Adhyaya 37
Chapter 37 — सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः (Procedure for Installing the Pavitra for All Deities)
ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਆਰੋਪਣ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ‘ਸਰਵਦੇਵ-ਪਵਿੱਤਰਾਰੋਪਣ’ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਾਰਵਭੌਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ-ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਵਨ ਉਪਕਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਸਹੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਅਗਨੀ-ਹੋਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਪਦਾਰਥ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਧੁਨੀ-ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਹੋਮ-ਬਲ ਇਕੱਠੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ/ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰਕ ਅਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਵਿੱਤਰਾਰੋਪਣ’ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮੀਖਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਸੂਰਜ, ਵਾਣੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਦੇਵ ਆਦਿ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੂਤਰ/ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਦੱਸ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸਿਹਤ, ਵਿਦਿਆ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਕ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯਲੋਕ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ/ਵਿਸਰਜਨ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਾਠਭੇਦਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸੰਚਾਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विष्णुपवित्रारोहणं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः अथ सप्तत्रिंशो ऽध्यायः सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः अग्निर् उवाच सङ्क्षेपात् सर्वदेवानां पवित्रारोहणं शृणु पवित्र सर्वलक्ष्म स्यात् स्वरसानलगं त्वपि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣ ਅਗਨੀਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ “ਵਿਸ਼ਣੁ-ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ” ਨਾਮਕ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—“ਸਰਵਦੇਵ ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ ਵਿਧੀ” ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੁਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 2
जगद्योने समागच्छ परिवारगणैः सह निमन्त्रयाम्यहं प्रातर्दद्यान्तुभ्यं पवित्रकं
ਹੇ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 3
जगत्सृजे नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं पवित्रारोपणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जगत्सूते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं
ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ। ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ “ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः
ਹੇ ਸ਼ਿਵਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ—ਮਣੀ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗਾ) ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰ-ਕੁਸੁਮ ਆਦਿ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ।
Verse 5
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु वेदवित्पते सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिमन्मम
ਹੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਨਿਯਤ ਕਰਤੱਬ ਹੈ।
Verse 6
व्रज पवित्रकेदानीं स्वर्गलोकं विसर्जितः सूर्यदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰਕ! ਹੁਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ। ਹੇ ਸੂਰਜਦੇਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 7
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਹੇ ਸ਼ਿਵਦੇਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 8
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं वाणेश्वर नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਹੇ ਵਾਣੇਸ਼ਵਰ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 9
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं शक्तिदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਦੇਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 10
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं नारायणमयं सूत्रमनिरुद्धमयं वरं
ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਨਾਰਾਇਣਮਯ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧਮਯ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਗਲ ਸੂਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 11
धनधान्यायुरारोग्यप्रदं सम्प्रददामि ते कामदेवमयं सूत्रं सङ्कर्षणमयं वरं
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ-ਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ, ਧਾਨ, ਆਯੁ ਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 12
विद्यासन्ततिसौभाग्यप्रदं सम्प्रददामि ते वासुदेवमयं सूत्रं धर्मकामार्थमोक्षदं
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਮਯ ਇਹ ਸੂਤਰ/ਉਪਦੇਸ਼ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਵਿਦਿਆ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
संसारसागरोत्तारकारणं प्रददामि ते विश्वरूपमयं सूत्रं सर्वदं पापनाशनं
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ-ਮਯ ਇਹ ਸੂਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 14
गणेश्वर इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः परमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अतीतानागतकुलसमुद्धारं ददामि ते कनिष्ठादीनि चत्वारि मनुभिस्तु क्रमाद्ददे
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੁਲ ਦੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਕਨਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਨੂਆਂ ਵੱਲੋਂ (ਕਲਿਆਣ/ਮੋਖਸ਼) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It functions as a purification and completion rite for annual worship, explicitly said to bestow the fruit of the worship performed throughout the year (varṣa-pūjā-phala) while re-consecrating the deity-relationship through mantra and fire.
By framing annual ritual purification as a dharmic discipline that secures prosperity, health, learning, and lineage-welfare while orienting the worshipper toward mokṣa through sin-destruction, world-ocean crossing symbolism, and puruṣārtha integration.