Adhyaya 217
Gāyatrī-nirvāṇa (गायत्रीनिर्वाणम्) — Śiva-Liṅga Stuti as a Path to Yoga and Nirvāṇa
ਅਗਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ‘ਨਿਰਵਾਣ’ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਆਇ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਲਿੰਗ-ਸਤੋਤਰ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੁਵਰਨਮਯ, ਵੇਦਮਯ, ਪਰਮ, ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ, ਸਹਸ੍ਰਰੂਪ, ਅਗਨਿਤੇਜਸਵੀ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਿ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਭੂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਂ, ਪੁਰੁਸ਼, ਭਾਵ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਤੇ ਤੱਤਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਏਕਰੂਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ—ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ, ਯੋਗ੍ਯ ਸੰਤਾਨ, ਅਖੰਡ/ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਕ੍ਸ਼ਯਤਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਨਾਲ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਤੱਤਵ-ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਰ-ਪ੍ਰਦਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
That Śiva as Liṅga is the all-pervading reality mirrored in cosmic and psychological principles, and that Gāyatrī-linked devotion and yoga culminate in realization of Nirvāṇa (Parabrahman).
A layered identification of the liṅga with Sāṃkhya-style tattvas (avyakta, buddhi, ahaṅkāra, indriyas, tanmātras, bhūtas), the tri-guṇas, and yajña/tattva—presenting Śiva as both transcendence and immanence.
It frames stuti as sādhanā: devotion and mantra-yoga yield inner peace and Brahman-realization, while also legitimizing worldly stability through boons such as akṣaya lineage and steadfastness in dharma.