Adhyaya 164

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे श्राद्धकल्पो नाम त्रिषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुःषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः नवग्रहहोमः पुष्कर उवाच श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहयज्ञं समारभेत् वृष्ट्यायुःपुष्टिकामो वा तथैवाभिचरन् पुनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਕਲਪ’ ਨਾਮਕ 163ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 164ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਨਵਗ੍ਰਹ ਹੋਮ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਹ-ਯਜ੍ਞ ਆਰੰਭ ਕਰੇ; ਜੋ ਵਰਖਾ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਚਾਹੇ ਉਹ ਵੀ; ਅਤੇ ਅਭਿਚਾਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਫਿਰ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 2

मनुष्यादीनिति ख , छ च आयुः प्रज्ञाधनमिति ज आयुः प्रजां बलमिति घ प्रीताः पितृपितामहा इति ङ सूर्यः सोमो मङ्गलश् च बुधश्चाथ बृहस्पतिः शुक्रः शनैश् चरो राहुः केतुश्चेति ग्रहाः स्मृताः

‘ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ’—ਇਹ ਖ ਅਤੇ ਛ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਆਯੁ, ਪ੍ਰਜ్ఞਾ ਅਤੇ ਧਨ’—ਜ ਲਈ; ‘ਆਯੁ, ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਬਲ’—ਘ ਲਈ; ‘ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ’—ਙ ਲਈ। ਗ੍ਰਹ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੂਰਜ, ਸੋਮ, ਮੰਗਲ, ਬੁੱਧ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸ਼ੁਕਰ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਰਾਹੁ ਅਤੇ ਕੇਤੁ।

Verse 3

ताम्रकात् स्फटिकाद्रक्तचन्दनात् स्वर्णर्कादुभौ रजतादयसः शीशात् ग्रहाः कार्याः क्रमादिमे

ਇਹ ਗ੍ਰਹ-ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਾਂਬੇ ਤੋਂ, ਸਫਟਿਕ ਤੋਂ, ਰਕਤਚੰਦਨ ਤੋਂ, ਸੋਨੇ ਤੋਂ, ਅਰਕ-ਕਾਠ ਤੋਂ (ਉਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ), ਚਾਂਦੀ ਤੋਂ, ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੀਸੇ ਤੋਂ।

Verse 4

सुवर्णैर् वायजेल्लिख्य गन्धमण्डलकेषु वा यथावर्णं प्रदेयानि वासांसि कुसुमानि च

ਸੋਨੇ ਨਾਲ (ਰੂਪ/ਅੱਖਰ) ਲਿਖ ਕੇ—ਜਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ—ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 5

गन्धाश् च वलयश् चैव धूपो देयस्तु गुग्गुलुः कर्तव्या मन्त्रयन्तश् च चरवः प्रतिदैवतं

ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਵਲਯ (ਕੰਗਣ/ਬੰਧ) ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਧੂਪ ਵਜੋਂ ਗੁੱਗੁਲੁ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਰੁ-ਹਵਿਸ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

आकृष्णेन इमं देवा अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत् उद्बुद्ध्यस्वेति च ऋचो यथासङ्ख्यं प्रकीर्तिताः

‘ਆਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੇਨ…’, ‘ਇਮੰ ਦੇਵਾ…’, ‘ਅਗ્નਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਦਿਵਃ ਕਕੁਤ੍…’ ਅਤੇ ‘ਉਦ੍ਬੁੱਧ੍ਯਸ੍ਵ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਗਵੇਦਿਕ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗਿਣਤੀ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਕੀਤੀਆਂ/ਗਿਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 7

वृहस्पते अतियदर्यस्तथैवाल्पात् परिश्रुतः शन्नो देवीस् तथा काण्डात् केतुं कृन्वन्निमास् तथा

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਜੋ ਆਰਯ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ) ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ (ਕਾਂਡ) ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਤੂ (ਧਵਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਬਣਾਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 8

अर्कः पालाशः खदिरो ह्य् अपामार्गोथ पिप्पलः उदुम्बरः शमी दुर्वा कुशाश् च समिधः क्रमात्

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਿਧਾਂ—ਅਰਕ, ਪਲਾਸ਼, ਖਦਿਰ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਪਿੱਪਲ, ਉਦੁੰਬਰ, ਸ਼ਮੀ; ਅਤੇ ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ।

Verse 9

एकैकस्यात्राष्टशतमष्टाविंशतिरेव वा होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना चैव समन्विताः

ਇੱਥੇ ਹਰ (ਮੰਤਰ/ਦੇਵਤਾ) ਲਈ 128 ਆਹੁਤੀਆਂ ਜਾਂ 28 ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਆਹੁਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ।

Verse 10

गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरयष्टिकं दध्योदनं हविः पूपान् मांसं चित्रान्नमेव च

ਗੁੜ ਵਾਲਾ ਓਦਨ (ਮਿੱਠਾ ਚੌਲ), ਪਾਇਸ, ਹਵਿਸ਼੍ਯ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਦਹੀਂ-ਓਦਨ, ਘਿਉ-ਹਵਿ, ਪੂਪ (ਪੁਆ/ਕੇਕ), ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾਨ্ন—ਇਹ ਸਭ ਅਰਪਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 11

दद्याद्ग्रहक्रमदेतद्द्विजेभ्यो भोजनं बुधः शक्तितो वा यथालाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकं

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਭੋਜਨ ਗ੍ਰਹ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ; ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 12

धेनुः शङ्खस् तथानड्वान् हेम वासो हयस् तथा खदिरस्त्वपामार्गो ऽथेति ग , घ , ञ च कृष्णा गौरायसश्छाग एता वै दक्षिणाः क्रमात्

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਸ਼ੰਖ, ਬੈਲ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਖਦਿਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਵੀ। ਗ, ਘ ਅਤੇ ਞ ਵਰਗ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਾਲੀ ਗਾਂ, ਗੌਰ/ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ, ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੱਕਰਾ—ਇਹੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 13

यश् च यस्य यदा दूष्यः स तं यत्नेन पूजयेत् ब्रह्मणैषां वरो दत्तः पूजिताः पूजितस्य च

ਜੋ ਕੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਐਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੂਜਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

ग्रहाधीना नरेन्द्राणा मुछ्रयाः पतनानि च भावभावो च जगतस्तस्मात् पूज्यतमा ग्रहाः

ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਤੇ ਪਤਨ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਭਾਵ-ਅਭਾਵ, ਅਰਥਾਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਹ੍ਰਾਸ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ) ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।