Adhyaya 152

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वर्णान्तरधर्मा नामैकपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्विपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः गृहस्थवृत्तिः पुष्कर उवाच आजीवंस्तु यथोक्तेन ब्राह्मणः स्वेन कर्मणा क्षत्रविट्शूद्रधर्मेण जीवेन्नैव तु शूद्रजात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਵਰਨਾਂਤਰ-ਧਰਮ’ ਨਾਮਕ 151ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 152ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਆਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤ (ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ/ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਨ੍ਯ) ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 2

कृषिबाणिज्यगोरक्ष्यं कुशीदञ्च द्विजश् चरेत् गोरसं गुडलवणलाक्षामांसानि वर्जयेत्

ਦੁਇਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਸੀਦ (ਸੂਦ ’ਤੇ ਧਨ ਦੇਣਾ) ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗੋਰਸ (ਗੋ-ਉਤਪਾਦ), ਗੁੜ, ਨਮਕ, ਲਾਖ ਅਤੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ।

Verse 3

श्रीजीवनञ्च तत्र स्यात् प्रोक्तमिति ग , घ , ङ , ञ च भूमिं भित्वौषधीश्छित्वा हुत्वा कोटपिपीलिकान् पुनन्ति खलु यज्ञेन कर्षका देवपूजनात्

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਜੀਵਿਕਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਉਂ (ਗ, ਘ, ਙ, ਞ) ਪਾਠ-ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ, ਔਸ਼ਧੀ/ਬੂਟੇ ਕੱਟਦੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਟੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਤੱਥਾਪਿ, ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

हलमष्टगवं धर्म्यं षड्गवं जीवितार्थिनां चर्तुर्गवं नृशंसानां द्विगवं धर्मघातिनां

ਹਲ (ਨਾਗਲ) ਲੈਣ/ਵਰਤਣ ਦਾ ਦੰਡ—ਧਰਮੀ ਲਈ ਅੱਠ ਗਾਂ; ਜੀਵਿਕਾ-ਇੱਛੁਕ ਲਈ ਛੇ; ਨਿਰਦਈ ਲਈ ਚਾਰ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਘਾਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦੋ ਗਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

Verse 5

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा सत्यानृताभ्यामपिवा न स्ववृत्त्या कदा च न

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਋ਤ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਣਯ ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।