Adhyaya 155

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे विवाहो नाम सतुःपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः आचारः पुष्कर उवाच ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय विष्ण्वादीन् दैवतान् स्मरेत् उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਵਾਹ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੌ ਪਚਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਆਚਾਰ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮੂਤਰ-ਪੁਰੀਸ਼ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ।

Verse 2

रातौ च दक्षिणे कुर्यादुभे सन्ध्ये यथा दिवा न मार्गादौ जले वीप्यां सतृणायां सदाचरेत्

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰਾਹ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜੋਤੀ ਹੋਈ ਪੱਟੀ ਜਾਂ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਧਿਆ ਨਾ ਕਰੇ; ਸਦਾ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤੇ।

Verse 3

शौचं कृत्वा मृदाचम्य भक्षयेद्दन्तधावनं नित्यं नैमित्तिकं काम्यं क्रियाङ्गं मलकर्षणं

ਸ਼ੌਚ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਦੰਤਧਾਵਨ (ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੱਤ, ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਅਤੇ ਕਾਮ੍ਯ—ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

क्रियास्नानं तथा षष्ठं षोढास्नानं प्रकीर्तितं अस्नातस्याफलं कर्म प्रातःस्नानं चरेत्ततः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇਵਾਂ ‘ਕ੍ਰਿਆ-ਸਨਾਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੋਢਾ-ਸਨਾਨ’ (ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਾਨ) ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਤಃਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 5

भूमिष्ठमुद्धृतात् पुण्यं ततः प्रस्रवणोदकं ततो ऽपि सारसं पुण्यं तस्मान्नादेयमुच्यते

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ, ਕੂਏਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪੁੰਨ ਝਰਨੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ; ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਐਸਾ ਪਾਣੀ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 6

तीर्थतोयं ततः पुण्यं गाङ्गं पुण्यन्तु सर्वतः संशोधितमलः पूर्वं निमग्नश् च जलाशये

ਇਸ ਲਈ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਲ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 7

उपस्पृश्य ततः कुर्यादम्भसः परिमार्जनं हिरण्यवर्णास्तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਲ ਨਾਲ ਪਰਿਮਾਰਜਨ (ਛਿੜਕ ਕੇ/ਪੂੰਝ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰੇ—‘ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾਃ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤਿੰਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 8

आपोहिष्ठेति तिसृभिरिदमापस्तथैव च ततो जलाशये मग्नः कुर्यादन्तर्जलं जपं

‘ਆਪੋ ਹਿ ਷੍ਠਾ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤਿੰਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ‘ਇਦਮਾਪਃ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 9

तत्राघमर्षणं सूक्तं द्रुपदां वा तथा जपेत् युञ्जते मन इत्य् एवं सूक्तं सूक्तं वाप्यथ पौरुषं

ਉੱਥੇ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦ੍ਰੁਪਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵੀ; ਅਤੇ ‘ਯੁੰਜਤੇ ਮਨਹ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਸੂਕਤ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਸੂਕਤ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੌਰੁਸ਼ (ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ) ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 10

गायत्रीं तु विशेषेण अघमर्षणसूक्तके देवता भाववृत्तस्तु ऋषिश् चैवाघमर्षणः

ਅਘਮਰਸ਼ਣ-ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਭਾਵਵ੍ਰਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਹਨ।

Verse 11

छन्दश्चानुष्टुभं तस्य भाववृत्तो हरिः स्मृतः आपीडमानः शाटीं तु देवतापितृतर्पणं

ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਭਾਵਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ‘ਆਪੀਡਮਾਨਹ’ ਨਾਮਕ ਵਿਨਿਯੋਗ ‘ਸ਼ਾਟੀ’ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਰਪਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 12

पौरुषेण तु सूक्तेन ददेच्चैवोदकाञ्जलिं ततो ऽग्निहवनं कुर्याद्दानं दत्वा तु शक्तितः

ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਅੰਜਲੀ ਭਰ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਅਗਨੀਹੋਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 13

तत्राघमर्षणमित्यादिः देवतापितृतर्पणमित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति ततो ऽग्निहरणमिति ङ , छ च दीपं दत्वेति झ ततः समभिगच्छेत योगाक्षेमार्थमीश्वरं आसनं शयनं यानं जायापत्यङ्कमण्डलुः

