Adhyaya 10

Verse 1

कथितं चातुराश्रम्यं चातुर्वर्ण्यक्रियास् तथा पुंसः क्रियाम् अहं श्रोतुम् इच्छामि द्विजसत्तम

ଆପଣ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର କ୍ରିୟାମାନ ମଧ୍ୟ କହିଦେଲେ। ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-କ୍ରିୟାମାନ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 2

नित्यां नैमित्तिकीं काम्यां क्रियां पुंसाम् अशेषतः समाख्याहि भृगुश्रेष्ठ सर्वज्ञो ह्य् असि मे मतः

ହେ ଭୃଗୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ—ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଧର୍ମକ୍ରିୟାକୁ କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କହ; କାରଣ ମୋ ମତରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଜ୍ଞ।

Verse 3

यद् एतद् उक्तं भवता नित्यनैमित्तिकाश्रितम् तद् अहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମକୁ ଆଧାର କରି ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେହି କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ହେ ରାଜନ୍, ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ।

Verse 4

जातस्य जातकर्मादि क्रियाकाण्डम् अशेषतः पुत्रस्य कुर्वीत पिता श्राद्धं चाभ्युदयात्मकम्

ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ପିତା ଜାତକର୍ମ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ବିହିତ ସଂସ୍କାରକ୍ରିୟା କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କଲ୍ୟାଣ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଭ୍ୟୁଦୟାତ୍ମକ ମଙ୍ଗଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

युग्मांस् तु प्राङ्मुखान् विप्रान् भोजयेन् मनुजेश्वर यथावृत्ति तथा कुर्याद् दैवं पित्र्यं द्विजन्मनाम्

ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବମୁଖ କରି ବସାଇଥିବା ସମସଂଖ୍ୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଅ; ଏବଂ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ—ଦୁହେଁ ବିଧିପୂର୍ବକ କର।

Verse 6

दध्ना यवैः सबदरैर् मिश्रान् पिण्डान् मुदा युतः नान्दीमुखेभ्यस् तीर्थेन दद्याद् दैवेन पार्थिव

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଆନନ୍ଦଯୁକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦହି, ଯବ ଓ ବଦରଫଳ ମିଶାଇ ତିଆରି ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର; ଏବଂ ଦେବକର୍ମରେ ବ୍ୟବହୃତ ତୀର୍ଥଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 7

प्राजापत्येन वा सर्वम् उपचारं प्रदक्षिणम् कुर्वीत तत् तथाशेषवृद्धिकालेषु भूपते

ନହେଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁ; ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି‑ସମୃଦ୍ଧିର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରୁ।

Verse 8

ततश् च नाम कुर्वीत पितैव दशमे ऽहनि देवपूर्वं नराख्यं हि शर्मवर्मादिसंयुतम्

ତାପରେ ଦଶମ ଦିନେ ପିତା ନିଜେ ନାମକରଣ କରୁ—ଦେବନାମ ପୂର୍ବେ, ମାନବନାମ; ଶେଷେ ‘ଶର୍ମନ୍’, ‘ବର୍ମନ୍’ ଆଦି ଯୁକ୍ତ କରି।

Verse 9

शर्मेति ब्राह्मणस्योक्तं वर्मेति क्षत्रसंश्रयम् गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः

‘ଶର୍ମନ୍’ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି; ‘ବର୍ମନ୍’ କ୍ଷତ୍ରିୟ-ସ୍ଥିତିର। ଏବଂ ‘ଗୁପ୍ତ’ ଓ ‘ଦାସ’ ଯୁକ୍ତ ନାମ ବୈଶ୍ୟ‑ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 10

नार्थहीनं न चाशस्तं नापशब्दयुतं तथा नामङ्गल्यं जुगुप्स्यं वा नाम कुर्यात् समाक्षरम्

ଅର୍ଥହୀନ, ଅଶସ୍ତ, ଅପଶବ୍ଦଯୁକ୍ତ, ଅମଙ୍ଗଳ କିମ୍ବା ଘୃଣାଜନକ ନାମ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ; ନାମ ସମାକ୍ଷର—ସୁସ୍ୱର ଓ ସୁଗଠିତ—ହେଉ।

Verse 11

नातिदीर्घं न ह्रस्वं वा नातिगुर्वक्षरान्वितम् सुखोच्चार्यं तु तन् नाम कुर्याद् यत् प्रवणाक्षरम्

ନାମ ନ ଅତିଦୀର୍ଘ ହେଉ, ନ ଅତିହ୍ରସ୍ୱ; ନ କଠିନ ଗୁରୁ ଅକ୍ଷରରେ ଭାରୀ; ସହଜେ ଉଚ୍ଚାରଣୀୟ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ହୃଦୟକୁ ନମାଇଦେବା ନାମ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 12

ततो ऽनन्तरसंस्कारसंस्कृतो गुरुवेश्मनि यथोक्तं विधिम् आश्रित्य कुर्याद् विद्यापरिग्रहम्

ତତ୍ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଯଥାବିଧି ବିଦ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରୁ।

Verse 13

गृहीतविद्यो गुरवे दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् गार्हस्थ्यम् इच्छन् भूपाल कुर्याद् दारपरिग्रहम्

ବିଦ୍ୟା ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହଣ କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ହେ ଭୂପାଳ, ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ଇଚ୍ଛୁକ ଜନ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରୁ।

Verse 14

ब्रह्मचर्येण वा कालं कुर्यात् संकल्पपूर्वकम् गुरोः शुश्रूषणं कुर्यात् तत्पुत्रादेर् अथापि वा

ନହେଲେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ କାଳ କଟାଉ; ଗୁରୁଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରୁ, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଗୁରୁପୁତ୍ରାଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେବା କରୁ।

Verse 15

वैखानसो वापि भवेत् परिव्राड् अथवेच्छया पूर्वसंकल्पितं यादृक् तादृक् कुर्यान् महीपते

ସେ ବୈଖାନସ (ବନବିଧି-ନିଷ୍ଠ) ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ପରିବ୍ରାଜକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇପାରେ; ନହେଲେ, ହେ ମହୀପତେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପୂର୍ବେ ଯେପରି ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଥିଲା, ସେପରି ଜୀବନପଥ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 16

वर्षैर् एकगुणां भार्याम् उद्वहेत् त्रिगुणः स्वयम् नातिकेशाम् अकेशां वा नातिकृष्णां न पिङ्गलाम्

ପୁରୁଷ ନିଜେ ତାହାର ତ୍ରିଗୁଣ ବୟସ୍ ହେଲେ, ଏକଗୁଣ କମ୍ ବୟସ୍ ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରୁ; କିନ୍ତୁ ନ ଅତି କେଶବତୀ, ନ କେଶହୀନ; ନ ଅତି କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ନ ପିଙ୍ଗଳ/ଫିକା—ଗୃହଧର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟମତାକୁ ବାଛୁ।

Verse 17

निसर्गतो विकलाङ्गीम् अधिकाङ्गीं च नोद्वहेत् नाविशुद्धां सरोमां वा ऽकुलजां वातिरोगिणीम्

ସ୍ୱଭାବତଃ ବିକଳାଙ୍ଗୀ, ଅଧିକ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା, ଅଶୁଦ୍ଧା, ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋମଶା, କୁଳହୀନା କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଗିଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 18

न दुष्टां दुष्टवाचालां व्यङ्गिनीं पितृमातृतः न श्मश्रुव्यञ्जनवतीं न चैव पुरुषाकृतिम्

ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ବିଶିଷ୍ଟା, କଟୁଭାଷିଣୀ, ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ଦୋଷପ୍ରାପ୍ତ, ଦାଢ଼ି-ନିଶ ଯୁକ୍ତ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ସଦୃଶ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟା ନାରୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 19

न घर्घरस्वरां क्षामवाक्यां काकस्वरां न च नातिबद्धेक्षणां तद्वद् वृत्ताक्षीं नोद्वहेत् स्त्रियम्

ଯାହାର ସ୍ୱର କର୍କଶ, ଯିଏ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କହେ, ଯାହାର ସ୍ୱର କାଉ ପରି, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ସ୍ଥିର କିମ୍ବା ଯାହାର ଆଖି ଗୋଲାକାର, ସେପରି ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 20

यस्याश् च लोमशे जङ्घे गुल्फौ यस्यास् तथोन्नतौ कूपो यस्या हसन्त्याश् च गण्डयोस् तां च नोद्वहेत्

ଯାହାର ଜଙ୍ଘ ଲୋମଶ, ଯାହାର ଗୋଡ଼ର ଗଣ୍ଠି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ହସିବା ସମୟରେ ଯାହାର ଗାଲରେ ଗାତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 21

नातिरूक्षच्छविं पाण्डुकरजाम् अरुणेक्षणाम् आपीनहस्तपादां च न कन्याम् उद्वहेद् बुधः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁକ୍ଷ ଚର୍ମ, ପାଣ୍ଡୁ ବର୍ଣ୍ଣର ନଖ, ଲାଲ ଆଖି ଏବଂ ମାଂସଳ ହାତଗୋଡ଼ ଥିବା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 22

न वामनां नातिदीर्घां नोद्वहेत् संहतभ्रुवम् न चातिच्छिद्रदशनां न करालमुखीं नरः

ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟଧିକ ଠିଆ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଲମ୍ବା, ଭୃକୁଟି ମିଶିଥିବା, ଦାନ୍ତରେ ଅତି ଫାଟ ଥିବା, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ମୁଖାକୃତି ଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 23

पञ्चमीं मातृपक्षाच् च पितृपक्षाच् च सप्तमीम् गृहस्थस् तूद्वहेत् कन्यां न्याय्येन विधिना नृप

ହେ ନୃପ, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବିଧିରେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍—ମାତୃପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଓ ପିତୃପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ତିଥି ନିର୍ବାଚନ କରି, ଯଥାବିଧି ସଂସ୍କାର କରୁ।

Verse 24

ब्राह्मो दैवस् तथैवार्षः प्राजापत्यस् तथासुरः गान्धर्वराक्षसौ चान्यौ पैशाचश् चाष्टमो ऽधमः

ବିବାହର ଆଠ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି—ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ଆସୁର; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ—ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ; ଅଷ୍ଟମ ପୈଶାଚ ସବୁଠାରୁ ନୀଚ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ।

Verse 25

एतेषां यस्य यो धर्मो वर्णस्योक्तो महर्षिभिः कुर्वीत दाराहरणं तेनान्यं परिवर्जयेत्

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ମହର୍ଷିମାନେ ଯେ ଧର୍ମ କହିଛନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ତାହାହିଁ କରୁ। ଯେ କେହି ପରସ୍ତ୍ରୀହରଣ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦୂରେ ରଖୁ।

Verse 26

सधर्मचारिणीं प्राप्य गार्हस्थ्यं सहितस् तया समुद्वहेद् ददात्य् एतत् सम्यगूढं महाफलम्

ଧର୍ମରେ ସହଚରିଣୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇ, ତାଙ୍କ ସହ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମର ଭାର ଓ କ୍ରିୟାକର୍ମ ଯଥାବିଧି ନିର୍ବାହ କରୁ। କାରଣ ଏହା—ଯଥାର୍ଥରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଆଚରିତ ହେଲେ—ମହାନ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଫଳ ଦିଏ।