Adhyaya 313
Tvaritājñānam (Knowledge of Tvaritā, the Swift Goddess) — Agni Purana, Adhyāya 314 (as introduced after 313)
ਅਗਨੀਦੇਵ ਪਿਛਲੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ-ਕਰਮਵਿਧੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ/ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਿਆਸ-ਪੂਜਾ, ਦੋ-ਭੁਜਾ ਅਤੇ ਅੱਠ-ਭੁਜਾ ਧਿਆਨ-ਭੇਦ, ਆਧਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਕਮਲਾਸਨ, ਸਿੰਹਵਾਹਨ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਦਯਾਦਿ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਦਿਸ਼ਾ-ਮੰਡਲ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਆਰਪਾਲ—ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਕਿੰਕਰ—ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਅਨੰਤ, ਕੁਲਿਕਾ, ਵਾਸੁਕੀ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਤਕਸ਼ਕ, ਮਹਾਪਦਮ, ਕਰਕੋਟ, ਪਦਮ/ਪਦਮਾ ਆਦਿ ਨਾਗਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ ਸਮੇਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗੇ 81 ਪਦਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਗ੍ਰਹ-ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਲੇਖਨ, ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ-ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ; ਫਿਰ ਉਗ੍ਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਣੋਨਮੁਖ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਕਾਲੀ/ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਤੱਤ, ਯਮ-ਸੀਮਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੱਖੋਚਾਰ, ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ/ਚੌਰਾਹੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀਮਾਂਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਲਿਖਤ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਹੇਠਾਂ, ਵਲਮੀਕ, ਵਿਭੀਤਕ ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹ-ਚਕ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ/ਵਿਦਿਆ ਅੱਖਰ-ਕ੍ਰਮ ਜਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਗਿਰਾ ਰਚਨਾ, ਅਤੇ 64 ਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਗ੍ਰਹ–ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਚਕ੍ਰ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰੀਂ ਸਃ ਹੂੰ’ ਅਮ੍ਰਿਤੀ/ਵਿਦਿਆ ਬੀਜ, ਤ੍ਰਿਹ੍ਰੀਂ ਆਵਰਨ, ਤਾਬੀਜ਼ ਧਾਰਣ ਅਤੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਉਚਾਰ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਿਵਾਰਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਦ-ਹਰਣ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ं फट् स्वाहा इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताज्ञानम् अग्निर् उवाच ॐ ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट् त्वरितायैनमः त्वरितां पूजयेन्न्यस्य द्विभुजाञ्चाष्टवाहुकां आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिकम्
“...ਂ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ”—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਨਾਮੰਤ੍ਰ’ ਨਾਮਕ 312+ (ਅਰਥਾਤ 313ਵਾਂ) ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 313+ (ਅਰਥਾਤ 314ਵਾਂ) ‘ਤ੍ਵਰਿਤਾ-ਜ੍ਞਾਨ’ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੂੰ ਖੇ ਛੇ ਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂੰ ਕ੍ਸ਼ੇ ਹ੍ਰੀਂ ਫਟ੍—ਤ੍ਵਰਿਤਾਯੈ ਨਮਃ।” ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ-ਭੁਜਾ ਅਤੇ ਅੱਠ-ਬਾਹੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਵੇ; ਆਧਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ, ਪਦਮ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਸਨ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 2
पूर्वादौ गायत्रीं यजेन्मण्डले वै प्रणीतया हुंकारां खेचरीं चण्डां छेदनीं क्षेपणींस्त्रियाः
ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੁੰਕਾਰਾ, ਖੇਚਰੀ, ਚੰਡਾ, ਛੇਦਨੀ, ਕ੍ਸ਼ੇਪਣੀ ਨਾਮਕ ਇਸਤਰੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 3
हुंकारां क्षेमकारीञ्च फट्कारीं मध्यतो यजेत् जयाञ्च विजयां द्वारि किङ्करञ्च तदग्रतः
ਵਿਚਕਾਰ ਹੂੰਕਾਰਾ, ਖੇਮਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫਟਕਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਿੰਕਰ ਨੂੰ।
Verse 4
लिलैहीमैश् च सर्वाप्त्यै नामव्याहृतिभिस् तथा अनन्ताय नमः स्वाहा कुलिकाय नमः स्वधा
ਮਿੱਠੇ (ਮ੍ਰਿਦੁ) ਉਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ‘ਹੀਂ’ ਬੀਜ ਨਾਲ, ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਨਾਮ-ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੇ— “ਅਨੰਤਾਯ ਨਮਃ ਸ੍ਵਾਹਾ”; “ਕੁਲਿਕਾਯ ਨਮਃ ਸ੍ਵਧਾ”।
Verse 5
स्वाहा वासुकिराजाय शङ्खपालाय वौषट् तक्षकाय वषन्नित्यं महापद्माय वै नमः
ਵਾਸੁਕੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਨੂੰ ਵੌਸ਼ਟ; ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਵਸ਼ਟ (ਆਹੁਤੀ); ਅਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 6
स्वाहा कर्कोटनागाय फट् पद्माय च वै नमः लिखेन्निग्रहचक्रन्तु एकाशीतिपदैर् नरः
“ਕਰਕੋਟ ਨਾਗਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਫਟ੍; ਅਤੇ ਪਦਮਾਯ ਵੈ ਨਮਃ”—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖੇ। ਮਨੁੱਖ ਇਕਿਆਸੀ ਪਦਾਂ (ਅੱਖਰ-ਇਕਾਈਆਂ) ਨਾਲ ਨਿਗ੍ਰਹ-ਚੱਕਰ ਲਿਖੇ।
Verse 7
वस्ते पटे तरौ भूर्जे शिलायां यष्टिकासु च मध्ये कोष्ठे साध्यनाम पूर्वादौ पट्टिकासु च
ਕੱਪੜੇ, ਪਟ, ਦਰੱਖਤ, ਭੂਰਜ-ਛਾਲ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਯੰਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਧ੍ਯ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖੇ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੱਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲਿਖੇ।
Verse 8
ॐ ह्रीं क्षूं छन्द छन्द चतुरः कण्ठकान् कालरात्रिकां ऐशादावम्बुपादौ च यमराज्यञ्च वाह्यतः कालीनारवमाली कालीनामाक्षमालिनी
ਓਂ—ਹ੍ਰੀਂ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੂੰ ਬੀਜਾਂ ਸਮੇਤ—ਚਾਰੋਂ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਹਵਾਨ ਕਰੋ; ਕਣ্ঠ-ਰੱਖਿਆ ਨਿਆਸ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਜਲ-ਪਾਦ (ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਯਮ-ਰਾਜ੍ਯ ਦਾ ਆਵਰਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲੀ ਨਾਦ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅੱਖਰ-ਮਾਲਾ (ਅਕਸ਼ਮਾਲਾ) ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
मामोदेतत्तदोमोमा रक्षत स्वस्व भक्षवा यमपाटटयामय मटमो टट मोटमा
ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਕਰੋ। ਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਭੱਖਣ ਵਾਲਿਓ, ਪਿੱਛੇ ਹਟੋ। ਯਮ ਦੇ ਰਾਹ/ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਪੀੜਾ ਮਿਟਾਓ—ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਹਤ ਹੋਣ।
Verse 10
वामो भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट यमराजाद्वाह्यतो वं तं तोयं मारणात्मकं
ਇਹ ਵਾਮਾਚਾਰ (ਵਾਮ-ਕ੍ਰਿਆ) ਹੈ—‘ਭੂਰੀਵਿਭੂਮੇਯਾ ਟਟ ਰੀਸ਼ਵ ਸ਼ਵਰੀ ਟਟ’ ਅਤੇ ‘ਵੰ ਤੰ’। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਜਲ ਯਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ, ਮਾਰਣ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
कज्जलं निम्बनिर्यासमज्जासृग्विषसंयुतम् काकपक्षस्य लेखन्या श्मशाने वा चतुष्पथे
ਕਾਜਲ ਨੂੰ ਨੀਮ ਦੇ ਨਿਰਿਆਸ, ਮੱਜਾ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕਾਂ ਦੇ ਪਰ ਦੀ ਲੇਖਨੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚਤੁਸ਼ਪਥ (ਚਾਰ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਚੌਕ) ਉੱਤੇ ਲਿਖੋ।
Verse 12
निधापयेत् कुम्भाधस्ताद्वल्मीके वाथ निक्षिपेत् विभीतद्रुमशास्वाधो यन्त्रं सर्वारिमर्दनम्
ਯੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕੁੰਭ (ਕਲਸ਼) ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੋ, ਜਾਂ ਵਲਮੀਕ (ਚੀਂਟੀਆਂ ਦੇ ਟਿੱਲੇ) ਵਿੱਚ ਨਿਕਸ਼ੇਪ ਕਰੋ; ਜਾਂ ਵਿਭੀਤਕ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਹ ਯੰਤ੍ਰ ‘ਸਰਵ-ਅਰੀ-ਮਰਦਨ’—ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
लिखेच्चानुग्रहञ्चक्रं शुक्लपत्रे ऽथ भूर्जके लाक्षया कुङ्कुमेनाथ स्फटिकाचन्दनेन वा
ਚਿੱਟੇ ਕਾਗਜ਼ ਜਾਂ ਭੂਰਜ-ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਲਾਖ, ਕੁੰਕੁਮ ਜਾਂ ਸਫਟਿਕ-ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ‘ਅਨੁਗ੍ਰਹ-ਚਕ੍ਰ’ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 14
भुवि भित्तौ पूर्वदले नाम मध्यमकोष्ठके खण्डे तु वारिमध्यस्थं ॐ हंसो वापि पट्टिशम्
ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਕੰਧ ਉੱਤੇ—ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਮੱਧ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੱਧ ‘ਓਂ ਹੰਸಃ’ ਜਾਂ ‘ਪੱਟਿਸ਼’ (ਯੁੱਧ-ਕੁਹਾੜਾ) ਲਿਖੋ।
Verse 15
लक्ष्मीश्लोकं शिवादौ च राक्षसादिक्रमाल्लिखेत् श्रीःसाममोमा सा श्रीः सानौ याज्ञे ज्ञेया नौसा
‘ਸ਼ਿਵ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸ਼ਲੋਕ ‘ਰਾਕਸ਼ਸ’ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖੋ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰੀਃ’ ਨੂੰ ‘ਸਾਮ’ ਸਮਝੋ; ‘ਓਮਾ’ ਉਹੀ ‘ਸ਼੍ਰੀਃ’ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਸਾਨੌ’ (ਜਾਂ ‘ਨੌਸਾ’) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 16
माया लीला लाली यामा याज्ञे ज्ञेया नौसा माया यत्र ज्ञेया वहिः शीघ्रा दिक्षुरं कलसं वहिः
‘ਮਾਇਆ, ਲੀਲਾ, ਲਾਲੀ, ਯਾਮਾ’—ਇਹ ਯਜ्ञ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ। ‘ਨੌਸਾ’ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ‘ਸ਼ੀਘਰਾ’ ਵੀ ਬਾਹਰੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਦਿਕਸ਼ੁਰਮ’ ਅਤੇ ‘ਕਲਸਮ’ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।
Verse 17
पद्मस्थं पद्मचक्रञ्च भृत्युजित् स्वर्गगन्धृतिं शान्तीनां परमा सान्तिः सौभाग्यादिप्रदायकम्
ਕਮਲਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ, ਪਦਮ-ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਦਾਸਤਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਰਗ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 18
रुद्रे रुद्रसमाः कार्याः कोष्ठकास्तत्र ता लिखेत् ओमाद्याह्रूंफडन्ता च आदिवर्णमथानुतः
ਰੁਦ੍ਰ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਕੋਠੜੀਆਂ/ਕੋਸ਼ਠਕ (ਮੰਤ੍ਰ-ਗ੍ਰਿਡ) ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਉੱਥੇ ‘ਓਂ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ‘ਹ੍ਰੂੰ ਫਡ’ ਤੱਕ ਲਿਖੋ; ਫਿਰ ਆਦਿ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਲਿਖੋ।
Verse 19
विद्यावर्णक्रमेनेव संज्ञाञ्च वषडन्तिकां पूर्वपदे इति ञ अधस्थात् प्रत्यङ्गिरैषा सर्वकामार्थसाधिका
ਵਿਦਿਆ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ‘ਵਸ਼ਟ’ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਸੰਜ्ञਾ (ਨਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਵੀ ਰੱਖੋ; ਅਤੇ ਪੂਰਵਪਦ ਵਿੱਚ ‘ਞ’ ਅੱਖਰ ਜੋੜੋ। ਹੇਠਲੇ ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਗਿਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਰਥ ਸਿਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 20
एकाशीतिपदे सर्वामादिवर्णक्रमेण तु आदिमं यावदन्तं स्याद्वषडन्तञ्च नाम वै
ਇਕਿਆਸੀਵੇਂ ਪਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਆਦਿ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੋ ਨਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ‘ਵਸ਼ਟ’ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
एषा प्रत्यङ्गिरा चान्या सर्वकार्यादिसाधनी निग्रहानुग्रहञ्चक्रञ्चतुःषष्टिपदैर् लिखेत्
ਇਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਗਿਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਰਜ ਆਦਿ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਨਿਗ੍ਰਹ–ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਚੱਕਰ’ ਨੂੰ ਚੌਂਸਠ ਪਦਾਂ/ਖਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿਖੋ।
Verse 22
अमृती सा च विद्या च क्रीं सः हूं नामाथ मध्यतः फट्काराद्यां पत्रगतां त्रिह्रींकारेण वेष्टयेत्
ਉਹ ‘ਅਮ੍ਰਿਤੀ’ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਵਿਦਿਆ’ ਵੀ। ਵਿਚਕਾਰ ‘ਕ੍ਰੀਂ’ ਬੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਸਃ’ ਅਤੇ ‘ਹੂੰ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ‘ਫਟ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ‘ਹ੍ਰੀਂ’ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲਪੇਟੋ।
Verse 23
कुम्भववद्धारिता सर्वशत्रुहृत् सर्वदायिका विषन्नश्येत् कर्णजपादक्षराद्यैश् च दण्डकैः
ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾਨ-ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸਾਦ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਕਸ਼ਰਾਦਿ ਛੰਦੋ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਪਾਠ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Precise ritual engineering: dik-krama maṇḍala placements, āvaraṇa-śakti listing, and the construction/inscription rules for multiple cakras (Nigraha 81-pada; Nigraha–Anugraha 64-pada), including substrates, central sādhya-name placement, and bīja-sequence/letter-order grids tied to vidyā-mantras.
It frames tantric efficacy as disciplined sādhana: nyāsa and mantra precision cultivate concentration and sacralize the body-mind, while protective/restraint-and-grace diagrams model dharmic control of forces—channeling worldly aims (bhukti) through regulated rites aligned to spiritual steadiness and ethical containment.