
Trailokya-mohinī Śrī-Lakṣmī-ādi-pūjā and Durgā-yoga (Protective and Siddhi Rites)
ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ-ਯੋਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੈ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਅੰਗ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ, ਕਮਲ-ਬੀਜ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਪ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ/ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨਦਾਇਨੀ ਪੂਜਾ, ਖਦਿਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਲਪੇਟੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਹੋਮ, ਬਿਲਵ ਆਧਾਰਿਤ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਰਾਜ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ/ਵਸ਼ਤਾ ਲਈ ਸਰੋਂ-ਜਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਆਦਿ ਉਪਾਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਚਾਰ-ਦੁਆਰੀ ਭਵਨ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਦੁਆਰ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀ-ਦੂਤੀਆਂ, ਅੱਠ-ਦਲ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵ੍ਯੂਹ (ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ) ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੂਪ-ਧਿਆਨ ਹੈ। ਆਹਾਰ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਬਿਲਵ, ਘਿਉ, ਕਮਲ, ਪਾਇਸ ਆਦਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ‘ਹ੍ਰਿਦਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਸਾਂਗ, ਪੱਤੇ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੂਜਾ, ਆਯੁਧ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ, ਅਤੇ ਵਸ਼ੀਕਰਨ, ਜੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਕਾਮ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੋਮ-ਵਿਕਲਪ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈ-ਆਹਵਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनमन्त्रो नाम षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा अग्निर् उवाच वक्षः सवह्निर्यामाक्षौ दण्डीः श्रीः सर्वसिद्धिदा महाश्रिये महासिद्धे महाविद्युत्प्रभे नमः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ ਮੰਤ੍ਰ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਿਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ’—ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਕਸ਼ਃ-ਰੂਪਾ, ਵਹਿਨੀ-ਸਹਿਤਾ, ਯਾਮਾਕਸ਼ੀ, ਦੰਡੀ ਅਤੇ ਸਰਵਸਿੱਧੀਦਾਤ੍ਰੀ ਮਹਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਹਾਸਿੱਧੇ, ਮਹਾਵਿਦ੍ਯੁਤ-ਪ੍ਰਭੇ ਨਮਃ।
Verse 2
श्रिये देवि विजये नमः गौरि महाबले बन्ध नमः हूं महाकाये पद्महस्ते हूं फट् श्रियै नमः श्रियै फट् श्रियै नमः श्रियै फट् श्रीं नमः श्रिये श्रीद नमः स्वाहा स्वाहा श्रीफट् अस्याङ्गानि नवोक्तानि तेष्वेकञ्च समाश्रयेत् त्रिलक्षमेकलक्षं वा जप्त्वाक्षाब्जैश् च भूतिदः
“ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਵਿਜਯ-ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਨਮಃ; ਗੌਰੀ ਨੂੰ, ਮਹਾਬਲਾ ਨੂੰ ਨਮಃ—ਬੰਧ (ਬਾਂਧੋ/ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰੋ)!” “ਹੂੰ—ਮਹਾਕਾਇਆ ਨੂੰ ਨਮಃ; ਪਦਮਹਸਤਾ ਨੂੰ—ਹੂੰ ਫਟ!” “ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮಃ; ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਫਟ; ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮಃ; ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਫਟ; ਸ਼੍ਰੀਂ—ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮಃ; ਸ਼੍ਰੀਦਾਤ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮಃ; ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ—ਸ਼੍ਰੀਫਟ!” ਇਹ ਨੌਂ ਅੰਗ-ਮੰਤ੍ਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ-ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਗਿਣ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
श्रीगेहे विष्णुगेहे वा श्रियं पूज्य धनं लभेत् आज्याक्तैस्तण्डुलैर् लक्षं जुहुयात् खादिरानले
ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਘਿਉ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਖਦਿਰ-ਕਾਠ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 4
राजा वश्यो भवेद्वृद्धिः श्रीश् च स्यादुत्तरोत्तरं सर्षपाम्भोभिषेकेण नश्यन्ते सकला ग्रहाः
ਸਰੋਂ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਅਨੁਕੂਲ (ਵਸ਼) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਧਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ (ਭਾਗ) ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 5
बिल्वलक्षहुता लक्ष्मीर्वित्तवृद्धिश् च जायते शक्रवेश्म चतुर्द्वारं हृदये चिन्तयेदथ
ਬਿਲਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਭਵਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 6
बलाकां वामनां श्यामां श्वेतपङ्कजधारिणीम् ऊर्ध्ववाहुद्वयं ध्यायेत्क्रीडन्तीं द्वारि पूर्ववत्
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀ—ਬਲਾਕਾ (ਬਗਲਾ) ਵਰਗੀ ਨਜ਼ਾਕਤਮਈ, ਵਾਮਨ (ਛੋਟੀ ਕਾਇਆ), ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਉਠਾਈ ਹੋਈ—ਐਸੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 7
उर्ध्वीकृतेन हस्तेन रक्तपङ्कजधारिणीं श्वेताङ्गीं दक्षिणे द्वारि चिन्तयेद्वनमालिनीम्
ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਗੋਰੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 8
हरितां दोर्द्वयेनोर्धमुद्वहन्तीं सिताम्बुजम् ध्यायेद्विभीषिकां नाम श्रीदूतीं द्वारि पश्चिमे
ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ‘ਵਿਭੀਸ਼ਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਦੂਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਹਰੀ ਵਰਣ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
शाङ्करीमुक्क्तरे द्वारि तन्मध्ये ऽष्टदलपङ्कजं वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
ਸ਼ਾਂਕਰੀ (ਸ਼ੈਵ) ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮੁਕਤ-ਤਰ (ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ) ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਦਲ ਕਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 10
ध्येयास्ते पद्मपत्रेषु शङ्खचक्रगदाधराः अञ्जनक्षीरकाश्मीरहेमाभास्ते सुवाससः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅੰਜਨ-ਸ਼ਿਆਮ, ਦੁੱਧ-ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ, ਕੇਸਰ-ਰੰਗੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।
Verse 11
आग्नेयादिषु पत्रेषु गुग्गुलुश् च कुरुण्टकः दमकः सलिलश्चेति हस्तिनी रजतप्रभाः
ਆਗਨੇਯਾ ਆਦਿ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਗੁੱਗੁਲੁ, ਕੁਰੂਣਟਕ, ਦਮਕ ਅਤੇ ਸਲਿਲ ਵੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਹਸਤਿਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਰਜਤਪ੍ਰਭਾ’ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 12
हेमकुम्भधराश् चैते कर्णिकायां श्रियं स्मरेत् चतुर्भुजां सुवर्णाभां सपद्मोर्ध्वभुजद्वयां
ਇਹ ਸਹਚਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਚਤੁਰਭੁਜਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।
Verse 13
दक्षिणाभयहस्ताभां वामहस्तवरप्रदां श्वेतगन्धांशुकामेकरौम्यमालास्त्रधारिणीं
ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਅਭਯ-ਮੁਦਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 14
ध्यात्वा सपरिवारान्तामभ्यर्च्य सकलं लभेत् द्रोणाब्जपुष्पश्रीवृक्षपर्णं मूर्ध्नि न धारयेत्
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਦ੍ਰੋਣ-ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ (ਬਿਲਵ) ਦਾ ਪੱਤਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 15
लवणामलकं वर्ज्यं नागादित्यतिथौ क्रमात् पायसाशी जपेत् सूक्तं श्रियस्तेनाभिषेचयेत्
ਨਾਗ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਕ ਅਤੇ ਆਂਵਲਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਇਸ ਖਾ ਕੇ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਜਪ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।
Verse 16
आवाहादिविसर्गान्तां मूर्ध्नि ध्यात्वार्चयेत् श्रियम् विल्वाज्याब्जपायसेन पृथक् योगः श्रिये भवेत्
ਆਵਾਹਨ ਤੋਂ ਵਿਸਰਗ ਤੱਕ, ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਿਲਵ ਪੱਤਾ, ਘੀ, ਕਮਲ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਪਾਇਸ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
विषं महिषकान्ताग्निरुद्रिज्योतिर्वकद्वयम् ॐ ह्रीं महामहिषमर्दिनि ठ ठ मूलमन्त्रं भहिषहिंसके नमः महिषशत्रुं भ्रामय हूं फट् ठ ठ महिषं हेषय हूं महिषं हन२ देवि हूं महिषनिसूदनि फट् दुर्गाहृदयमित्युक्तं साङ्गं सर्वार्थसाधकम्
“ਵਿਸ਼; ਮਹਿਸ਼ਕਾਂਤਾ-ਅਗਨੀ; ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜੋਤ (ਉਦ੍ਰਿ-ਜ੍ਯੋਤਿ); ਅਤੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜ”—ਇਹ ਪੂਰਵਾਂਗ ਹਨ। “ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਮਹਾਮਹਿਸ਼ਮਰਦਿਨਿ ਠ ਠ”—ਇਹ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹੈ; ਨਾਲ “ਮਹਿਸ਼ਹਿੰਸਕੇ ਨਮಃ”। ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ—“ਮਹਿਸ਼ਸ਼ਤ੍ਰੁੰ ਭ੍ਰਾਮਯ ਹੂੰ ਫਟ ਠ ਠ”; “ਮਹਿਸ਼ੰ ਹੇਸ਼ਯ ਹੂੰ”; “ਮਹਿਸ਼ੰ ਹਨ ਹਨ ਦੇਵੀ ਹੂੰ”; “ਮਹਿਸ਼ਨਿਸੂਦਨਿ ਫਟ”। ਇਹ ‘ਦੁਰਗਾ-ਹ੍ਰਿਦਯ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਅਰਥ ਸਾਧਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 18
यजेद्यथोक्तं तां देवीं पीठञ्चैवाङ्गमध्यगम् ॐ ह्रीं दुर्गे रक्षणि स्वाहा चेति दुर्गायै नमः वरवर्ण्यै नमः आर्यायै कनकप्रभायै कृत्तिकायै अभयप्रदायै कन्यकायै सुरूपायै पत्रस्थाः पूजयेदेता मूर्तीराद्यैः स्वरैः क्रमात्
ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਪੀਠ ਨੂੰ ਵੀ (ਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਹ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ) ਅਰਾਧੇ। “ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਦੁਰਗੇ ਰਕ੍ਸ਼ਣਿ ਸ੍ਵਾਹਾ” ਜਪ ਕੇ—“ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੁਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਆਰਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਨਿਆ-ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”—ਇਉਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ‘ਅ’ ਆਦਿ ਸੁਰ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 19
चक्राय शङ्खाय गदायै खड्गाय धनुषे वाणाय अष्टम्याद्यैर् इमां दुर्गां लोकेशान्तां यजेदिति दुर्गायोगः समायुःश्रीस्वामिरक्ताजयादिकृत्
ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਖੜਗ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ; ਅਸ਼ਟਮੀ ਆਦਿ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਦੁਰਗਾ-ਯੋਗ (ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ-ਵਿਧੀ) ਹੈ; ਇਹ ਆਯੁ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸਵਾਮਿਤਵ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਜਯ/ਵਸ਼ੀਕਰਨ, ਵਿਜੈ ਆਦਿ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
समाध्येशानमन्त्रेण तिलहोमो वशीकरः जयः पद्मैस्तु दुर्वाभिः शान्तिः कामः पलाशजैः
ਸਮਾਧਿ-ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਿਲ ਦਾ ਹੋਮ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੈ, ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਤੇ ਕਾਮਨਾ-ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 21
पुष्टिः स्यात् काकपक्षेण मृतिद्वेषादिकं भवेत् ब्रह्मक्षुद्रभयापत्तिं सर्वमेव मनुर्हरेत्
ਕਾਕਪੱਖ-ਚਿੰਨ੍ਹ (ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਿਆ) ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; (ਉਲਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ) ਮੌਤ, ਦ੍ਵੈਸ਼ ਆਦਿ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੰਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਬਲਾਂ, ਨੀਚ/ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਤਾਵਾਂ, ਡਰ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 22
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहा रक्षाकरीयमुदिता जयदुर्गाङ्गसंयुता श्यामां त्रिलिचनां देवीं ध्यात्वात्मानं चतुर्भुजम्
“ਓਂ ਦੁਰਗੇ ਦੁਰਗੇ ਰਕ੍ਸ਼ਣਿ ਸ੍ਵਾਹਾ”—ਇਹ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਦੁਰਗਾ ਦੀ ਅੰਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇ।
Verse 23
शङ्खचक्राब्जशूलादित्रिशूलां रौद्ररूपिणीं युद्धादौ सञ्जयेदेतां यजेत् खड्गादिके जये
ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਕਮਲ, ਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਰੌਦ੍ਰ-ਰੂਪিণੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਕਰੇ। ਖੜਗ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Precise ritual engineering: navāṅga (nine limb-mantras) with nyāsa, fixed japa targets (1–3 lakhs) using lotus-seed counting, and outcome-specific homa materials (khadira fire, ghee-rice, bilva, sesame, lotus, durvā, palāśa).
It frames prosperity and protection as dharmic stabilizers—through disciplined mantra, homa, and visualization—so the practitioner gains order (śānti), capacity (siddhi), and ethical sovereignty over fear and adversity, supporting higher sādhana.
Śrī (Lakṣmī) in the lotus pericarp, with a mandala-like structure: four gates, attendant Śrī-dūtīs at doorways, and an eight-petalled lotus assigned to the four Vyūhas—Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, and Aniruddha.
Longevity and prosperity, mastery/authority, subjugation of enemies, victory, peace, and protective removal of dangers including fear and calamity.