ਇੱਥੇ ‘ਅਘਮਰਸ਼ਣ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਦੇਵਤਾ-ਪਿਤ੍ਰ ਤਰਪਣ’ ਤੱਕ ਦਾ ਪਾਠ ਝ ਹਸਤਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਙ ਅਤੇ ਛ ਹਸਤਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਅਗਨਿਹਰਣ’ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ; ਝ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਦੀਪੰ ਦਤ੍ਵਾ’ (ਦੀਵਾ ਦੇ ਕੇ) ਹੈ। ਫਿਰ ਯੋਗ-ਖੇਮ (ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਮੀਪ ਹੋ ਕੇ ਆਸਨ, ਸ਼ਯਨ, ਯਾਨ, ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ, ਅੰਕ/ਖਾਟ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 14

आत्मनः शुचिरेतानि परेषां न शुचिर्भवेत् भाराक्रान्तस्य गुर्विण्याः पन्था देयो गुरुष्वपि

ਇਹ ਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਚ ਲਈ ਹਨ; ਇਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਸ਼ੌਚ ਜਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣਨ। ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਗੁਰੂਜਨ ਵੀ ਰਾਹ ਦੇਣ।

Verse 15

न पश्येच्चार्कमुद्यन्तन्नास्तं यान्तं न चाम्भसि नेक्षेन्नग्नां स्त्रियं कूपं शूनास्थानमघौघिनं

ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਬਿੰਬਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ। ਨੰਗੀ ਇਸਤਰੀ, ਕੂਆਂ, ਸੁੰਨਸਾਨ ਥਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਢੇਰ ਵੱਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 16

कार्पासाथि तया भस्म नाक्रामेद् यच्च कुत्सितं अन्तःपुरं वित्तिगृहं परदौत्यं ब्रजेन्न हि

ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਭਸਮ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਨਿੰਦਿਤ/ਅਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਧਨਾਗਾਰ/ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਰਦੌਤ੍ਯ (ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਦੂਤ-ਕੰਮ) ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Verse 17

नारोहेद्विषमान्नावन्न वृक्षं न च पर्वतं अर्थायतनशास्त्रेषु तथैव स्यात् कुतूहली

ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੌਕਾ ਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੋ, ਨਾ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਨਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਗਿਆਸੂ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਰਹੋ।

Verse 18

लोष्टमर्दो तृणच्छेदी नखखादी विनश्यति मुखादिवादनं नेहेद् विना दीपं न रात्रिगः

ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਕੁਚਲਦਾ, ਘਾਹ ਕੱਟਦਾ ਜਾਂ ਨਖ ਚੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਮੂੰਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਾਜਾ ਨਾ ਵਜਾਓ; ਦੀਵੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾ ਫਿਰੋ।

Verse 19

नाद्वारेण विशेद्वेश्म न च वक्त्रं विरागयेत् कथाभङ्गं न कुर्वीत न च वासोविपर्ययं

ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸੇ/ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਾ ਦਿਖਾਓ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾ ਤੋੜੋ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਉਲਟੇ ਜਾਂ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਪਹਿਨੋ।

Verse 20

भद्रं भद्रमिति ब्रूयान्नानिष्टं कीर्तयेत् क्वचित् पालाशमासनं वर्ज्यं देवादिच्छायया व्रजेत्

‘ਭਦ੍ਰੰ ਭਦ੍ਰੰ’ ਆਖ ਕੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਬੋਲੋ; ਕਦੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਆਸਨ ਤਿਆਗਯੋਗ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਲੰਘੋ।

Verse 21

न मध्ये पूज्ययोर्यायात् नोच्छिष्टस्तारकादिदृक् नद्यान्नान्यां नदीं ब्रूयान्न कण्डूयेद् द्विहस्तकं

ਦੋ ਪੂਜਯ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਨਾ ਲੰਘੋ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਆਦਿ ਨਾ ਵੇਖੋ। ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੋਰ ਨਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੁਜਲਾਉ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 22

असन्तर्प्य पितॄन् देवान्नदीपारञ्च न व्रजेत् मलादिप्रक्षिपेन्नाप्सु न नग्नः स्नानमाचरेत्

ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਲ ਆਦਿ ਗੰਦਗੀ ਨਾ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 23

परभृतो भवेन्न हि इति झ लोष्टमद्दीत्यादिः, न रात्रिग इत्य् अन्तः पाठः, गपुस्तके नास्ति देवाद्रिच्छाययेति ख , छ , ग च मलादिक्षेपयेन्नाप्सु इति ख , ट च ततः समभिगच्छेत योगक्षेमार्थमीश्वरं स्रजन्नात्मनाप्पनयेत् खरादिकरजस्त्यजेत्

