Adhyaya 18

Verse 1

तपस्य् अभिरतान् सो ऽथ मायामोहो महासुरान् मैत्रेय ददृशे गत्वा नर्मदातीरसंश्रयान्

ତାପରେ ମାୟାମୋହ—ମୋହର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ—ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ନର୍ମଦା ତୀରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତପସ୍ୟାରେ ରତ ସେଇ ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ଯାଇ ଦେଖିଲା।

Verse 2

ततो दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो द्विज मायामोहो ऽसुरान् श्लक्ष्णम् इदं वचनम् अब्रवीत्

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦିଗମ୍ବର, ମୁଣ୍ଡିତ ଶିର ଏବଂ ମୟୂରପତ୍ରର ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମାୟାମୋହ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 3

भो दैत्यपतयो ब्रूत यदर्थं तप्यते तपः ऐहिकं वाथ पारत्र्यं तपसः फलम् इच्छथ

ହେ ଦୈତ୍ୟପତିମାନେ, ସ୍ପଷ୍ଟ କହ—ଏହି ତପ କାହିଁପାଇଁ? ଇହଲୋକର ଫଳ ଚାହୁଁଛ କି ପରଲୋକର ପ୍ରତିଫଳ?

Verse 4

पारत्र्यफललाभाय तपश्चर्या महामते अस्माभिर् इयम् आरब्धा किं वा ते ऽत्र विवक्षितम्

ହେ ମହାମତେ, ପରଲୋକୀୟ ଫଳଲାଭ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ତପଶ୍ଚର୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ। ତେବେ ଏଠାରେ ଆପଣ କ’ଣ ପଚାରିବା କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?

Verse 5

कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिम् अभीप्सथ अर्हध्वं धर्मम् एतं च मुक्तिद्वारम् असंवृतम्

ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋର ବାକ୍ୟ ପାଳନ କର। ଏହି ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କର—ଏହା ମୋକ୍ଷର ଖୋଲା, ଅବରୋଧହୀନ ଦ୍ୱାର।

Verse 6

धर्मो विमुक्तेर् अर्हो ऽयं नैतस्माद् अपरः परः अत्रैवावस्थिताः स्वर्गं विमुक्तिं वा गमिष्यथ

ଏହି ଧର୍ମ ମାତ୍ର ମୁକ୍ତିକୁ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ନାହିଁ, ନା ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ। ଏଥିରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଏଠାରେଇ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ତିମ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

Verse 7

अर्हध्वं धर्मम् एतं च सर्वे यूयं महाबलाः

ଏହେତୁ, ହେ ମହାବଳୀମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଧାରଣ କର।

Verse 8

एवंप्रकारैर् बहुभिर् युक्तिदर्शनवर्धितैः मायामोहेन दैत्यास् ते वेदमार्गाद् अपाकृताः

ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ତର୍କ—ଦେଖିବାକୁ ଚତୁର ଏବଂ ଯୁକ୍ତି-ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ବଳବତୀ—ଦ୍ୱାରା, ମାୟାମୋହରେ ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦମାର୍ଗରୁ ହଟାଇ ଦୂରେ କରାଗଲେ।

Verse 9

धर्मायैतद् अधर्माय सद् एतन् न सद् इत्य् अपि विमुक्तये त्व् इदं नैतद् विमुक्तिं संप्रयच्छति

ଏକେଇ ବିଷୟକୁ ‘ଧର୍ମ ପାଇଁ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ‘ଅଧର୍ମ ପାଇଁ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ; ଏହାକୁ ‘ସତ୍’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ, ‘ଅସତ୍’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଏ। ତଥାପି ‘ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଏକାକୀ ସତ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଦେଇନଥାଏ।

Verse 10

परमार्थो ऽयम् अत्यर्थं परमार्थो न चाप्य् अयम्

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପରମାର୍ଥ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବେ; ତଥାପି ଏହା ମଧ୍ୟ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ) ପରମାର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 11

कार्यम् एतद् अकार्यं च नैतद् एवं स्फुटं त्व् इदम् दिग्वाससाम् अयं धर्मो धर्मो ऽयं बहुवाससाम्

‘ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ଏହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ’—ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ଦିଗ୍ୱାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଧର୍ମ, ଏବଂ ବହୁବସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହିଟା ଧର୍ମ; ଅର୍ଥାତ୍ ଆଚରଣର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନେକଥର ଗ୍ରହୀତ ଜୀବନବିଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

Verse 12

इत्य् अनेकान्तवादं च मायामोहेन नैकधा तेन दर्शयता दैत्याः स्वधर्मांस् त्याजिता द्विज

ଏହିପରି ମାୟାମୋହରେ ସେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ‘ଅନେକାନ୍ତବାଦ’ ପ୍ରତିପାଦନ କଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ତାହା ଦେଖାଯାଇଥିବାରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 13

अर्हथेमं महाधर्मं मायामोहेन ते यतः प्रोक्तास् तम् आश्रिता धर्मम् अर्हतास् तेन ते ऽभवन्

ମାୟାମୋହରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ‘ମହାଧର୍ମ’ ବୋଲି ପ୍ରଚାର କଲ; ଏବଂ ସେଇ ମତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତୁମେ ସେଇ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲ—ଯେ ପଥ ଧରିଲ, ସେଇ ପଥେ ତୁମ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ପଦ ଗଢ଼ିଲା।

Verse 14

त्रयीधर्मसमुत्सर्गं मायामोहेन ते ऽसुराः कारितास् तन्मया ह्य् आसंस् तथान्ये तत्प्रबोधिताः

ମାୟାମୋହରେ ସେଇ ଅସୁରମାନେ ତ୍ରୟୀ-ବେଦମୂଳ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ସେଇ ମୋହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଉପଦେଶରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୋଧିତ/ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 15

तैर् अप्य् अन्ये परे तैश् च तैर् अप्य् अन्ये परे च तैः अल्पैर् अहोभिः संत्यक्ता तैर् दैत्यैः प्रायशस् त्रयी

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଅନ୍ୟମାନେ ଦମିତ ହେଲେ। କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରୟୀ-ବେଦକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ—କ୍ରିୟାବିଧି ଛାଡ଼ାଗଲା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

Verse 16

पुनश् च रक्ताम्बरधृङ् मायामोहो ऽजितेक्षणः अन्यान् आहासुरान् गत्वा मृद्वल्पमधुराक्षरम्

ପୁଣି ମାୟାମୋହକ—ଅଜିତେକ୍ଷଣ—ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଅନ୍ୟ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ, ଅଳ୍ପ, ମଧୁରାକ୍ଷର ବାକ୍ୟରେ କହିଲା।

Verse 17

स्वर्गार्थं यदि वो वाञ्छा निर्वाणार्थम् अथासुराः तद् अलं पशुघातादिदुष्टधर्मं निबोधत

ଯଦି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ—କିମ୍ବା ହେ ଅସୁରମାନେ, ଯଦି ନିର୍ବାଣ ଚାହ—ତେବେ ପଶୁହତ୍ୟା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ‘ଧର୍ମ’ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ବୁଝ।

Verse 18

विज्ञानमयम् एवैतद् अशेषम् अवगच्छत बुध्यध्वं मे वचः सम्यग् बुधैर् एवम् उदीरितम्

ଏହି ଉପଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଜ୍ଞାନମୟ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୋ ବଚନକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବୁଝ—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏଭଳି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 19

जगद् एतद् अनाधारं भ्रान्तिज्ञानार्थतत्परम् रागादिदुष्टम् अत्यर्थं भ्राम्यते भवसंकटे

ଏହି ଜଗତ୍ ନିଜର କୌଣସି ସତ୍ୟ ଆଧାର ବିନା ଅଛି; ଭ୍ରାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛେ ଧାଉଛି। ରାଗ ଆଦି ଦୋଷରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ଏହା ଭବ-ସଙ୍କଟରେ ନିରନ୍ତର ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 20

एवं बुध्यत बुध्यध्वं बुध्यतैवम् इतीरयन् मायामोहः स दैत्येयान् धर्मम् अत्याजयन् निजम्

ବାରମ୍ବାର—“ଏଭଳି ବୁଝ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତନ କର; ଏହିପରି ଗ୍ରହଣ କର”—ବୋଲି କହି କହି, ସେ ମାୟାମୋହ ଦିତିପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରାଇଲା।

Verse 21

नानाप्रकारवचनं स तेषां युक्तियोजितम् तथा तथावदद् धर्मं तत्यजुस् ते यथा यथा

ସେ ତାଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାର ବଚନ କହିଲା—ଦେଖାଦେଖି ଯୁକ୍ତିରେ ଗଠିତ ତର୍କ ସହ। ସେ ଯେମିତି ଯେମିତି କହୁଥିଲା, ସେମିତି ସେମିତି ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ।

Verse 22

ते ऽप्य् अन्येषां तथैवोचुर् अन्यैर् अन्ये तथोदिताः मैत्रेय तत्यजुर् धर्मं वेदस्मृत्युदितं परम्

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେହିପରି କହିଲେ; ଏବଂ ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହିପରି ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ। ଏଭଳି, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରମ ଧର୍ମକୁ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 23

अन्यान् अप्य् अन्यपाषण्डप्रकारैर् बहुभिर् द्विज दैतेयान् मोहयाम् आस मायामोहो ऽतिमोहकृत्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ ପାଷଣ୍ଡମତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଅତିମୋହକାରୀ ମାୟାମୋହ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ମୋହିତ କଲା।

Verse 24

स्वल्पेनैव हि कालेन मायामोहेन ते ऽसुराः मोहितास् तत्यजुः सर्वां त्रयीमार्गाश्रितां कथाम्

ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମାୟାମୋହରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେଇ ଅସୁରମାନେ ତ୍ରୟୀ-ବେଦମାର୍ଗାଶ୍ରିତ ସମଗ୍ର ଉପଦେଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 25

केचिद् विनिन्दां वेदानां देवानाम् अपरे द्विज यज्ञकर्मकलापस्य तथान्ये च द्विजन्मनाम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! କେହି ବେଦମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, କେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଗାଳି ଦିଅନ୍ତି; କେହି ଯଜ୍ଞକର୍ମର ସମଗ୍ର ବିଧି-କ୍ରମକୁ ଉପହାସ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତିରସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 26

नैतद् युक्तिसहं वाक्यं हिंसा धर्माय नेष्यते हवींष्य् अनलदग्धानि फलायेत्य् अर्भकोदितम्

ଏହି କଥା ଯୁକ୍ତିସହ ନୁହେଁ—ହିଂସାକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି ନେଇହେବ ନାହିଁ। ‘ଅଗ୍ନିରେ ନ ଦଗ୍ଧ ହବି ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେବ’—ଏହା ଶିଶୁସଦୃଶ କଥା ମାତ୍ର।

Verse 27

यज्ञैर् अनेकैर् देवत्वम् अवाप्येन्द्रेण भुज्यते शम्यादि यदि चेत् काष्ठं तद्वरं पत्रभुक् पशुः

ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଲଭ୍ୟ—ଏହାର ଫଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୋଗ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶମୀ ଆଦି ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ ଯଦି କେବଳ କାଠମାତ୍ର, ତେବେ ଏମିତି ଶୂନ୍ୟ କର୍ମଠାରୁ ପତ୍ରଭୋଜୀ ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 28

निहतस्य पशोर् यज्ञे स्वर्गप्राप्तिर् यदीष्यते स्वपिता यजमानेन किं नु तस्मान् न हन्यते

ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଯଜ୍ଞରେ ହତ ପଶୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ, ତେବେ ସେଇ ତର୍କରେ ଯଜମାନ ନିଜ ପିତାକୁ କାହିଁକି ହତ୍ୟା କରେନି?

Verse 29

तृप्तये जायते पुंसो भुक्तम् अन्येन चेत् ततः दद्याच् छ्राद्धं श्रद्धयान्नं न वहेयुः प्रवासिनः

ଯଦି ପୁରୁଷର ତୃପ୍ତି ହେବାକୁ ଥାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଅନ୍ନ ଖାଇଦେଇଥାଏ, ତଥାପି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ; ପ୍ରବାସୀମାନେ ସେ ଅନ୍ନ ସହ ନେଇ ଯିବେନି।

Verse 30

जनश्रद्धेयम् इत्य् एतद् अवगम्य ततो ऽत्र वः उपेक्षा श्रेयसी वाक्यं रोचतां यन् मयेरितम्

ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟ ବୋଲି ବୁଝି, ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜଣାଉଛି—ଉପେକ୍ଷା/ସହନ ହିଁ ଶ୍ରେୟ; ମୋ କଥା ତୁମକୁ ରୁଚୁ।

Verse 31

न ह्य् आप्तवादा नभसो निपतन्ति महासुराः युक्तिमद् वचनं ग्राह्यं मयान्यैश् च भवद्विधैः

ହେ ମହାସୁରମାନେ, ଆପ୍ତବାଦ ଆକାଶରୁ ଝରିପଡ଼େନି; ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ ବଚନ ହିଁ ଗ୍ରାହ୍ୟ—ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପରି ବିବେକୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

मायामोहेन ते दैत्याः प्रकारैर् बहुभिस् तथा व्युत्थापिता यथा नैषां त्रयीं कश्चिद् अरोचयत्

ମାୟାଜନିତ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଏମିତି ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାରି ମନେ ବେଦ-ତ୍ରୟୀ ପ୍ରତି ରୁଚି ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 33

इत्थम् उन्मार्गयातेषु तेषु दैत्येषु ते ऽमराः उद्योगं परमं कृत्वा युद्धाय समुपस्थिताः

ଏଭଳି ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସନ୍ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଉନ୍ମାର୍ଗରେ ପଡ଼ିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅମର ଦେବମାନେ ପରମ ଉଦ୍ୟମ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 34

ततो देवासुरं युद्धं पुनर् एवाभवद् द्विज हताश् च ते ऽसुरा देवैः सन्मार्गपरिपन्थिनः

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ ପୁନର୍ବାର ହେଲା; ଏବଂ ସନ୍ମାର୍ଗର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସେଇ ଅସୁରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ।

Verse 35

सद्धर्मकवचस् तेषाम् अभूद् यः प्रथमं द्विज तेन रक्षाभवत् पूर्वं नेशुर् नष्टे च तत्र ते

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ପ୍ରଥମ ଥିଲା ସେ ସଦ୍ଧର୍ମର କବଚ ହେଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭରେ ରକ୍ଷା ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେଇ ରକ୍ଷା ନଷ୍ଟ ହେବା ସହିତ ସେମାନେ ସେଠାରେ ନଶିଗଲେ।

Verse 36

ततो मैत्रेय तन्मार्गवर्तिनो ये ऽभवञ् जनाः नग्नास् ते तैर् यतस् त्यक्तं त्रयीसंवरणं वृथा

ତାପରେ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସେଇ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନଗ୍ନ ହେଲେ; କାରଣ ତ୍ରୟୀ ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆବରଣକୁ ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ସଂଯମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା।

Verse 37

ब्रह्मचारी गृहस्थश् च वानप्रस्थस् तथाश्रमाः परिव्राड् वा चतुर्थो ऽत्र पञ्चमो नोपपद्यते

ଆଶ୍ରମ ଏହିମାନେ—ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ; ଏବଂ ଏଠାରେ ପରିବ୍ରାଜକ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ) ଚତୁର୍ଥ। ଏହି କ୍ରମରେ ପଞ୍ଚମ ଆଶ୍ରମ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 38

यस् तु संत्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थो न जायते परिव्राड् वापि मैत्रेय स नग्नः पापकृन् नरः

ଯେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି ବାନପ୍ରସ୍ଥଧର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ ଏବଂ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ପରିବ୍ରାଜକ ହୋଇ ଘୁରେ—ସେ ଧର୍ମହୀନ ‘ନଗ୍ନ’ ଓ ପାପକର୍ତ୍ତା ମନୁଷ୍ୟ।

Verse 39

नित्यानां कर्मणां विप्र तस्य हानिर् अहर्निशम् अकुर्वन् विहितं कर्म शक्तः पतति तद्दिने

ହେ ବିପ୍ର, ଯେ ନିତ୍ୟବିହିତ କର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରେ, ତାହାର ହାନି ଦିନ-ରାତି ନିରନ୍ତର ହୁଏ। ସକ୍ଷମ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ବିହିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ସେହି ଦିନେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 40

प्रायश्चित्तेन महता शुद्धिं प्राप्नोत्य् अनापदि पक्षं नित्यक्रियाहानेः कर्ता मैत्रेय मानवः

ମହା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଅନାପଦ ସମୟରେ ଯେ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟାର ପକ୍ଷମାତ୍ର ହାନି କରେ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ଦୋଷୀ ମନୁଷ୍ୟ।

Verse 41

संवत्सरं क्रियाहानिर् यस्य पुंसो ऽभिजायते तस्यावलोकनात् सूर्यो निरीक्ष्यः साधुभिः सदा

ଯେ ପୁରୁଷର କ୍ରିୟାହାନି ଏକ ସମ୍ବତ୍ସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ସାଧୁଜନ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ (ଶୁଦ୍ଧି-ସ୍ମରଣାର୍ଥେ)।

Verse 42

स्पृष्टे स्नानं सचैलस्य शुद्धिहेतुर् महामुने पुंसो भवति तस्योक्ता न शुद्धिः पापकर्मणः

ହେ ମହାମୁନେ, ସ୍ପର୍ଶଦୋଷ ହେଲେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧିର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ପାପକର୍ମୀ ପାଇଁ ଏପରି ଶୁଦ୍ଧିକୁ ସତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଇନାହିଁ।

Verse 43

देवर्षिपितृभूतानि यस्य निःश्वस्य वेश्मनि प्रयान्त्य् अनर्चितान्य् अत्र न तस्मात् पापकृन् नरः

ଯାହାର ଗୃହେ ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ଅର୍ଚ୍ଚନା ବିନା ଆସିଯାଆନ୍ତି-ଯାଆନ୍ତି, ସେ ନର ପାପୀ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଶ୍ୱାସ ହିଁ ସାକ୍ଷୀ—ଶ୍ରଦ୍ଧା ରୋକାଯାଇନି।

Verse 44

देवादिनिःश्वासहतं शरीरं यस्य वेश्म च न तेन संकरं कुर्याद् गृहासनपरिच्छदैः

ଯାହାର ଶରୀର ଓ ଗୃହ ଦେବାଦିଙ୍କ ନିଃଶ୍ୱାସ-ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ, ତାଙ୍କ ସହ ଆସନ, ଶୟ୍ୟା ଓ ଗୃହୋପକରଣ ଦ୍ୱାରା ଘନିଷ୍ଠ ସଂକର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 45

संभाषणानुप्रश्नादि सहास्यं चैव कुर्वतः जायते तुल्यता पुंसस् तेनैव द्विज वत्सरम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ଭାଷଣ, ପ୍ରଶ୍ନ-ପ୍ରତିପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସହ ହାସ୍ୟ କରେ, ତାହାର ସହ ତୁଲ୍ୟତା ଜନ୍ମେ; ସେହି କାରଣରୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାନତା ହୁଏ।

Verse 46

अथ भुङ्क्ते गृहे तस्य करोत्य् आस्यां तथासने शेते चाप्य् एकशयने स सद्यस् तत्समो भवेत्

ଯଦି କେହି ତାହାର ଘରେ ଭୋଜନ କରେ, ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେଇ ଆସନରେ ବସେ ଓ ଏକେ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଏ, ତେବେ ସେ ସତ୍ୱର ତାହା ସମାନ ହୋଇଯାଏ—ଏମିତି ନିକଟ ସଙ୍ଗରେ ସେଇ ଦଶା ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 47

देवतापितृभूतानि तथानभ्यर्च्य यो ऽतिथीन् भुङ्क्ते स पातकं भुङ्क्ते निष्कृतिस् तस्य कीदृशी

ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭୂତପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅତିଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା-ସତ୍କାର ନକରି ଯେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅନ୍ନ ନୁହେଁ—ପାପ ଭୁଞ୍ଜେ। ଏମିତି ଦୋଷର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ?

Verse 48

ब्राह्मणाद्याश् च ये वर्णाः स्वधर्माद् अन्यतोमुखम् यान्ति ते नग्नसंज्ञां तु हीनकर्मस्व् अवस्थिताः

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦି ଯେ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଅନ୍ୟ ପଥକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ହୀନ କର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ‘ନଗ୍ନ’ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

Verse 49

चतुर्णां यत्र वर्णानां मैत्रेयात्यन्तसंकरः तत्रास्या साधुवृत्तीनाम् उपघाताय जायते

ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁଠି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକର ହୁଏ, ସେଠି ସାଧୁ-ବୃତ୍ତିର ନାଶ ଘଟେ; ଧର୍ମର ମୂଳକୁ ଆଘାତ ଲାଗେ।

Verse 50

अनभ्यर्च्य ऋषीन् देवान् पितृभूतातिथींस् तथा यो भुङ्क्ते तस्य संभाषात् पतन्ति नरके नराः

ଋଷି, ଦେବ, ପିତୃ, ଭୂତ-ଜୀବ ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ନଦେଇ ଯେ ଭୋଜନ କରେ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାରୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ନରକକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 51

तस्माद् एतान् नरो नग्नांस् त्रयीसंत्यागदूषितान् सर्वदा वर्जयेत् प्राज्ञ आलापस्पर्शनादिषु

ଏହେତୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ନର ତ୍ରୟୀ ବେଦ ତ୍ୟାଗରେ ଦୂଷିତ ଏମିତି ‘ନଗ୍ନ’ମାନଙ୍କୁ ସଦା ଏଡ଼ାଇବ—କଥାବାର୍ତ୍ତା, ସ୍ପର୍ଶ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ଆଚରଣରେ।

Verse 52

श्रद्धावद्भिः कृतं यत्नाद् देवान् पितृपितामहान् न प्रीणयति तच् छ्राद्धं यद्य् एभिर् अवलोकितम्

ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃ-ପିତାମହମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେନାହିଁ, ଯଦି ତାହା ଏହି (ଅଯୋଗ୍ୟ) ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ କରାଯାଏ।

Verse 53

श्रूयते च पुरा ख्यातो राजा शतधनुर् भुवि पत्नी च शैब्या तस्याभूद् अतिधर्मपरायणा

ପୁରାତନ ପରମ୍ପରାରେ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ପୃଥିବୀରେ ଶତଧନୁ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମପରାୟଣା ଥିଲେ।

Verse 54

पतिव्रता महाभागा सत्यशौचदयान्विता सर्वलक्षणसंपन्ना संपन्ना विनयेन च

ସେ ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗା ଓ ଉଦାରଚିତ୍ତା ଥିଲେ—ସତ୍ୟ, ଶୌଚ ଓ ଦୟାରେ ଯୁକ୍ତ; ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିନୟରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 55

स तु राजा तया सार्धं देवदेवं जनार्दनम् आराधयाम् आस विभुं परमेण समाधिना

ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ—ସର୍ବାଧିପ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ପରମ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ।

Verse 56

होमैर् जपैस् तथा दानैर् उपवासैश् च भक्तितः पूजाभिश् चानुदिवसं तन्मना नान्यमानसः

ଭକ୍ତିରେ ହୋମ, ଜପ, ଦାନ ଓ ଉପବାସ କରି, ଦିନେଦିନେ ପୂଜା କରି—ମନକୁ କେବଳ ତାଙ୍କଠାରେ ନିବେଶ କରି, ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାକୁ ସ୍ଥାନ ନ ଦେଇ—ତାଙ୍କରେ ତନ୍ମୟ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 57

एकदा तु समं स्नातौ तौ तु भार्यापती जले भागीरथ्याः समुत्तीर्णौ कार्त्तिक्यां समुपोषितौ पाषण्डिनम् अपश्येताम् आयान्तं संमुखं द्विज

ଏକଦା ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟେ ସହେ ଭାଗୀରଥୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି କୂଳକୁ ଉଠିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଉପବାସରତ ଥିବାବେଳେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ସମ୍ମୁଖରୁ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ପାଷଣ୍ଡିକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 58

चापाचार्यस्य तस्यासौ सखा राज्ञो महात्मनः अतस् तद्गौरवात् तेन सहालापम् अथाकरोत्

ସେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ସଖା ଥିଲେ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହଚର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଗୌରବକୁ ସମ୍ମାନ କରି ସେ ତାଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।

Verse 59

न तु सा वाग्यता देवी तस्य पत्नी यतव्रता उपोषितास्मीति रविं तस्मिन् दृष्टे ददर्श च

କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦେବୀ ବାଗ୍ୟତା—ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼—ନିର୍ବିକାର ରହିଲେ ନାହିଁ। “ମୁଁ ଉପବାସରେ ଅଛି” ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସେଇ ଦର୍ଶନରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 60

समागम्य यथान्यायं दम्पती तौ यथाविधि विष्णोः पूजादिकं सर्वं कृतवन्तौ द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେଇ ଦମ୍ପତି ଯଥାନ୍ୟାୟ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ବିଧିଅନୁସାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 61

कालेन गच्छता राजा ममारासौ सपत्नजित् अन्वारुरोह तं देवी चितास्थं भूपतिं पतिम्

କାଳ ଗତି କରିବା ସହିତ ସେଇ ସପତ୍ନଜିତ୍ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ରାଣୀ ଚିତାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ନିଜ ପତି-ଭୂପତିଙ୍କ ସହ ଚିତାରୋହଣ କଲେ।

Verse 62

स तु तेनापचारेण श्वा जज्ञे वसुधाधिपः उपोषितेन पाषण्डसंभाषो यः कृतो ऽभवत्

କିନ୍ତୁ ସେଇ ଅପଚାରର ଫଳରେ ସେ ବସୁଧାଧିପ କୁକୁର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; କାରଣ ଉପବାସରେ ଥାଇ ସେ ପାଷଣ୍ଡ (ବେଦମାର୍ଗ-ବିରୋଧୀ) ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଥିଲେ—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ପତନହେତୁ ହେଲା।

Verse 63

सापि जातिस्मरा जज्ञे काशिराजसुता शुभा सर्वविज्ञानसंपन्ना सर्वलक्षणभूषिता

ସେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତିଧାରିଣୀ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲା—କାଶୀରାଜଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟା—ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସର୍ବ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 64

तां पिता दातुकामो ऽभूद् वराय विनिवारितः तयैव तन्व्या विरतो विवाहारम्भतो नृपः

ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ବରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିବାରିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ସୁକୁମାରୀ, ବିବାହ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କୁ ବିରତ କରାଇଲା।

Verse 65

ततः सा दिव्यया दृष्ट्या दृष्ट्वा श्वानं निजं पतिम् वैदिशाख्यं पुरं गत्वा तदवस्थं ददर्श तम्

ତାପରେ ସେ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ୱାନରୂପେ ଦେଖିଲା; ଏବଂ ‘ବୈଦୀଶ’ ନାମକ ପୁରକୁ ଯାଇ, ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 66

तं दृष्ट्वैव महाभागा श्वानभूतं पतिं तथा ददौ तस्मै वराहारं सत्कारप्रवणं शुभम्

ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟା ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ୱାନାବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ସହସା, ସତ୍କାର ଓ ସଦାଚାରରେ ପ୍ରବଣ ରହି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଆହାର ଦେଇ ଶୁଭ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲା।

Verse 67

भुञ्जन् दत्तं तया सो ऽन्नम् अतिमिष्टम् अभीप्सितम् श्वजातिललितं कुर्वन् बहु चाटु चकार वै

ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମିଠା ଓ ମନପସନ୍ଦ ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜି, ପାଳିତ ଶ୍ୱାନ ପରି ଲାଡ଼-ପ୍ୟାରରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ବହୁ ଚାଟୁକଥା ଓ ମନୁହାର କଲା।

Verse 68

अतीव व्रीडिता बाला कुर्वता चाटु तेन सा प्रणामपूर्वम् आहेदं दयितं तं कुयोनिजम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜିତ ସେହି ବାଳା, ଚାଟୁକ୍ତି କରୁଥିବା ସେହି କୁଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ନିଜ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହା କହିଲେ।

Verse 69

स्मर्यतां तन् महाराज दाक्षिण्यललितं त्वया येन श्वयोनिम् आपन्नो मम चाटुकरो भवान्

ହେ ମହାରାଜ! ନିଜର ସେହି ଲଳିତ ଉଦାରତାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ହେତୁ ଆପଣ ଶ୍ୱାନ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମୋର ଚାଟୁକାର ହେଲେ।

Verse 70

पाषण्डिनं समाभाष्य तीर्थस्नानाद् अनन्तरम् प्राप्तो ऽसि कुत्सितां योनिं किं न स्मरसि तत् प्रभो

ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ପରେ ପାଷଣ୍ଡୀ ସହିତ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ କରି ଆପଣ ଏହି ନିନ୍ଦିତ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ! କଣ ଆପଣଙ୍କର ତାହା ସ୍ମରଣ ନାହିଁ?

Verse 71

तयैवं स्मारिते तत्र पूर्वजातिकृते तदा दध्यौ चिरम् अथावाप निर्वेदम् अतिदुर्लभम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୃତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯିବାରୁ, ସେ ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତନ କଲେ ଏବଂ ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 72

निर्विण्णचित्तः स ततो निर्गम्य नगराद् बहिः मरुप्रपतनं कृत्वा शार्गालीं योनिम् आगतः

ବିରକ୍ତ ଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ନଗର ବାହାରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମରୁପ୍ରପତନ (ପର୍ବତରୁ ଡେଇଁ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ) କରି ଶିଆଳ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 73

सापि द्वितीये संप्राप्ते वर्षे दिव्येन चक्षुषा ज्ञात्वा सृगालं तं द्रष्टुं ययौ कोलाहलं गिरिम्

ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ଆସିଲାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣି, ସେଇ ଶୃଗାଳକୁ ଦେଖିବାକୁ କୋଲାହଳ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

Verse 74

तत्रापि दृष्ट्वा तं प्राह शार्गालीं योनिम् आगतम् भर्तारम् अपि चार्वङ्गी तनया पृथिवीक्षितः

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦେଖି, ରାଜକନ୍ୟା ଚାର୍ବଙ୍ଗୀ ଶୃଗାଳ-ଯୋନିରେ ଆସିଥିବା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 75

अपि स्मरसि राजेन्द्र श्वयोनिस्थस्य यन् मया प्रोक्तं ते पूर्वचरितं पाषण्डालापसंश्रयम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶ୍ୱ-ଯୋନିରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ପୂର୍ବଚରିତ ଓ ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଆଳାପର ସଂସ୍ରୟରେ ଜଡିତ ହେବା କଥା କହିଥିଲି—ସେଥି ମନେ ଅଛି କି?

Verse 76

पुनस् तयोक्तं तज् ज्ञात्वा सत्यं सत्यवतां वरः कानने स निराहारस् तत्याज स्वं कलेवरम्

ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ କହିଥିବା କଥାର ସତ୍ୟତା ଜାଣି, ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ନିରାହାର ରହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 77

भूयस् ततो वृकं जातं गत्वा तं निर्जने वने स्मारयाम् आस भर्तारं पूर्ववृत्तम् अनिन्दिता

ତାପରେ ସେ ପୁଣି ମାଦା ଓଲ୍ଫ ହୋଇ, ନିର୍ଜନ ବନରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ଅନିନ୍ଦିତା ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବବୃତ୍ତ ସବୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲା।

Verse 78

न त्वं वृको महाभाग राजा शतधनुर् भवान् श्वा भूत्वा त्वं शृगालो ऽभूर् वृकत्वं साम्प्रतं गतः

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ନେଉଳିଆ ନୁହଁ; ତୁମେ ରାଜା ଶତଧନୁ। କୁକୁର ହୋଇ ତୁମେ ଶିଆଳ ହେଲ, ଏବେ ମାତ୍ର ନେଉଳିଆ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଛ।

Verse 79

स्मारितेन यथा व्यक्तस् तेनात्मा गृध्रतां गतः अपापा सा पुनश् चैनं बोधयाम् आस भामिनी

ଯେପରି ସେକୁ ସ୍ମରଣ କରାଗଲା, ସେପରି ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସଚେତନ ହେଲା; ଏହି ସ୍ମୃତିରେ ତାହାର ଆତ୍ମା ଗୃଧ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ଗଲା। ପରେ ସେ ନିର୍ଦୋଷ, ଦୀପ୍ତିମତୀ ନାରୀ ପୁଣି ତାକୁ ଜଗାଇ ଘଟିଥିବା କଥା ବୁଝାଇଲା।

Verse 80

नरेन्द्र स्मर्यताम् आत्मा ह्य् अलं ते गृध्रचेष्टया पाषण्डालापजातो ऽयं दोषो यद् गृध्रतां गतः

ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! ନିଜ ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମର; ଏହି ଗୃଧ୍ରସଦୃଶ ଆଚରଣ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଅଲାପରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଦୋଷ ତୁମକୁ ମୃତଭୋଜୀ ଗୃଧ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ଟାଣିନେଇଛି।

Verse 81

ततः काकत्वम् आपन्नं समनन्तरजन्मनि उवाच तन्वी भर्तारम् उपलभ्यात्मयोगतः

ତାପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ସେ କାକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲା; ତଥାପି ସେ ସୁକୁମାରୀ ନାରୀ ଆତ୍ମଯୋଗବଳରେ ପତିକୁ ପୁଣି ଚିହ୍ନି ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 82

अशेषा भूभृतः पूर्वं वश्या यस्मै बलिं ददुः स त्वं काकत्वम् आपन्नो जातो ऽद्य बलिभुक् प्रभो

ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ରାଜା ତୁମ ଅଧୀନ ହୋଇ ତୁମକୁ ବଳି-ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ତୁମେ କାକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପଡ଼ି, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ବଳିର ଅଂଶ ଭୋଜନକାରୀ ହୋଇ ଜନ୍ମିଛ।

Verse 83

एवम् एव च काकत्वे स्मारितः स पुरातनम् तत्याज भूपतिः प्राणान् मयूरत्वम् अवाप च

ଏହିପରି କାକ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପୁରାତନ ସତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ମୟୂରତ୍ୱ ପାଇଲେ।

Verse 84

मयूरत्वे ततः सा वै चकारानुगतं शुभा दत्तैः प्रतिक्षणं भोज्यैर् बाला तज्जातिभोजनैः

ତାପରେ ସେ ମୟୂରୀ ହେବା ପରେ, ସେଇ ଶୁଭା ବାଳିକା ନିଜ ନୂତନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା; ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଇଥିବା, ସେଇ ଜାତିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଜନରେ ସେ ପୋଷିତ ହେଲା।

Verse 85

ततस् तु जनको राजा वाजिमेधं महाक्रतुम् चकार तस्यावभृथे स्नापयाम् आस तं तदा

ତାପରେ ଜନକ ରାଜା ମହାକ୍ରତୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ତାହାର ଅବଭୃଥ କ୍ରିୟାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।

Verse 86

सस्नौ स्वयं च तन्वङ्गी स्मारयाम् आस चापि तम् यथासौ श्वशृगालाद्या योनीर् जग्राह पार्थिवः

ତାପରେ ସେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ ନାରୀ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ନାନ କଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଇଲା; ଏହିପରି ସେ ରାଜା କର୍ମବଳରେ କୁକୁର, ଶୃଗାଳ ଆଦି ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 87

स्मृतजन्मक्रमः सो ऽथ तत्याज स्वं कलेवरम् जज्ञे च जनकस्यैव पुत्रो ऽसौ सुमहात्मनः

ତାପରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମକ୍ରମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ସେ ମହାନ୍ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏବଂ ସେ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ସୁମହାତ୍ମା ଜନକ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 88

ततः सा पितरं तन्वी विवाहार्थम् अचोदयत् स चापि कारयाम् आस पिता तस्याः स्वयंवरम्

ତାପରେ ସେ ସୁକୁମାରୀ କନ୍ୟା ବିବାହାର୍ଥେ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲା; ପିତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର ଘୋଷଣା କରାଇଲେ।

Verse 89

स्वयंवरे कृते सा तं संप्राप्तं पतिम् आत्मनः वरयाम् आस भूयो ऽपि भर्तृभावेन भामिनी

ସ୍ୱୟଂବର ହେଲାପରେ ସେ ତେଜସ୍ୱିନୀ ନାରୀ ନିଜ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ସେଇ ପୁରୁଷକୁ ପୁନର୍ବାର ପତିରୂପେ ବରଣ କଲା, ଦାମ୍ପତ୍ୟଭକ୍ତିରେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 90

बुभुजे च तया सार्धं संभोगान् नृपनन्दनः पितर्य् उपरते राज्यं विदेहेषु चकार सः

ସେ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ଦାମ୍ପତ୍ୟସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ; ପିତା ପରଲୋକଗତ ହେଲେ ପରେ ସେ ବିଦେହମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 91

इयाज यज्ञान् सुबहून् ददौ दानानि चार्थिनाम् पुत्रान् उत्पादयाम् आस युयुधे च सहारिभिः

ସେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଅର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ। ସେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଏବଂ ହରିଭକ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 92

राज्यं कृत्वा यथान्यायं पालयित्वा वसुंधराम् तत्याज स प्रियान् प्राणान् संग्रामे धर्मतो नृपः

ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ କରି ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପାଳନ କରି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 93

ततश् चितास्थं तं भूयो भर्तारं सा शुभेक्षणा अन्वारुरोह विधिवद् यथापूर्वं मुदावती

ତେବେ ଚିତାରେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଆସୀନ ଦେଖି, ସେ ଶୁଭନୟନୀ ନାରୀ ପୂର୍ବବତ୍ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ପଛେ ଚିତାରେ ଆରୋହଣ କଲା।

Verse 94

ततो ऽवाप तया सार्धं राजपुत्र्या स पार्थिवः ऐन्द्रान् अतीत्य वै लोकांल् लोकान् कामदुहो ऽक्षयान्

ତାପରେ ସେ ରାଜା ସେଇ ରାଜକନ୍ୟା ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାମନା ପୂରଣକାରୀ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 95

स्वर्गाक्षयत्वम् अतुलं दाम्पत्यम् अतिदुर्लभम् प्राप्तं पुण्यफलं प्राप्य संशुद्धिं तां द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତୁମେ ଅତୁଲ, ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଦାମ୍ପତ୍ୟ‑ସମନ୍ୱୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛ; ଏହିପରି ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧିର ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।

Verse 96

एष पाषण्डसंभाषदोषः प्रोक्तो मया द्विज तथाश्वमेधावभृथस्नानमाहात्म्यम् एव च

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାରୁ ଯେ ଦୋଷ ହୁଏ, ମୁଁ ତାହା କହିଲି; ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞାନ୍ତରେ ହେଉଥିବା ଅବଭୃଥ‑ସ୍ନାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।

Verse 97

तस्मात् पाषण्डिभिः पापैर् आलापस्पर्शनं त्यजेत् विशेषतः क्रियाकाले यज्ञादौ चापि दीक्षितः

ଏହିହେତୁ ପାପୀ ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ସ୍ପର୍ଶ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ କ୍ରିୟାକାଳରେ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଦି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଧିକ ନିର୍ମଳ ରହିବା ଦରକାର।

Verse 98

क्रियाहानिर् गृहे यस्य मासम् एकं प्रजायते तस्यावलोकनात् सूर्यं पश्येत मतिमान् नरः

ଯାହାର ଘରେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମକ୍ରିୟାର ଅବହେଳା ହୁଏ, ସେ ଦୋଷ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧର୍ମସାକ୍ଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁ।

Verse 99

किं पुनर् यैस् तु संत्यक्ता त्रयी सर्वात्मना द्विज परान्नभोजिभिः पापैर् वेदवादविरोधिभिः

ତେବେ ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ପାପୀମାନେ ପରାନ୍ନ ଭୋଗ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବେଦବାଦର ବିରୋଧୀ ହୋଇ ତ୍ରୟୀକୁ ସର୍ବଥା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଫଳ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!

Verse 100

पाषण्डिनो विकर्मस्थान् बैडालव्रतिकाञ् छठान् हैतुकान् बकवृत्तींश् च वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत्

ପାଷଣ୍ଡୀ, ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ‘ବିଡାଳବ୍ରତ’ଧାରୀ, ଛଳିଆ, କୁତର୍କୀ ଓ ବକବୃତ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାକ୍ୟମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

दूराद् अपास्तः संपर्कस् सहास्यापि च पापिभिः पाषण्डिभिर् दुराचारैस् तस्मात् तान् परिवर्जयेत्

ଏହେତୁ ପାପୀ, ପାଷଣ୍ଡୀ ଓ ଦୁରାଚାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ—ହାସ୍ୟସହିତ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ—ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପରିବର୍ଜନ କର।

Verse 102

एते नग्नास् तवाख्याता दृष्ट्या श्राद्धोपघातकाः येषां संभाषणात् पुंसां दिनपुण्यं प्रणश्यति

ଏମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ‘ନଗ୍ନ’ ବୋଲି ତୁମକୁ କହିଛି; ଏମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ଉପଘାତିତ ହୁଏ, ଏମାନଙ୍କ ସହ କଥାହେଲେ ଦିନପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 103

एते पाषण्डिनः पापा न ह्य् एतान् आलपेद् बुधः पुण्यं नश्यति संभाषाद् एतेषां तद्दिनोद्भवम्

ଏମାନେ ପାପୀ ପାଷଣ୍ଡ ଅଟନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ ଏମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ସେହି ଦିନର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 104

पुंसां जटाधरणमौण्ड्यवतां वृथैव मोघाशिनाम् अखिलशौचनिराकृतानाम् तोयप्रदानपितृपिण्डबहिष्कृतानां संभाषणाद् अपि नरा नरकं प्रयान्ति

ଯେଉଁମାନେ ବୃଥାରେ ଜଟା କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅକାରଣରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ନର୍କକୁ ଯାଏ।