Adhyaya 89: The Hierarchy of the Trimūrti and the Manifestation of the Goddess Trikalā

Verse 1

एतेषां कतमो देवः परः को वा अथवा अपरः । एतद्देव ममाचक्ष्व परं कौतूहलं विभो ॥ ८९.२ ॥

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦେବ ପରମ, ଏବଂ କିଏ ଗୌଣ କିମ୍ବା ଅପର? ହେ ଦେବ, ଏହା ମୋତେ କହ; ହେ ବିଭୋ, ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର।

Verse 2

तस्याश्चर्याण्यनेकानि विविधानि वरानने । श्रृणु सर्वाणि चार्वङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ ८९.४ ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତାହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଅଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ, ହେ ଅନଘେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଉଥିବା ସବୁ କଥା ଶୁଣ।

Verse 3

धरन्युवाच । परमात्मा शिवः पुण्य इति केचिद् भवं विदुः । अपरे हरिमीशानमिति केचिच्चतुर्मुखम्

ଧରଣୀ କହିଲେ—କେହି କେହି ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା ଓ ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ହରିଙ୍କୁ ଈଶାନ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଆଉ କେହି କେହି ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ (ପରମ) ବୋଲି ମାନନ୍ତି।

Verse 4

केचिल्लोष्ठांस्तु सङ्गृह्य युयुधुर्गणनायकाः । अपरे मल्लयुद्धेन युयुधुर्बलदर्पिताः । एवं गणसहस्रेण वृतो देवो महेश्वरः ॥

କେହି କେହି ଗଣନାୟକ ମାଟିର ଢେଳା ସଂଗ୍ରହ କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଅନ୍ୟେ ବଳର ଗର୍ବରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ଏଭଳି ହଜାର ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 5

यावदास्ते स्वयं देव्याः क्रीडन् देववरः स्वयम् । तावद् ब्रह्मा स्वयं देवैरुपायात् सह सत्वरः ॥

ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱୟଂ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ରତାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 6

तमागतं अथो दृष्ट्वा पूजयित्वा विधानतः । उवाच परमो देवो रुद्रो ब्रह्माणमव्ययम् ॥

ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ପରମ ଦେବ ରୁଦ୍ର ଅବ୍ୟୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 7

किमागमनकृत्यं ते ब्रह्मन् ब्रूहि ममाचिरम् । किं च देवास्त्वरायुक्ता आगता मम सन्निधौ ॥

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ତୁମ ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ। ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୱରାସହିତ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । अस्त्यन्धको महादैत्यस्तेन सर्वे दिवौकसः । अर्दिता मत्समीपं तु बुद्ध्वा मां शरणैषिणः ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅନ୍ଧକ ନାମକ ଏକ ମହାଦୈତ୍ୟ ଅଛି; ତାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଶରଣ ମାଗି ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 9

ततश्चैते मया सर्वे प्रोक्ता देवा भवं प्रति । गच्छाम इति देवेश ततस्त्वेते समागताः ॥

ତାପରେ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲି—‘ହେ ଦେବେଶ! ଆମେ ଭବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ।’ ସେହି କାରଣରୁ ଏମାନେ ଏଠାରେ ସମବେତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 10

एवमुक्त्वा स्वयं ब्रह्मा वीक्षां चक्रे पिनाकिनम् । नारायणं च मनसा सस्मार परमेश्वरम् । ततो नारायणो देवो द्वाभ्यां मध्ये व्यवस्थितः ॥

ଏଭଳି କହି ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ମନରେ ପରମେଶ୍ୱର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ତାପରେ ଦେବ ନାରାୟଣ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 11

ततस्त्वेकीगतास्ते तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । परस्परं सूक्ष्मदृष्ट्या वीक्षां चक्रुर्मुदायुताः ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଏକଭାବରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମଦୃଷ୍ଟିରେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 12

ततस्तेषां त्रिधा दृष्टिर्भूत्वैका समजायता । तस्यां दृष्ट्यां समुत्पन्ना कुमारी दिव्यरूपिणी ॥

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କର ତ୍ରିବିଧ ଦୃଷ୍ଟି ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସେହି ଏକୀଭୂତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦିବ୍ୟରୂପିଣୀ ଏକ କୁମାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 13

नीलोत्पलदलश्यामा नीलकुञ्चितमूर्द्धजा । सुनासा सुललाटान्ता सुवक्त्रा सुप्रतिष्ठिता ॥

ସେ ନୀଳ ଉତ୍ପଳର ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ନୀଳ-କୁଞ୍ଚିତ କେଶଯୁକ୍ତା ଥିଲା। ତାହାର ନାସିକା ସୁଗଠିତ, ଲଳାଟ ସୁନ୍ଦର, ମୁଖ ମନୋହର ଏବଂ ଭଙ୍ଗିମା ସୁସ୍ଥିର ଓ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା।

Verse 14

अथ तां दृष्ट्वा कन्यां तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । ऊचुः का असि शुभे ब्रूहि किं वा कार्यं विपश्चितम् ॥

ତାପରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ କିଏ? କୁହ; ତୁମର ବିପଶ୍ଚିତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?”

Verse 15

त्रिवर्णा च कुमारी सा कृष्णशुक्ला च पीतिका । उवाच भवतां दृष्टेर्योगाज्जाता अस्मि सत्तमाः । किं मां न वेत्थ सुष्रोणीं स्वशक्तिं परमेश्वरीम् ॥

ସେ କୁମାରୀ ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣା ଥିଲେ—କୃଷ୍ଣ, ଶୁକ୍ଳ ଓ ପୀତାଭ। ସେ କହିଲେ—“ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି-ଯୋଗଶକ୍ତିରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମିଛି। ମୋତେ ଚିହ୍ନୁନାହ କି—ସୁଶ୍ରୋଣୀ, ତୁମମାନଙ୍କର ନିଜ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଶକ୍ତି?”

Verse 16

ततो ब्रह्मादयस्ते च तस्या अस्तुष्टा वरं ददुः । नाम्ना असि त्रिकला देवी पाहि विश्वं च सर्वदा ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ନାମ ତ୍ରିକଳା; ସର୍ବଦା ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କର।”

Verse 17

अपराण्यपि नामानि भविष्यन्ति तवानघे । गुणोत्थानि महाभागे सर्वसिद्धिकराणि च ॥

ହେ ଅନଘେ, ତୁମର ଆଉ ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ହେବ। ହେ ମହାଭାଗେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେବାଳୁ ହେବ।

Verse 18

अन्यच्च कारणं देवि त्रिवर्णा असि वरानने । मूर्तित्रयं त्रिभिर्वर्णैः कुरु देवि स्वकं द्रुतम् ॥

ଆଉ ଏକ କାରଣ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ: ତୁମେ ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣା; ତେଣୁ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ନିଜ ତ୍ରିବିଧ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୀଘ୍ର କର।

Verse 19

एवमुक्ता तदा देवैरकरोत् त्रिविधां तनुम् । सितां रक्तां तथा कृष्णां त्रिमूर्तित्वं जगाम ह ॥

ଦେବମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ତାହାବେଳେ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ରିବିଧ କଲେ—ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଏବଂ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 20

या सा ब्राह्मी शुभा मूर्त्तिस्तया सृजति वै प्रजाः । सौम्यरूपेण सुष्रोणी ब्रह्मसृष्ट्या विधानतः ॥

ସେଇ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସୌମ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସର୍ଜନ କରନ୍ତି॥

Verse 21

या सा रक्तेन वर्णेन सुरूपा तनुमध्यमा । शङ्खचक्रधरा देवी वैष्णवी सा कला स्मृता । सा पाति सकलं विश्वं विष्णुमायेति कीर्त्यते ॥

ଯେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା, ସୁରୂପା ଓ ତନୁମଧ୍ୟମା, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରଧାରିଣୀ ସେଇ ଦେବୀ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ କଳା ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ‘ବିଷ୍ଣୁମାୟା’ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ॥

Verse 22

या सा कृष्णेन वर्णेन रौद्री मूर्त्तिस्त्रिशूलिनी । दंष्ट्राकरालिनी देवी सा संहरति वै जगत् ॥

ଯେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା—ତ୍ରିଶୂଳଧାରିଣୀ ରୌଦ୍ରୀ ମୂର୍ତ୍ତି—ଭୟଙ୍କର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତା ସେଇ ଦେବୀ ନିଶ୍ଚୟ ଜଗତ୍‌କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି॥

Verse 23

श्रीवराह उवाच । परो नारायणो देवस्तस्माज्जातश्चतुर्मुखः । तस्माद् रुद्रोऽभवद् देवि स च सर्वज्ञतां गतः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ, ହେ ଦେବୀ, ରୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ॥

Verse 24

या सृष्टिर्ब्रह्मणो देवी श्वेतवर्णा विभावरी । सा कुमारी महाभागा विपुलाब्जदलेक्षणा । सद्यो ब्रह्माणमामन्त्र्य तत्रैवान्तरधीयत ॥

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ‘ସୃଷ୍ଟି’ ଦେବୀ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା ଓ ଦୀପ୍ତିମତୀ ଥିଲେ। ସେ ମହାଭାଗା କୁମାରୀ, ବିଶାଳ ପଦ୍ମଦଳସଦୃଶ ନୟନଯୁକ୍ତା; ସହସା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ॥

Verse 25

साऽन्तर्हिता ययौ देवी वरदा श्वेतपर्वतम् । तपस्तप्तुं महत्तीव्रं सर्वगत्वमभीप्सती ॥

ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇ ବରଦାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଶ୍ୱେତପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ସର୍ବତ୍ର ଗମନଶକ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମହାନ୍ ଓ ତୀବ୍ର ତପ କରିବାକୁ।

Verse 26

या वैष्णवी कुमारी तु साप्यनुज्ञाय केशवम् । मन्दराद्रिं ययौ तप्तुं तपः परमदुष्चरम् ॥

ଯେ ଭାଇଷ୍ଣବୀ କୁମାରୀ, ସେ କେଶବଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ମନ୍ଦରାଦ୍ରିକୁ ଗଲା; ପରମ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିବାକୁ।

Verse 27

या सा कृष्णा विशालाक्षी रौद्री दंष्ट्राकरालिनी । सा नीलपर्वतवरं तपश्चर्तुं ययौ शुभा ॥

ଯେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ରୌଦ୍ରୀ ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଭୟଙ୍କର—ତଥାପି ଶୁଭା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳପର୍ବତକୁ ତପ କରିବାକୁ ଗଲା।

Verse 28

अथ कालेन महता प्रजाः स्रष्टुं प्रजापतिः । आरब्धवान् तदा तस्य ववृधे सृजतो बलम् ॥

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସୃଷ୍ଟି କରୁ କରୁ ତାଙ୍କର ବଳ ବଢ଼ିଲା।

Verse 29

यदा न ववृधे तस्य ब्रह्मणो मानसि प्रजा । तदा दध्यौ किमेतन्मे न तथा वर्ध्धते प्रजा ॥

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାନସିକ ପ୍ରଜା ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୋ ପାଖରେ ଏହା କଣ, ଯେ ପ୍ରଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବଢ଼ୁନାହିଁ?’

Verse 30

ततो ब्रह्मा हृदा दध्यौ योगाभ्यासेन सुव्रते । चिन्तयन् बुबुधे देवस्तां कन्यां श्वेतपर्वते । तपश्चरन्तीं सुमहत् तपसा दग्धकिल्बिषाम् ॥

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଚିନ୍ତନ କରି ଦେବତା ଶ୍ୱେତପର୍ବତରେ ମହାତପ କରୁଥିବା, ତପସା ଦଗ୍ଧ କଲ୍ମଷା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଜାଣିଲେ।

Verse 31

ततो ब्रह्मा ययौ तत्र यत्र सा कमलेक्षणा । तपश्चरति तां दृष्ट्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠି ସେ କମଳନୟନା କନ୍ୟା ତପ କରୁଥିଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । किं तपः क्रियते भद्रे कार्यमावेक्ष्य शोभते । तुष्टोऽस्मि ते विशालाक्षि वरं किं ते ददाम्यहम् ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ତପ କରୁଛ? ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଏହି সাধନା ଶୋଭେ। ହେ ବିଶାଳନୟନେ, ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; କେଉଁ ବର ଦେବି?

Verse 33

सृष्टिरुवाच । भगवन्नेकदेशस्था नोत्सहे स्थातुमञ्जसा । अतोऽर्थं त्वां वरं याचे सर्वगत्वमभीप्सती ॥

ସୃଷ୍ଟି କହିଲା— ହେ ଭଗବନ୍, ଏକ ଦେଶରେ ମାତ୍ର ରହି ମୁଁ ସହଜରେ ରହିପାରୁନି। ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବର ଯାଚୁଛି— ସର୍ବଗତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ସର୍ବତ୍ର ଗମନ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ଚାହୁଁଛି।

Verse 34

एवमुक्ता तदा तेन सृष्टिः सा कमलेक्षणा । तस्य ह्यङ्के लयं प्राप्ता सा देवी पद्मलोचना । तस्मादारभ्य कालात् तु ब्राह्मी सृष्टिर्व्यवर्धत ॥

ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେଇ କମଳନୟନା ସୃଷ୍ଟିଦେବୀ ତାଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ସେହି ସମୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସୃଷ୍ଟି ବଢ଼ି ଓ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।

Verse 35

ब्रह्मणो मानसाः सप्त तेषामन्ये तपोधनाः । तेषामन्ये ततस्त्वन्ये चतुर्द्धा भूतसंग्रहः । सस्थानुजङ्गमानां च सृष्टिः सर्वत्र संस्थिता ॥

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ ସପ୍ତ ମାନସପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କେହି ତପୋଧନ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ପରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଭୂତସମୂହ ଚତୁର୍ବିଧ ହେଲା; ଷ୍ଠାବର-ଜଙ୍ଗମ ସୃଷ୍ଟି ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 36

यत्किञ्चिद् वाङ्मयं लोके जगत्स्थावरजङ्गमम् । तत्सर्वं स्थापितं सृष्ट्या भूतं भव्यं च सर्वदा ॥

ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ବାଙ୍ମୟ—ବାକ୍‌ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ—ଷ୍ଠାବର-ଜଙ୍ଗମ ଜଗତ ଅଛି, ସେ ସବୁ ସୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ; ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହେବ, ସର୍ବଦା ସେଇ।

Verse 37

कैलासशिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । वसत्यनुदिनं देवः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ॥

ନାନା ଧାତୁରେ ବିଚିତ୍ରିତ ରମ୍ୟ କୈଲାସଶିଖରରେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ଶୂଳପାଣି ଦେବ ପ୍ରତିଦିନ ବସନ୍ତି।

Verse 38

सैकस्मिन् दिवसे देवः सर्वभूतनमस्कृतः । गणैः परिवृतो गौर्या महानासीৎ पिनाकधृक् ॥

ଏକ ଦିନ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ନମସ୍କୃତ ପିନାକଧାରୀ ଦେବ, ଗୌରୀ ଓ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ମହା ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 39

तत्र सिंहमुखाः केचिद् गणाः नर्दन्ति सिंहवत् । अपरे हस्तिवक्त्राश्च हयवक्त्रास्तथापरे ॥

ସେଠାରେ କେତେକ ଗଣ ସିଂହମୁଖ ଥିଲେ ଓ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ହସ୍ତିମୁଖ, ଆଉ ଅନ୍ୟେ ହୟମୁଖ ଥିଲେ।

Verse 40

अपरे शिंशुमारास्या अपरे सूकराननाः । अपरेऽश्वामुखा रौद्रा खरास्याजाननास्तथा । छागमत्स्याननाः क्रूरा ह्यनन्ताः शस्त्रपाणयः ॥

କେତେକଙ୍କର ମୁହଁ ଶିଂଶୁମାର (ଡଲଫିନ) ସଦୃଶ, କେତେକଙ୍କର ସୂକରମୁଖ; କେତେକ ରୌଦ୍ର ଅଶ୍ୱମୁଖ, ତଥା ଗର୍ଦ୍ଧଭମୁଖ ଓ ଅଜମୁଖ। କେହି ଛାଗମୁଖ, କେହି ମତ୍ସ୍ୟମୁଖ—କ୍ରୂର ଆକୃତି; ସେମାନେ ଅନନ୍ତ, ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 41

केचिद् गायन्ति नृत्यन्ति धावन्ति स्फोटयन्ति च । हसन्ति किलकिलायन्ति गर्जन्ति च महाबलाः ॥

କେତେକ ଗାଆନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଧାଉଥାନ୍ତି ଏବଂ ତାଳି ମାରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚଟକ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ହସନ୍ତି, କିଲକିଲାନ୍ତି ଏବଂ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମହାବଳୀ।