Adhyaya 35

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यकथनं नाम चतुर्त्रिंशो ऽध्यायः अथ पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः पवित्राधिवासनादिविधिः अग्निर् उवाच सम्पाताहुतिनासिच्य पवित्राण्यधिवासयेत् नृसिंहमन्त्रजप्तानि गुप्तान्यस्त्रेण तानि तु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣ ਆਗਨੇਯ ਵਿੱਚ ‘ਅਗਨਿਕਾਰ੍ਯਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਧਿਵਾਸਨ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਧੀ’। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੰਪਾਤ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਵਾਸਨ ਕਰੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਫਿਰ ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਗੋਪਨ ਕਰੇ।

Verse 2

वस्त्रसंवेष्टितान्येव पात्रस्थान्यभिमन्त्रयेत् विल्वाद्यद्भिः प्रोक्षितानि मन्त्रेण चैकधा द्विधा

ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਿੱਧ ਕਰੇ।

Verse 3

कुम्भपार्श्वे तु संस्थाप्य रक्षां विज्ञाप्य देशिकः दन्तकाष्ठञ्चामरकं पूर्वे सङ्कर्षणेन तु

ਕੁੰਭ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ-ਵਿਧਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ਿਕ (ਆਚਾਰਯ) ਉਸ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਐਲਾਨ/ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੰਤਕਾਠ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਨੂੰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ ਰੱਖੇ।

Verse 4

प्रद्युम्नेन भस्मतिलान् दक्षे गोमयमृत्तिकां स्वस्तिमुद्रयेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चवक्त्रंश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सङ्घाताहुतिनासिच्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्राणां चैकधा द्विधेति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः वारुणेन चानिरुद्धेन सौम्ये नारायणेन च

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ-ਰੂਪ/ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਸਮ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ (ਲੇਪ) ਕਰੇ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗੋਮਯ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਮੋਹਰ ਲਗਾਏ। ਵਾਰੁਣ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ (ਮੰਤ੍ਰਾਂ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ (ਮੰਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਵੀ—ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

दर्भोदकञ्चाथ हृदा अग्नौ कुङ्कुमरोचनं ऐशान्यां शिरसा धूपं शिखया नैरृतेप्यथ

ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਦਾ (ਹਿਰਦਾ) ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਰਭ-ਜਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਰੋਚਨਾ ਅਰਪਿਤ/ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧੂਪ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।

Verse 6

मूलपुष्पाणि दिव्यानि कवचेनाथ वायवे चन्दनाम्ब्वक्षतदधिदूर्वाश् च पुटिकास्थिताः

ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਲ-ਫੁੱਲ ਕਵਚ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਚੰਦਨ, ਜਲ, ਅਖਤ ਚੌਲ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਪੁਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 7

गृहं त्रिसूत्रेणावेष्ट्य पुनः सिद्धार्थकान् क्षिपेत् दद्यात्पूजाक्रमेणाथ स्वैः स्वैर् गन्धपवित्रकं

ਘਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸੂਤਰ (ਤਿੰਨ ਧਾਗਿਆਂ) ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸਿੱਧਾਰਥਕ (ਸਫ਼ੈਦ ਸਰੋਂ) ਛਿੜਕੇ; ਫਿਰ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਕ (ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥ) ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 8

मन्त्रैर् वै द्वारपादिभ्यो विष्णुकुम्भे त्वनेन च विष्णुतेजोभवं रम्यं सर्वपातकनाशनं

ਦੁਆਰ (ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ) ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੁੰਦਰ ਜੋਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 9

सर्वकामप्रदं देवं तवाङ्गे धारयाम्यहं सम्पूज्य धूपदीपाद्यैर् व्रजेद्द्वारसमीपतः

“ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਧੂਪ-ਦੀਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦੁਆਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇ।

Verse 10

गन्धपुष्पाक्षतोपेतं पवित्रञ्चाखिलेर्पयेत् पवित्रं वैष्णवं तेजो महापातकनाशनं

ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਖਤ ਸਮੇਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकेङ्गे धारयाम्यहं आसने परिवारादौ गुरौ दद्यात् पवित्रकं

ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਸਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

गन्धादिभिः समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिमत् विष्णुतेजोभवेत्यादिमूलेन हरयेर्पयेत्

ਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ—ਇਤਰ, ਫੁੱਲ, ਅਖਤ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—“ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇਜੋ ਭਵੇਤ…” ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 13

वह्निस्थाय ततो दत्वा देवं सम्प्रार्थयेत्ततः क्षीरोदधिमहानागशय्यावस्थितविग्रहः

ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਅਰਪਣ/ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਗ੍ਰਹ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਾਗ ਦੀ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

प्रातस्त्वां पूजयिष्यामि सन्निधौ भव केशव इन्द्रादिभस्ततो दत्वा विष्णुपार्षदके बलिं

ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਇੱਥੇ ਸਨਿਧਾਨ ਰਹੋ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 15

ततो देवाग्रतः कुम्भं वासोयुगसमन्वितं रोचनाचन्द्रकाश्मीरगन्धाद्युदकसंयुतं

ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕੁੰਭ ਰੱਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਚਨਾ, ਕਪੂਰ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 16

गन्धपुष्पादिनाभूष्य मूलमन्त्रेण पूजयेत् पवित्रं पार्श्वतो नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मण्डपाद्वहिरागत्य विलिप्ते मण्डलत्रये

ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ‘ਪਵਿਤ੍ਰ’ (ਕੁਸ਼-ਵਲਯ) ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ—ਇਹ ਙ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਾਠ ਕੁਝ ਟੀਕਾ-ਯੁਕਤ ਹਸਤਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਮੰਡਲ ਤਾਜ਼ਾ ਲੇਪੇ ਹੋਣ, ਅੱਗੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ।

Verse 17

पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तकाष्ठञ्चैव क्रमाद्भवेत् पुराणश्रवणं स्तोत्रं पठन् जागरणं निशि

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਚਰੂ-ਆਹੁਤੀ ਅਤੇ ਦੰਤਕਾਠ ਵਰਤੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ—ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 18

परप्रेषकबालानां स्त्रीणां भोगभुजां तथा सद्योधिवासनं कुर्याद्विना गन्धपवित्रकं

ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਅਧਿਵਾਸਨ (ਸੁਗੰਧ ਕਰਨਾ/ਦੁਰਗੰਧ ਦੂਰ ਕਰਨਾ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ‘ਗੰਧ-ਪਵਿਤ੍ਰਕ’ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ।