Shloka 14

मायामोह-प्रवर्तन, वेदमार्ग-बहिष्कार, तथा पाषण्ड-संसर्ग-दोषः

Māyāmoha’s Delusion, Rejection of the Vedic Path, and the Fault of Heretical Association

Devanagari script

त्रयीधर्मसमुत्सर्गं मायामोहेन ते ऽसुराः कारितास् तन्मया ह्य् आसंस् तथान्ये तत्प्रबोधिताः

Transliteration

trayīdharmasamutsargaṃ māyāmohena te 'surāḥ kāritās tanmayā hy āsaṃs tathānye tatprabodhitāḥ

Translation

ମାୟାମୋହରେ ସେଇ ଅସୁରମାନେ ତ୍ରୟୀ-ବେଦମୂଳ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ସେଇ ମୋହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଉପଦେଶରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୋଧିତ/ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ।

Word by Word

• त्रयीधर्मसमुत्सर्गम्: abandonment of the Vedic dharma
• त्रयीधर्मसमुत्सर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रयी + धर्म + समुत्सर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (त्रय्याः धर्मस्य समुत्सर्गः)

• मायामोहेन: by delusion of māyā
• मायामोहेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: माया + मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष

• ते: those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• असुराः: asuras
• असुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कारिताः: were caused (to do)
• कारिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कारित (णिच्-प्रयोज्य, कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘made to do/caused’

• तन्मया: by me
• तन्मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् + मया (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘by me’ (तद्-प्रत्ययेन निर्देशः)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपातः/अवधारण)

• आसन्: were
• आसन्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• तथा: thus / likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्प्रबोधिताः: were instructed by him/that (one)
• तत्प्रबोधिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: तद् + प्र + बुध् (धातु) → प्रबोधित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (तेन प्रबोधिताः)

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Asuras
• Maya (illusion)

FAQs

What is the significance of trayī-dharma in the Vishnu Purana?

In this verse, trayī-dharma represents Vedic-rooted duties and norms; abandoning it is shown as a symptom of māyā-driven decline that destabilizes right order (dharma).

How does Sage Parāśara explain the spread of delusion here?

Parāśara frames it as māyā-moha: the Asuras are induced to reject Vedic duty, and that same doctrinal influence then “awakens” or persuades others as well, showing how error propagates socially.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when not named in the verse, the Purāṇic frame treats māyā and its correction as under Vishnu’s supreme sovereignty—dharma stands when aligned with the Supreme Reality, and falls when beings turn away under delusion.