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ ਯੋਗ-ਖੇਮ—ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਲਾ ਧਾਰ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਗਧੇ ਆਦਿ ਦੀ ਧੂੜ ਵਰਗੀ ਮੈਲ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 24

हीनान्नावहसेत् गच्छेन्नादेशे नियसेच्च तैः वैद्यराजनदीहीने म्लेच्छस्त्रीबहुनायके

ਨੀਵੀਂ ਜਾਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਅਣਉਚਿਤ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਵੱਸੇ। ਜਿੱਥੇ ਵੈਦ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਨਾ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਲੇਛਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਬਹੁਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਦੇਸ ਤਿਆਗਯੋਗ ਹੈ।

Verse 25

रजस्वलादिपतितैर् न भाषेत केशवं स्मरेत् नासंवृतमुखः कुर्याद्धासं जृम्भां तथा क्षुतं

ਰਜਸਵਲਾ ਆਦਿ ਅਸ਼ੌਚ/ਪਤਿਤ ਹਾਲਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਢੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਹੱਸਣਾ, ਜੰਭਾਈ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਛੀਂਕਣਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 26

प्रभोरप्यवमनं खद्गोपयेद्वचनं बुधः इन्द्रियाणां नानुकूली वेदरोधं न कारयेत्

ਮਾਲਕ ਦੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਚਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖੇ (ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕਰੇ)। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਦ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪਾਏ।

Verse 27

नोपेक्षितव्यो व्याधिः स्याद्रिपुरल्पो ऽपि भार्गव रथ्यातिगः सदाचामेत् विभृयान्नाग्निवारिणी

ਹੇ ਭਾਰਗਵ! ਰੋਗ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਾ ਕਰੀਏ; ਜਿਵੇਂ ਛੋਟਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਤੱਛ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜਨਤਕ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲੇ ਉਹ ਸਦਾ ਆਚਮਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਖੇ।

Verse 28

न हुङ्कुर्याच्छिवं पूज्यं पादं पादेन नाक्रमेत् प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा कस्य चिन्नाप्रियं वदेत्

ਪੂਜਣਯੋਗ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਤਿਰਸਕਾਰ ਵਾਲਾ “ਹੁੰ” ਨਾ ਕਹੋ; ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਨਾ ਲੰਘੋ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਆ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹੋ—ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 29

वेदशास्त्रनरेन्द्रर्षिदेवनिन्दां विवर्जयेत् स्त्रीणामीर्षा न कर्तव्या त्रिश्वासन्तासु वर्जयेत्

ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਨਰੇਂਦਰ (ਰਾਜਾ), ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਸ਼ਵਾਸਾਂਤਾ’ (ਰਜਸਵਲਾ) ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗ/ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਬਚੀਏ।

Verse 30

धर्मश्रुतिं देवरतिं कुर्याद्धर्मादि नित्यशः सोमस्य पूजां जन्मर्क्षे विप्रदेवादिपूजनं

ਧਰਮ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਲੱਗੇ ਰਹੋ ਅਤੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸੋਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵੀ ਪੂਜਨ-ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 31

पुर्वत्सोपि इति ङ समाचामेदिति छ स्त्रीणामिच्छेति क देवनतिमिति ग , घ , ङ , ञ , ट च वेदनतिमिति ख ,छ च भद्रं भद्रमिति ब्रूयादित्यादिः, कुर्याद्धर्मादि नित्यश इत्य् अन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति षष्ठीचतुर्दश्यष्टम्यामभ्यङ्गं वर्जयेत्तथा दूराद्गृहान् मूत्रविष्ठे नोत्तमैवैरमाचरेत्

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਸਤਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ-ਭੇਦ ਦਰਜ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ “ਪੂਰਵਤ੍ਸੋਪਿ”, “ਸਮਾਚਾਮੇਤ੍”, “ਸਤ੍ਰੀਣਾਮਿਚ੍ਛਾ”, “ਦੇਵਨਤਿ/ਵੇਦਨਤਿ”, “ਭਦ੍ਰੰ ਭਦ੍ਰਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍” ਆਦਿ; ਅਤੇ “ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਰਮਾਦਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ” ਵਾਲਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਠ ‘ਝ’ ਹਸਤਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਵਿਧਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਛੱਠੀ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅੱਠਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਅਭ੍ਯੰਗ (ਤੇਲ ਮਾਲਿਸ਼) ਤੋਂ ਬਚੋ; ਮੂਤਰ-ਵਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖੋ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਕਰੋ।