Adhyaya 160

Verse 1

इत्य् आद्याग्नेये महापुराणे शौचं नामैकोनष्ट्यधिकतशततमो ऽध्यायः अथ षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः वानप्रस्थाश्रमः पुष्कर उवाच वानप्रस्थयतीनाञ्च धर्मं वक्ष्ये ऽधुना शृणु जटित्वमग्निहोत्रित्वं भूशय्याजिनधारणं

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦ੍ਯ-ਆਗਨੇਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ੌਚ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਉਨਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਸੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ’ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥਾਂ ਅਤੇ ਯਤੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ—ਜਟਾ ਧਾਰਨ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਨ।

Verse 2

वने वासः पयोमूलनीवारफलवृत्तिता प्रतिग्रहनिवृत्तिश् च त्रिःस्नानं ब्रह्मचारिता

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ; ਦੁੱਧ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਨੀਵਾਰ (ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ) ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ; ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤੀ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਨ।

Verse 3

देवातिथीनां पूजा च धर्मो ऽयं वनवासिनः औषधादीति क यतीनान्तु इति ङ गृही ह्य् अपत्यापत्यञ्च दृष्ट्वारण्यं समाश्रयेत्

ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ—ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ। ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਔਖਧੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਦੇਖ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।

Verse 4

तृतीयमायुषो भागमेकाकी वा सभार्यकः ग्रीष्मे पञ्चतपा नित्यं वर्षास्वभ्राविकाशिकः

ਉਮਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ‘ਪੰਚਤਪਾ’ ਤਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰੇ, ਅਰਥਾਤ ਮੀਂਹ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਅੱਗੇ ਅਨਾਵਰਿਤ ਰਹੇ।

Verse 5

आर्द्रवासाश् च हेमन्ते तपश्चोग्रञ्चरेद्बली अपरावृत्तिमास्थाय व्रजेद्दिशमजिह्मगः

ਹੇਮੰਤ (ਸਰਦੀ) ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਅਪਰਾਵ੍ਰਿੱਤੀ’ (ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਮੁੜਨ) ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਟੇਢਾਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਿੱਧੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਅਡੋਲ ਤੁਰੇ।