Adhyaya 18

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः अथ अष्टादशो ऽध्यायः स्वायम्भुववंशवर्णनम् अग्निर् उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवात् सुतौ अजीजनत्स तां कन्यां शतरूपां तपोन्विताम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਅਗਨੀਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਜਗਤਸਰਗਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ‘ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਵੰਸ਼ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕਨਿਆ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 2

न् भूतमुच्चावचं प्रजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः निश्चितमिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः अजीजनत् सुतां कन्यां सद्रूपाञ्च तपोन्वितामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अजीजनत् सुतां कन्यां शतरूपां तपोन्वितामिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः काम्यां कर्दमभार्यातः सम्राट् कुक्षिर्विराट् प्रभुः सुरुच्यामुत्तमो जज्ञे पुत्र उत्तानपादतः

‘ਭੂਤਮੁੱਚਾਵਚੰ ਪ੍ਰਜਾ’—ਇਹ ਙ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਾਠ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਨਿਸ਼ਚਿਤਮ੍’—ਇਹ ਖ-ਪਾਠ ਹੈ। ‘ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ’—ਇਹ ਗ-ਪਾਠ; ਅਤੇ ‘ਤਪੋਨ੍ਵਿਤਾ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ’—ਇਹ ਙ-ਪਾਠ। ਕਰਦਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਮਿਆ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਾਟ, ਕੁਕ੍ਸ਼ਿ, ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੰਮੇ। ਸੁਰੂਚੀ ਤੋਂ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

Verse 3

सुनीत्यान्तु ध्रुवः पुत्रस्तपस्तेपे स कीर्तये ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि हे मुने

ਸੁਨੀਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ ਕੀਰਤੀ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 4

तस्मै प्रीतो हरिः प्रादान्मुन्यग्रे स्थानकं स्थिरम् श्लोकं पपाठ ह्य् उशना वृद्धिं दृष्ट्वा स तस्य च

ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਥਿਰ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪਾਠ ਕੀਤਾ।

Verse 5

अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहोद्भुतम् यमद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः

ਅਹੋ! ਇਸ ਦੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਬਲ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ।

Verse 6

तस्मात् शिष्टिञ्च भव्यञ्च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत शिष्टेराधत्त सुछाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्

ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਭਵ੍ਯ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੁੱਛਾਯਾ ਨੇ ਪੰਜ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ (ਪਾਪਰਹਿਤ) ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।

Verse 7

रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं वृकलं वृकतेजसम् रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्

ਉਹ (ਦੇਵ) ਰਿਪੁ—ਅਧਰਮ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਰਿਪੁੰਜਯ—ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਰਿਪ੍ਰ—ਪਵਿੱਤਰ; ਵ੍ਰਕਲ—ਭੇੜੀਆ-ਧਵਜਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਕਤੇਜਸ—ਭੇੜੀਆ-ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਰੀ-ਨਿਵਾਰਕ, ਬ੍ਰਹਤੀ—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼—ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸਰਵਤੇਜਸ—ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 8

अजीजनत् पुष्करिण्यां वीरिण्यां चाक्षुषो मनुम् मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुतोत्तमाः

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ (ਮਨੂ) ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰਿਣੀ ਤੋਂ ਮਨੂ (ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਨਾਮ ਵਾਲਾ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵੀਰਿਣੀ ਤੋਂ ਦਸ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ; ਨਡ੍ਵਲਾ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 9

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कविः अग्निष्टुरतिरात्रश् च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

ਊਰੁ, ਪੁਰੁ, ਸ਼ਤਦ੍ਯੁਮ੍ਨ, ਤਪਸ੍ਵੀ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ, ਕਵੀ, ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਟੁ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਤੇ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁਕ—ਇਹ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 10

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडग्नेयी महाप्रभान् अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसङ्गयम्

ਊਰੁ ਦੀ (ਜਾਂਘ/ਊਰੁ ਤੋਂ) ਅਗ੍ਨੇਯੀ ਨੇ ਛੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਅੰਗ, ਸੁਮਨਸ, ਸ੍ਵਾਤਿ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਸੰਗਯ।

Verse 11

अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणमेकं व्यजायत स्थानमुत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यदत्र इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तस्मात् श्लिष्टिञ्च इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः श्लिष्टेआराधत्त इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उरूरिति ख,ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अरक्षकः पापरतः स हतो मुनिभिः कुशैः

ਅੰਗ ਰਾਜ ਤੋਂ ਸੁਨੀਥਾ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਵੇਣ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੇ ਨੁਕੀਲੇ ਅਗਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।

Verse 12

प्रजार्थमृषयोथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करं वेणस्य मथितो पाणौ सम्बभूव पृथुर् नृपः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਣ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਮਥਨ ਕੀਤਾ। ਵੇਣ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਮਥਨ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 13

तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुरेष वै मुदिताः प्रजाः करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 14

स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्निव पृथुर्वैण्यः प्रजाः सर्वा ररक्ष क्षेत्रपूर्वजः

ਉਹ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਤੇ ਕਵਚਧਾਰੀ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਵੇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੂ—ਖੇਤਰ ਵੰਸ਼ਜ—ਨੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 15

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः स पृथिवीपतिः तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

ਰਾਜਸੂਯ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਧਰਤੀਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਦੋ ਨਿਪੁਣ ਕਰਮਚਾਰੀ—ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 16

तत्स्तोत्रञ्चक्रतुर्वीरौ राजाभूज्जनरञ्जनात् दुग्धा गौस्तेन शस्यार्थं प्रजानां जीवनाय च

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਚਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁਹਣ ਕਰਵਾਇਆ—ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਣ ਲਈ ਵੀ।

Verse 17

सह देवैर् मुनिगणैर् गन्धर्वैः साप्सरोगणैः पितृभिर्दानवैः सर्पैर् वीरुद्भिः पर्वतैर् जनैः

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੁਨੀ-ਗਣਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ; ਪਿਤਰਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਨਾਲ; ਲਤਾਵਾਂ-ਬੂਟਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 18

तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुन्धरा प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरन्तेन प्राणानधारयत्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦਾ ਦੁਹਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ; ਉਸੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰੇ।

Verse 19

पृथोः पुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्द्विपालिनौ शिखण्डी हविर्धानमन्तर्धानात् व्यजायत

ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੇ ਦੋ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਅੰਤਰਦ੍ਵਿ ਅਤੇ ਪਾਲਿਨ। ਅਤੇ ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਹਵਿਰਧਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

हविर्धानात् षडाग्नेयी धीषणाजनयत् सुतान् प्राचीनवर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ

ਹਵਿਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਡਾਗਨੇਈ (ਧੀਸ਼ਣਾ) ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ਼, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਗਯ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵ੍ਰਜ ਅਤੇ ਅਜਿਨ।

Verse 21

प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां यजतो यतः प्राचीनवर्हिर्भगवान् महानासीत्प्रजापतिः

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੂਜਣਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ‘ਪ੍ਰਾਚੀਨਵਰ੍ਹਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 22

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनवर्हिषः राजसूयाभिव्यक्तानामाद्य इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः शुभ्रमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः सुवर्णाधत्त इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

ਸਵਰਣਾਧੱਤ, ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਵਰ੍ਹਿ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ—ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਸੂਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ’, ਕਿਤੇ ‘ਸ਼ੁਭ੍ਰ’, ਕਿਤੇ ‘ਸੁਵਰਣਾਧੱਤ’—ਇਹ ਸਭ ‘ਪ੍ਰਚੇਤਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।

Verse 23

अपृथग्धर्मचरणास् ते तप्यन्त महत्तपः दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 24

प्रजापतित्वं सम्प्राप्य तुष्टा विष्णोश् च निर्गताः भूः खं व्याप्तं हि तरुभिस्तांस्तरूनदहंश् च ते

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹੀ ਰੁੱਖ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ।

Verse 25

मुखजाग्निमरुद्भ्यां च दृष्ट्वा चाथ द्रुमक्षयम् उपगम्याब्रवीदेतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

ਫਿਰ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 26

कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिषां वराम् तपस्विनो मुनेः कण्डोः प्रम्लोचायां ममैव च

ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰੋ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕੁੜੀ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਦੇਣਗੇ—ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਮੁਨੀ ਕੰਡੂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 27

भविष्यं जानता सृष्टा भार्या वो ऽस्तु कुलङ्करी अस्यामुत्पत्स्यते दक्षः प्रजाः संवर्धयिष्यति

ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ ਜਨਮੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ ਤੇ ਵਧਾਏਗਾ।”

Verse 28

प्रचेतसस्तां जगृहुर्दक्षोस्याञ्च ततो ऽभवत् अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदोथ चतुष्पदः

ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ (ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ) ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਅਚਰ ਤੇ ਚਰ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 29

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ (ਧੀਆਂ) ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 30

सप्ताविंशति सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे अदात्

ਉਸ ਨੇ ਸਤਾਈ (ਧੀਆਂ/ਭਾਗ) ਸੋਮ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 31

तासु देवाश् च नागाद्या मैथुनान्मनसा पुरा धर्मसर्गम्प्रवक्ष्यामि दशपत्नीषु धर्मतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ, ਨਾਗ ਆਦਿ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨਸਿਕ ਮੈਥੁਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ-ਸਰਗ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 32

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्यान् साध्या व्यजायत मरुत्त्वया मरुत्त्वन्तो वसोस्तु वसवो ऽभवन्

ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਸਾਧ੍ਯ ਜਨਮੇ; ਮਰੁੱਤਵਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਵਸੁ ਤੋਂ ਵਸੂ ਗਣ ਬਣੇ।

Verse 33

भानोस्तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास्तु मुहूर्तजाः कण्ठोरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्णोरिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः स दृष्ट्वा मनसा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वे चैव भाण्डवे तत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सम्बाया धर्मतो घोषो नागवीथी च यामिजा

ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨਵ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਹੂਰਤ ਤੋਂ ਮੁਹੂਰਤਜ ਗਣ ਜਨਮੇ। (ਕਾਲ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ) ਸੰਬਾਇਆ, ਧਰਮਤಃ, ਘੋਸ਼, ਨਾਗਵੀਥੀ ਅਤੇ ਯਾਮਿਜਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ।

Verse 34

पृथिवीविषयं सर्वमरुन्धत्यां व्यजायत सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्पा इन्दोर् नक्षत्रतः सुताः

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਗਣ ਜਨਮੇ—ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

आपो ध्रुवञ्च सोमञ्च धरश् चैवानिलोनलः प्रत्यूषश् च प्रभावश् च वसवोष्टौ च नामतः

ਆਪ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮ, ਧਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਅਨਲ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ—ਇਹ ਨਾਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਠ ਵਸੂ ਹਨ।

Verse 36

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा ध्रुवस्य कालो लोकान्तो वर्चाः सोमस्य वै सुतः

ਆਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਤੰਡ੍ਯ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਕਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਰਚਾ ਸੀ।

Verse 37

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायाः शिशिरः प्राणोथ रमणस् तथा

ਧਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਣ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਹ ਵੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਨੋਹਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਰਮਣ ਜਨਮੇ।

Verse 38

पुरोजवोनिलस्यासीदविज्ञातो ऽनलस्य च अग्निपुत्रः कुमारश् च शरस्तम्बे व्यजायत

ਪੁਰੋਜਵ ਅਨਿਲ (ਵਾਯੂ) ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਅਨਲ (ਅਗਨੀ) ਲਈ ਵੀ ਅਗਿਆਤ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰ-ਘਾਹ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ।

Verse 39

तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्टजः कृत्तिकातः कार्त्तिकेयो यतिः सनत्कुमारकः

ਉਸ (ਸਕੰਦ/ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਹਨ—ਸ਼ਾਖ, ਵਿਸ਼ਾਖ, ਨੈਗਮੇਯ, ਪૃਸ਼ਟਜ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਤ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਯਤੀ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਕ।

Verse 40

प्रत्यूषाद्देवलो जज्ञे विश्वकर्मा प्रभावतः कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानाञ्च वर्धकिः

ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸ਼ ਤੋਂ ਦੇਵਲ ਜੰਮਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਧਕੀ (ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਲਪੀ) ਹੈ।

Verse 41

मनुष्याश्चोप्जीवन्ति शिल्पं वै भूषणादिकं सुरभी कश्यपाद्रुद्रानेकादश विजज्ञुषी

ਮਨੁੱਖ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਕੰਮਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ—ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਕਮਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती स्तकपाठः धर्मश् चैवानिलोनल इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः धरिष इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मरणस्तथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः जातः सनत्कुमारत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः युवती इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अजैकपादहिर्ब्रघ्नस्त्वष्टा रुद्राश् च सत्तम

ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਈ ਉਸ ਸਤੀ ਨੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਰਬੁਧਨ੍ਯ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 43

त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश्चापराजितः

ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਹਰ, ਬਹੁ-ਰੂਪ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈ।

Verse 44

वृषाकपिश् च शम्भुश् च कपर्दी रैवतस् तथा मृगव्याधस्य सर्पश् च कपाली दश चैककः रुद्राणां च शतं लक्षं यैर् व्याप्तं सचराचरं

ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕਪਰਦੀ ਅਤੇ ਰੈਵਤ; ਮ੍ਰਿਗਵ੍ਯਾਧ, ਸਰਪ, ਕਪਾਲੀ, ਦਸ਼ ਅਤੇ ਏਕਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਲੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।