Adhyaya 3
श्रीकृष्ण-जन्म, वसुदेव-यमुनातरण, बालिका-उत्क्षेपः, देवी-प्रादुर्भावः
ପରାଶର କହନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟରେ ଦେବକୀ ପଦ୍ମନୟନ ଜଗଦୁଦ୍ଧାରକଙ୍କୁ ଗର୍ଭେ ଧାରଣ କଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ହର୍ଷିତ ହେଲା—ବାତାସ ଶାନ୍ତ, ନଦୀ ନିର୍ମଳ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରା ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦେବମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନିତ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଦେଖି ବସୁଦେବ କଂସର ଭୟରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ସଂକୋଚ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଭଗବାନ ସଂକ୍ଷେପେ କହିଲେ; ବସୁଦେବ ଶିଶୁକୁ ନେଇ ରାତିରେ ବାହାରିଲେ—ଯୋଗମାୟା ପହରାଦାରଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ, ଭାରି ବର୍ଷାରେ ଶେଷ ଫଣାରେ ଛତ୍ର ହେଲେ, ଉଫାନ୍ତା ଯମୁନା ଘୁଁଡିଏ ଗଭୀର ହୋଇ ପଥ ଦେଲା। ବ୍ରଜରେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଘରେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା; ବସୁଦେବ ଶିଶୁ ବଦଳାଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେବକୀ ପାଖେ ରଖି ଫେରିଲେ। ପହରାଦାର କଂସକୁ ଖବର ଦେଲେ; କଂସ ଶିଶୁକୁ ପାଥରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆକାଶରେ ମହା ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଦେବୀରୂପେ ଉଠି ହସି କହିଲା—ତୋର ହନ୍ତା ଅନ୍ୟତ୍ର ଜନ୍ମିଛି। ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା; କଂସର ଭୟ ବଢ଼ିଲା ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷିତ ବାଳଲୀଳା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।
Shlokas
Verse 1
एवं संस्तूयमाना सा देवैर् देवम् अधारयत् गर्भेण पुण्डरीकाक्षं जगतां त्राणकारणम्
ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ—ଯିଏ ଜଗତର ତ୍ରାଣ ଓ ରକ୍ଷାର କାରଣ।
Verse 2
ततो ऽखिलजगत्पद्मबोधायाच्युतभानुना देवकीपूर्वसंध्यायाम् आविर्भूतं महात्मना
ତାପରେ ଅଖିଳ ଜଗତ-ରୂପ ପଦ୍ମ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ପାଇଁ, ଅଚ୍ୟୁତ-ଭାନୁ ମହାତ୍ମା ଦେବକୀଙ୍କ ପୂର୍ବସନ୍ଧ୍ୟା-ସଦୃଶ କ୍ଷଣରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।
Verse 3
तज्जन्मदिनम् अत्यर्थम् आह्लाद्य् अमलदिङ्मुखम् बभूव सर्वलोकस्य कौमुदी शशिनो यथा
ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲା; ଦିଗମୁଖ ନିର୍ମଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଉଠିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ତାହା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୌମୁଦୀ ପରି ଶୀତଳ ଶ୍ୱେତ ଜ୍ୟୋତି ହେଲା।
Verse 4
सन्तः संतोषम् अधिकं प्रशमं चण्डमारुताः प्रसादं निम्नगा याता जायमाने जनार्दने
ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ ସନ୍ତମାନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ଅଧିକ ବଢ଼ିଲା ଓ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରଶାନ୍ତି ହେଲା। ଚଣ୍ଡ ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ନଦୀମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ନିର୍ମଳ ଧାରାରେ ବହିଲେ।
Verse 5
सिन्धवो निजशब्देन वाद्यं चक्रुर् मनोहरम् जगुर् गन्धर्वपतयो ननृतुश् चाप्सरोगणाः
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ନାଦରେ ମନୋହର ସଙ୍ଗୀତ ରଚିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବପତିମାନେ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ—ପରମ ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଉତ୍ସବ କରି।
Verse 6
ससृजुः पुष्पवर्षाणि देवा भुव्य् अन्तरिक्षगाः जज्वलुश् चाग्नयः शान्ता जायमाने जनार्दने
ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଲେ—ମନେ ହେଲା ସୃଷ୍ଟି ନିଜେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅବତରଣକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁଛି।
Verse 7
मध्यरात्रे ऽखिलाधारे जायमाने जनार्दने मन्दं जगर्जुर् जलदाः पुष्पवृष्टिमुचो द्विज
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସମସ୍ତର ଆଧାର ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଝରାଉଥିବା ମେଘମାନେ ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ ଗର୍ଜିଲେ—ମନେ ହେଲା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିଜେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
Verse 8
फुल्लेन्दीवरपत्राभं चतुर्बाहुम् उदीक्ष्य तम् श्रीवत्सवक्षसं जातं तुष्टावानकदुन्दुभिः
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଥିବା ନୀଳପଦ୍ମର ପତ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତ, ଚତୁର୍ବାହୁ, ଏବଂ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି (ବସୁଦେବ) ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 9
अभिष्टूय च तं वाग्भिः प्रसन्नाभिर् महामतिः विज्ञापयाम् आस तदा कंसाद् भीतो द्विजोत्तम
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେଇ ମହାମତି ପ୍ରସନ୍ନ, ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପରେ କଂସର ଭୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ନିବେଦନ ରଖିଲେ।
Verse 10
ज्ञातो ऽसि देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधरम् दिव्यं रूपम् इदं देव प्रसादेनोपसंहर
ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବେ ମୁଁ ଚିହ୍ନିଲି। ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ପୁନଃ ଉପସଂହାର କରନ୍ତୁ।
Verse 11
अद्यैव देव कंसो ऽयं कुरुते मम यातनाम् अवतीर्णम् इति ज्ञात्वा त्वम् अस्मिन् मम मन्दिरे
ହେ ଦେବ! ଆପଣ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୋର ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ଏହି କଂସ ଆଜିହିଁ ମୋତେ ଯାତନା ଦେବ।
Verse 12
यो ऽनन्तरूपो ऽखिलविश्वरूपो गर्भे ऽपि लोकान् वपुषा बिभर्ति प्रसीदताम् एष स देवदेवः स्वमाययाविष्कृतबालरूपः
ସେ ଦେବଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ—ଯିଏ ଅନନ୍ତରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ହେଉଛି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ; ଯିଏ ଗର୍ଭରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ନିଜ ମାୟାରେ ଶିଶୁରୂପ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
Verse 13
उपसंहर सर्वात्मन् रूपम् एतच् चतुर्भुजम् जानातु मावतारं ते कंसो ऽयं दितिजात्मजः
ହେ ସର୍ବାତ୍ମନ୍! ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପକୁ ଉପସଂହାର କରନ୍ତୁ; ଦିତିଜବଂଶଜ ଏହି କଂସ ଆପଣଙ୍କ ଅବତାରକୁ ଜାଣିନ ପାରୁ।
Verse 14
स्तुतो ऽहं यत् त्वया पूर्वं पुत्रार्थिन्या तद् अद्य ते सफलं देवि संजातं जातो ऽहं यत् तवोदरात्
“ହେ ଦେବୀ! ପୁତ୍ର ପାଇବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲ; ଆଜି ସେହି ସ୍ତୁତି ତୁମ ପାଇଁ ସଫଳ ହୋଇଛି—କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଉଦରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।”
Verse 15
इत्य् उक्त्वा भगवांस् तूष्णीं बभूव मुनिसत्तम वसुदेवो ऽपि तं रात्राव् आदाय प्रययौ बहिः
ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ନିରବ ହେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବଂ ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 16
मोहिताश् चाभवंस् तत्र रक्षिणो योगनिद्रया मथुराद्वारपालाश् च व्रजत्य् आनकदुन्दुभौ
ସେଠାରେ ରକ୍ଷୀମାନେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି (ବସୁଦେବ) ବ୍ରଜକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ମଥୁରାର ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ମାୟାନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 17
वर्षतां जलदानां च तोयम् अत्युल्बणं निशि संच्छाद्यानुययौ शेषः फणैर् आनकदुन्दुभिम्
ରାତିରେ ମେଘମାନେ ବର୍ଷିବାରୁ ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା। ସେତେବେଳେ ଶେଷ ନିଜ ଫଣାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଛାୟା କରି ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି (ବସୁଦେବ)ଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
Verse 18
यमुनां चातिगम्भीरां नानावर्तशताकुलाम् वसुदेवो वहन् विष्णुं जानुमात्रवहां ययौ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଏବଂ ଶତଶତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଆକୁଳ ଯମୁନାରେ ବସୁଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବହନ କରି ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ନଦୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଜାନୁମାତ୍ର ହୋଇଗଲା, ତେଣୁ ସେ ପାର ହେଲେ।
Verse 19
कंसस्य करम् आदाय तत्रैवाभ्यागतांस् तटे नन्दादीन् गोपवृद्धांश् च यमुनायां ददर्श सः
କଂସର ହାତ ଧରି, ସେ ତଟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ନନ୍ଦ ଆଦି ଗୋପବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଯମୁନା କୂଳରେ ଦେଖିଲେ।
Verse 20
तस्मिन् काले यशोदापि मोहिता योगनिद्रया ताम् एव कन्यां मैत्रेय प्रसूता मोहिते जने
ସେହି ସମୟରେ ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 21
वसुदेवो ऽपि विन्यस्य बालम् आदाय दारिकाम् यशोदाशयने तूर्णम् आजगामामितद्युतिः
ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ରଖି, ସେଇ କନ୍ୟାଶିଶୁକୁ ଉଠାଇଲେ; ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିଧର ସେ ତୁରନ୍ତ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ଗଲେ।
Verse 22
ददृशे च प्रबुद्धा सा यशोदा जातम् आत्मजम् नीलोत्पलदलश्यामं ततो ऽत्यर्थं मुदं ययौ
ଯଶୋଦା ଜାଗି ଉଠି ନିଜ ନବଜାତ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖିଲେ—ନୀଳ ଉତ୍ପଳଦଳ ପରି ଶ୍ୟାମ; ସେ ଦୃଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
Verse 23
आदाय वसुदेवो ऽपि दारिकां निजमन्दिरे देवकीशयने न्यस्य यथापूर्वम् अतिष्ठत
ବସୁଦେବ ସେଇ କନ୍ୟାଶିଶୁକୁ ନେଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନରେ ରଖି, ପୂର୍ବବତ୍ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
Verse 24
ततो बालध्वनिं श्रुत्वा रक्षिणः सहसोत्थिताः कंसायावेदयाम् आसुर् देवकीप्रसवं द्विज
ତାପରେ ନବଜାତ ଶିଶୁର କାନ୍ଦଣା ଶୁଣି ପାହାରାଦାରମାନେ ସହସା ଉଠିଲେ ଏବଂ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବକୀଙ୍କ ପ୍ରସବ ସମ୍ବାଦ କଂସଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
Verse 25
कंसस् तूर्णम् उपेत्यैनां ततो जग्राह बालिकाम् मुञ्च मुञ्चेति देवक्या सन्नकण्ठ्या निवारितः
କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଧାଇ ଆସି ସେଇ କନ୍ୟାଶିଶୁକୁ ସହସା ଧରିଲା; ତେବେ ଦେବକୀ କଣ୍ଠ ଅଟକି ଯାଇ “ଛାଡ଼, ଛାଡ଼!” ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁରୋଧ କରି ତାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
Verse 26
चिक्षेप च शिलापृष्ठे सा क्षिप्ता वियति स्थितिम् अवाप रूपं च महत् सायुधाष्टमहाभुजम्
ସେ ତାକୁ ଶିଳାପୃଷ୍ଠରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା; କିନ୍ତୁ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ସେ କନ୍ୟା ଆକାଶରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲା—ଆୟୁଧଧାରିଣୀ, ଅଷ୍ଟ ମହାବାହୁ-ଯୁକ୍ତ।
Verse 27
प्रजहास तथैवोच्चैः कंसं च रुषिताब्रवीत् किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस् त्वां वधिष्यति
ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସିଲା, ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କଂସକୁ କହିଲା—“ହେ କଂସ! ମୋତେ ଫିଙ୍ଗିଦେଇ କ’ଣ ସାଧିଲୁ? ତୋତେ ବଧ କରିବା ଯେ ଜନ୍ମିବ, ସେ କି ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି?”
Verse 28
सर्वस्वभूतो देवानाम् आसीन् मृत्युः पुरा स ते तद् एतत् संप्रधार्याशु क्रियतां हितम् आत्मनः
ପୂର୍ବେ ମୃତ୍ୟୁ—ଯେନ ଦେବମାନଙ୍କର ସର୍ବସ୍ୱ—ତୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଶୀଘ୍ର, ନିଜ ହିତକର କାମ ତୁରନ୍ତ କର।
Verse 29
इत्य् उक्त्वा प्रययौ देवी दिव्यस्रग्गन्धभूषणा पश्यतो भोजराजस्य स्तुता सिद्धैर् विहायसा
ଏପରି କହି ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଭୋଜରାଜ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଆକାଶମାର୍ଗେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Frequently Asked Questions
Because Kaṁsa’s surveillance would interpret an overt divine epiphany as proof of the avatāra. The Lord’s self-concealment by māyā safeguards the līlā’s human setting while still remaining Jagat-kāraṇa and sarva-śaktimān.
It signals nature’s obedience to the Supreme: the river’s depth yields to Viṣṇu’s presence, illustrating that the elements are not independent forces but operate within the Lord’s sovereignty.
She mocks his act of violence as futile and warns that the one destined to kill him has already been born elsewhere—thereby confirming the prophecy while redirecting Kaṁsa’s fear away from Devakī’s immediate newborn.
Read Vishnu Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.