञ्च दण्ड्याः स्यादज्ञानाद् द्विशतो दमः मर्यादाभेदकाः सर्वे दण्ड्याः प्रथमसाहसं

ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਪੰਜ ਸੌ ਦਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਹੋਰ ਦੋ ਸੌ ਵੱਧ ਦੰਡ। ਜੋ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੱਦ/ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਹਿਲੇ ਸਾਹਸ (ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਰਜੇ) ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਦੰਡਨੀਯ ਹਨ।

Verse 23

शतं ब्राह्मणमाक्रुश्य क्षत्रियो दण्डमर्हति वैश्यश् च द्विशतं राम शूद्रश् च बधमर्हति

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗਾਲੀ/ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸੌ ਪਣ ਦਾ ਦੰਡ, ਹੇ ਰਾਮ; ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਸੌ ਪਣ ਦਾ ਦੰਡ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਵਧ-ਦੰਡ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 24

पञ्चाशद्ब्राह्मणो दण्ड्यः क्षत्रियस्याभिशंसने वैश्ये वाप्यर्धपञ्चाशच्छूद्रे द्वादशको दमः

ਖ਼ਤਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਪਣ ਦਾ ਦੰਡ; ਵੈਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਦਾ ਅੱਧਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਪਣ ਦਾ ਦੰਡ ਹੈ।

Verse 25

क्षत्रियस्याप्नुयाद्वैश्यः साहसं पूर्वमेव तु शूद्रः क्षत्रियमाक्रुश्य जिह्वाच्छेदनमाप्नुयात्

ਖ਼ਤਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸਾਹਸ-ਦੰਡ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਖ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਜੀਭ ਕੱਟਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ।

Verse 26

धर्मोपदेशं विप्राणां शूद्रः कुर्वंश् च दण्डभाक् श्रुतदेशादिवितथी दाप्यो द्विगुणसाहसं

ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ ਉਹ ਦੰਡ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਗਿਆਨ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਹਸ-ਦੰਡ ਦਾ ਦੋਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 27

उत्तमः साहसस्तस्य यः पापैर् उत्तमान् क्षिपेत् प्रमादाद्यैर् मया प्रोक्तं प्रीत्या दण्डार्धमर्हति

ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਭਲੇ/ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡਿਗਾਏ ਜਾਂ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟੇ, ਉਸ ਲਈ ਉੱਚਤਮ ਸਾਹਸ-ਦੰਡ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਦ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ—ਤਾਂ ਦਇਆਵਸ਼ ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦੰਡ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 28

मातरं पितरं ज्येष्ठं भ्रातरं श्वशुरं गुरुं आक्षारयञ्च्छतं दण्ड्यः पन्थानं चाददद्गुरोः

ਜੋ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਜੇਠੇ, ਭਰਾ, ਸਹੁਰੇ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਪਣ ਦਾ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਜਾਂ ਹੜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੰਡਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 29

अन्त्यजातिर्द्विजातिन्तु येनाङ्गेनापराध्नुयात् तदेव च्छेदयेत्तस्य क्षिप्रमेवाविचारयन्

ਜੇ ਅੰਤ੍ਯਜਾਤਿ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦ੍ਵਿਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਸ ਅੰਗ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 30

अवनिष्ठीवतो दर्पाद् द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः अपमूत्रयतो मेढ्रमपशब्दयतो गुदं

ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥੁੱਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੋਠ ਕੱਟੇ; ਜੋ ਮਨਾਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕੱਟੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਸ਼ਲੀਲ/ਅਪਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ, ਉਸ ਦਾ ਗੁਦ ਕੱਟੇ।

Verse 31

उत्कृष्टासनसंस्थस्य नीचस्याधोनिकृन्तनं यो यदङ्गं च रुजयेत्तदङ्गन्तस्य कर्तयेत्

ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਨੀਚ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਕੱਟਣਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਜਿਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਉਹੀ ਅੰਗ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 32

अर्धपादकराः कार्या गोगजाश्वोष्ट्रघातकाः वृक्षन्तु विफलं कृत्त्वा सुवर्णं दण्डमर्हति

ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਊਂਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਧ ਪਾਦ ਦਾ ਕਰ/ਦੰਡ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਬੇਫਲ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਵਰਨ ਦੰਡ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

Verse 33

द्विगुणं दापयेच्छिन्ने पथि सीम्नि जलाशये द्रव्याणि यो हरेद्यस्य ज्ञानतो ऽज्ञानतो ऽपिवा

ਟੁੱਟੇ ਰਾਹ, ਹੱਦ-ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਜਲਾਸ਼ੇ ਕੋਲ ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦਾ ਮਾਲ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਮੁੱਲ ਵਸੂਲ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 34

स तस्योत्पाद्य तुष्टिन्तु राज्ञे दद्यात्ततो दमं यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्धरेच्छिन्द्याच्च तां प्रपां

ਪਹਿਲਾਂ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੰਡ (ਜੁਰਮਾਨਾ) ਦੇਵੇ। ਜੋ ਕੂਏਂ ਤੋਂ ਰੱਸੀ ਤੇ ਘੜਾ ਚੁੱਕ ਲਏ ਜਾਂ ਸਰਵਜਨਿਕ ਪ੍ਰਪਾ (ਪਾਣੀ ਪਿਆਉ) ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 35

स दण्डं प्राप्नुयान् मासं दण्ड्यः स्यात् प्राणितारने धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतो ऽभ्यधिकं बधः

ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਜੇ ਜੀਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਦੰਡਯੋਗ ਰਹੇ। ਜੋ ਦਸ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨਾਜ ਚੁਰਾਏ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ।

Verse 36

शेषे ऽप्येकादशगुणं तस्य दण्डं प्रकल्पयेत् सुवर्णरजतादीनां नृस्त्रीणां हरणे बधः

ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਦੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ।

Verse 37

येन येन यथाङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते तत्तदेव हरेदस्य् प्रत्यादेशाय पार्थिवः

ਚੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਸ ਜਿਸ ਅੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਦਲੇ ਦੇ ਦੰਡ ਵਜੋਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹੀ ਅੰਗ ਕੱਟ ਕੇ ਲੈ ਲਵੇ।

Verse 38

ब्राह्मणः शाकधान्यादि अल्पं गृह्णन्न दोषभाक् गोदेवार्थं हरंश्चापि हन्याद्दुष्टं बधीद्यतं

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇਕਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 39

गृहक्षेत्रापहर्तारं तथा पत्न्यभिगामिनं अग्निदं गरदं हन्यात्तथा चाभ्युद्यतायुधं

ਘਰ ਅਤੇ ਖੇਤ ਹੜੱਪਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 40

राजा गवाभिचाराद्यं हन्याच्चैवाततायिनः परस्त्रियं न भाषेत प्रतिषिद्धो विशेन्न हि

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਊਆਂ 'ਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਦਾਖਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 41

अदण्ड्या स्त्री भवेद्राज्ञा वरयन्तो पतिं स्वयं उत्तमां सेवमानः स्त्री जघन्यो बधमर्हति

ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਖੁਦ ਚੁਣਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨੀਵਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਮੌਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

Verse 42

भर्तारं लङ्घयेद्या तां श्वभिः सङ्घातयेत् स्त्रियं सवर्णदूषितां कुर्यात् पिण्डमात्रोपजीविनीं

ਪਤੀ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੜਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜੋਗਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 43

ज्यायसा दूषिता नारी मुण्डनं समवाप्नुयात् वैश्यागमे तु विप्रस्य क्षत्रियस्यान्त्यजागमे

ਉੱਚ ਵਰਣ ਦੇ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ ਕਰਕੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਚਿੰਨ ਵਜੋਂ ਮੂੰਡਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵੈਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਅੰਤ੍ਯਜਾ ਨਾਲ ਗਮਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੂੰਡਨ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 44

क्षत्रियः प्रथमं वैश्यो दण्ड्यः शूद्रागमे भवेत् गृहीत्वा वेतनं वेश्या लोभादन्यत्र गच्छति

ਖੱਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੂਦਰ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੰਡਨੀਯ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਸ਼ਿਆ ਜੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 45

वेतनन्द्विगुणं दद्याद्दण्दञ्च द्विगुणं तथा भार्या पुत्राश् च दासाश् च शिष्यो भ्राता च सोदरः

ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੋਗੁਣੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਦੋਗੁਣਾ ਹੀ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਯਥਾਯੋਗ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਦਾਸਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਸਹੋਦਰ ਭਰਾ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 46

कृटापराधास्ताड्याः सूरज्वा वेणुदलेन वा पृष्ठे न मस्तके हन्याच्चौरस्याप्नोति किल्विषं

ਛੋਟਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਟੇ/ਕੋੜੇ ਜਾਂ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਰ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 47

रक्षास्वधिकृतैयस्तु प्रजात्यर्थं विलुप्यते तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्यात् प्रवासनं

ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਲੁੱਟੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦੇਵੇ।

Verse 48

ये नियुक्ताः स्वकार्येषु हन्युः कार्याणि कर्मिणां निर्घृणाः क्रूरमनसस्तान्निःस्वान् कारयेन्नृपः

ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੇਰਹਿਮ ਤੇ ਕਠੋਰ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਰੋਕਣ, ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਪਦ ਛੀਨ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਃਧਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 49

अमात्यः प्राड्विवाको वा यः कुर्यात् कार्यमन्यथा तस्य सर्वस्वमादाय तं राजा विप्रवासयेत्

ਜੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਮੁਖ ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਉਲਟੇ (ਅਨੁਚਿਤ) ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਏ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ।

Verse 50

गुरुतल्पे भयः कार्यः सुरापाणे सुराध्वजः स्तेयेषु श्वपदं विद्याद् ब्रह्महत्याशिरः पुमान्

ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ‘ਭਯ’ ਹੈ; ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ‘ਸੁਰਾ‑ਧਵਜ’; ਚੋਰੀ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਵਪਦ’ (ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ) ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਣੋ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ‑ਹੰਤਾ ‘ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ‑ਸ਼ਿਰ’ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਹੈ।

Verse 51

शूद्रादीन् घातयेद्राजा पापान् विप्रान् प्रवासयेत् महापातकिनां वित्तं वरुणायोपपादयेत्

ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਦਰ ਆਦਿ (ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗਾਂ) ਦੇ ਮਹਾਪਾਪੀ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਵਜੋਂ ਮਾਰ ਦੇਵੇ; ਪਾਪੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕੀਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 52

ग्रामेष्वपि च ये केचिच्चौराणां भक्तदायकाः भाण्डारकोषदाश् चैव सर्वांस्तानपि घातयेत्

ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਕੋਈ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ‑ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੰਡਾਰ ਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁੱਟਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

Verse 53

राष्ट्रेषु राष्ट्राधिकृतान् सामन्तान् पापिनो हरेत् सन्धिं कृत्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति तस्कराः

ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਸਾਮੰਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਚੋਰ ਆਪਸੀ ਸੰਧਿ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 54

तेषां च्छित्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत् तडागदेवतागारभेदकान् घातयेन्नृपः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕੱਟ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਤਲਾਬਾਂ/ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ/ਮੰਦਰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

Verse 55

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि स हि कार्षापणन्दण्ड्यस्तममेध्यञ्च शोधयेत्

ਜੋ ਬਿਨਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਗੰਦਗੀ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰਸ਼ਾਪਣ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 56

प्रतिमासङ्क्रमभिदो दद्युः पञ्चशतानि ते समैश् च विषमं यो वा चरते मूल्यतो ऽपि वा

ਜੋ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਬਦਲੀ/ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜ ਸੌ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬਰਾਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਨਿਆਇਕ/ਅਨਿਯਮਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੀਮਤ/ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਹੇਰ-ਫੇਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 57

समाप्नुयान्नरः पूर्वं दमं मध्यममेव वा द्रव्यमादाय वणिजामनर्घेणावरुन्धतां

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਕੀਮਤ, ਜਾਂ ਮੱਧਮ (ਨਿਆਂਯੋਗ) ਕੀਮਤ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅਤਿ/ਅਨਿਆਇਕ ਕੀਮਤ ਮੰਗ ਕੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 58

राजा पृथक् पृथक् कुर्याद्दण्डमुत्तमसाहसं द्रव्याणां दूषको यश् च प्रतिच्छन्दकविक्रयी

ਰਾਜਾ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਮਾਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸਾਹਸ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਕਰੇ।

Verse 59

मध्यमं प्राप्नुयाद्दण्डं कूटकर्ता तथोत्तमं कलहापकृतं देयं दण्डश् च द्विगुणस्ततः

ਝੂਠਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਦੰਡ ਮਿਲੇ; ਅਤੇ ਝਗੜਾ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦੰਡ। ਝਗੜੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਦੰਡ ਦੋਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 60

अभक्ष्यभक्ष्ये विप्रे वा शूद्रे वा कृष्णलो दमः तुलाशासनकर्ता च कूटकृन्नाशकस्य च

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਅਭੱਖ੍ਯ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਲ ਦੰਡ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਾਜੂ ਜਾਂ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਉਣ/ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਲਸਾਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਬੂਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਦੰਡ।

Verse 61

एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दममुत्तमं विषाग्निदां पतिगुरुविप्रापत्यप्रमापिणीं

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ/ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਤਮ ਦੰਡ ਭਰੇ; ਅਰਥਾਤ ਵਿਸ਼ ਜਾਂ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਤੀ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 62

विकर्णकरनासौष्ठी कृत्वा गोभिः प्रवासयेत् क्षेत्रवेश्मग्रामवनविदारकास् तथा नराः

ਕਾਨ ਚੀਰਨਾ, ਕਾਨ ਕੱਟਣਾ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਤੇ ਹੋਠ ਕੱਟ ਕੇ ਅੰਗ-ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਖੇਤ, ਘਰ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਉਜਾੜਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਕਰੇ।

Verse 63

राजपत्न्यभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना ऊनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनं

ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜ-ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਘਟਾ ਜਾਂ ਵਧਾ ਕੇ (ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ) ਲਿਖੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 64

पारजायिकचौरौ च मुञ्चतो दण्ड उत्तमः राजयानासनारोढुर्दण्ड उत्तमसाहसः

ਜੋ ਵਿਵਚਾਰੀ ਅਤੇ ਚੋਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜ-ਯਾਨ ਜਾਂ ਰਾਜ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਉੱਤਮ ਸਾਹਸ-ਦੰਡ (ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ) ਹੈ।

Verse 65

यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनापि पराजितः तमायान्तं पराजित्य दण्डयेद् द्विगुणं दमं

ਜੋ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਹਾਰ ਕੇ ਵੀ ਸੋਚੇ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ’, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਝਗੜਾ ਚੇੜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦੋਗੁਣਾ ਦੰਡ (ਜੁਰਮਾਨਾ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 66

आह्वानकारी बध्यः स्यादनाहूतमथाह्वयन् दाण्डिकस्य च यो हस्तादभिमुक्तः पलायते

ਜੋ ਬਿਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਨ ਜਾਰੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਕੈਦ ਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਾ ਬੁਲਾਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਏ, ਉਹ ਵੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਡ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੰਡਨੀਯ ਹੈ।

Verse 67

हीनः पुरुषकारेण तद् दद्याद्दाण्डिको धनं

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿੱਜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੰਡਨੀਯ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਰਕਮ ਧਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕਰੇ; ਕੰਮ ਨਾਲ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ ਤਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ ਕਰੇ।