Adhyaya 84: Description of the Northern Regions: Ramyaka, Hiraṇmaya, Uttarakuru, Candradvīpa, Sūryadvīpa, and Rudrākara
Uttaravarṣa-varṇana (Ramyaka–Hiraṇmaya–Uttarakuru–Candradvīpa–Sūryadvīpa–Rudrākara)
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography and Ethno-ecology)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବରାହ–ପୃଥିବୀ ସମ୍ବାଦର ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ବର୍ଷମାନଙ୍କର ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତି; ବିଶେଷତଃ ଉତ୍ତର ଭୂଭାଗର। ଶ୍ୱେତ ଓ ନୀଳ ପର୍ବତ ଏବଂ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗର ସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ରାମ୍ୟକ ବର୍ଷର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ—ସେଠାର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନସିକ ଭାବେ ପରିଶୁଦ୍ଧ, ଜରା-ରୋଗ ଓ ଦେହମଳରହିତ; ‘ରୋହିତ’ ନାମକ ମହା ନ୍ୟଗ୍ରୋଧର ଫଳରସ-ସାରରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ହିରଣ୍ମୟରେ ହିରଣ୍ୱତୀ ନଦୀ, ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ବଳବାନ ଯକ୍ଷମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦୀର୍ଘାୟୁର ଉଲ୍ଲେଖ ଆସେ। ତାପରେ ଉତ୍ତରକୁରୁରେ ବୃକ୍ଷରୁ ସ୍ୱୟଂ ବସ୍ତ୍ର-ଆଭୂଷଣ, କ୍ଷୀରଦାୟୀ ବୃକ୍ଷ, ରତ୍ନମୟ ଭୂମି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣବାଲୁକାର ସମୃଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅନନ୍ତରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱୀପର ପର୍ବତ-ନଦୀନାମ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ରୁଦ୍ରାକର ବର୍ଷରେ ମଣିମୟ ଆସନରେ ବାୟୁଙ୍କ ସାକାର ସ୍ଥିତି, ପ୍ରାକୃତିକ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆୟୁ-ନିୟମର ସମ୍ବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 84
Verse 1
रुद्र उवाच । उत्तराणां च वर्षाणां दक्षिणानां च सर्वशः । आचक्षते यथान्यायं ये च पर्वतवासिनः । तच्छृणुध्वं मया विप्राः कीर्त्यमानं समाहिताः ॥ ८४.१ ॥
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ବିଷୟରେ, ପର୍ବତବାସୀମାନେ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସେହି ବର୍ଣ୍ଣନା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶ୍ରବଣ କର।
Verse 2
दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्य चोत्तरेण च । वायव्यां रम्यकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः । मतिप्रधानाः विमला जरादौर्गन्ध्यवर्जिताः ॥ ८४.२ ॥
ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଓ ନୀଳ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ, ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ‘ରମ୍ୟକ’ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି। ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମନେଇ—ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଧାନ, ପବିତ୍ର, ଜରା ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ।
Verse 3
तत्रापि सुमहान् वृक्षो न्यग्रोधो रोहितः स्मृतः । तत्फलाद् रसपानाद्धि दशवर्षसहस्रिणः । आयुषा सर्वमनुजा जायन्ते देवरूपिणः ॥ ८४.३ ॥
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ‘ରୋହିତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ) ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ତାହାର ଫଳରସ ପାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ସହ ଦେବସଦୃଶ ରୂପରେ ଜନ୍ମନେଇ।
Verse 4
उत्तरेण च श्वेतस्य त्रिशृङ्गस्य च दक्षिणे । वर्षं हिरण्मयं नाम तत्र हैरण्वती नदी । यक्षाः वसन्ति तत्रैव बलिनः कामरूपिणः ॥ ८४.४ ॥
ଶ୍ୱେତର ଉତ୍ତରେ ଓ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗର ଦକ୍ଷିଣେ ‘ହିରଣ୍ମୟ’ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି। ସେଠାରେ ହୈରଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ ଯକ୍ଷମାନେ ବସନ୍ତି।
Verse 5
एकादशहस्त्राणि समानां तेन जीवते । शतान्यन्यानि जीवन्ते वर्षाणां दश पञ्च च ॥ ८४.५ ॥
ସେହି ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ (ମନୁଷ୍ୟ) ଏଗାର ହଜାର ‘ସମା’ (ବର୍ଷ) ଜୀବନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ଆଉ କିଛି ଶତ ବର୍ଷ—ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ଦର—ବର୍ଷ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତି।
Verse 6
लकुचाः क्षुद्रसा वृक्षास्तस्मिन् देशे व्यवस्थिताः । तत्फलप्राशमानाः हि तेन जीवन्ति मानवाः ॥ ८४.६ ॥
ସେହି ଦେଶରେ ଅଳ୍ପରସ ଥିବା ଲକୁଚ ବୃକ୍ଷମାନେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କରି ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 7
ତଥା ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ମଣି, କାଞ୍ଚନ ଓ ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଶିଖରମାନଙ୍କ କ୍ରମାନୁସାରେ, ତାହାର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରୁ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତରକୁରୁ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷ ଓ କ୍ଷୀରାସବ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଭୂମି ମଣିମୟ ଓ ବାଲୁକା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ। ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗଚ୍ୟୁତ ପୁରୁଷମାନେ ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆୟୁ ତେରହ ସହସ୍ର ବର୍ଷ। ସେହି ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମେ ଚାରି ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଦେବଲୋକରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ହୁଏ, ଯାହା ଏକ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମଣ୍ଡଳ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଓ ସୂର୍ୟକାନ୍ତ ନାମକ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ମହାନଦୀ, ଅନେକ ବୃକ୍ଷଫଳ ଓ ଅନେକ ନଦୀରେ ସମାକୁଳ—ଏହା କୁରୁବର୍ଷ। ତାହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ସମୁଦ୍ରର ଊର୍ମିମାଳାଯୁକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପାଞ୍ଚ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦେବଲୋକରେ ସୂର୍ୟଦ୍ୱୀପ ହୁଏ, ଯାହା ଏକ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମଣ୍ଡଳ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଓ ତତ୍ତିକି ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରୁ ସୂର୍ୟାବର୍ତ୍ତା ନାମକ ନଦୀ ନିର୍ଗତ। ସେଠାରେ ସୂର୍ୟଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନ; ସେଠାରେ ସୂର୍ୟଦୈବତ୍ୟ ପ୍ରଜା, ସେହି ବର୍ଣ୍ଣର, ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଆୟୁବାନ। ଏବଂ ସେହି ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମେ ଚାରି ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଅତିକ୍ରମ କରି ସମୁଦ୍ରରେ ଦଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମଣ୍ଡଳବିଶିଷ୍ଟ ରୁଦ୍ରାକର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ। ସେଠାରେ ବାୟୁଙ୍କ ଭଦ୍ରାସନ ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ ସାକାର ବାୟୁ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାର ପ୍ରଜା ତପନୀୟ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ବର୍ଣ୍ଣର ଓ ପାଞ୍ଚ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଆୟୁବାନ।
Frequently Asked Questions
Rather than issuing explicit prescriptive rules, the text models an ecological-cosmographic pedagogy: well-ordered regions are depicted as sustained by abundant, non-extractive natural resources (fruit-essence, milk-yielding trees, spontaneous materials), and longevity is narrated as correlated with purity, restraint, and harmonious dwelling within a landscape.
No tithi, lunar phase, vrata timing, or seasonal ritual calendar is specified in the provided passage. Time is expressed primarily through quantified lifespans (e.g., ten thousand years, thirteen thousand years, five thousand years), functioning as cosmographic indexing rather than ritual scheduling.
Environmental balance is implied through landscapes that provide sustenance without intensive cultivation: humans live on nyagrodha fruit-essence, trees generate garments and ornaments, and terrains are described as inherently rich (maṇibhūmi, suvarṇa-bālukā). Such motifs align with a preservation-oriented imagination of Pṛthivī where abundance arises from stable cosmic order and non-destructive use of terrestrial gifts.
The passage references cosmic and semi-divine figures and groups rather than human dynastic lineages: Rudra as narrator; Yakṣas as inhabitants of Hiraṇmaya; Vāyu as an embodied presence in Rudrākara; and populations described as svargacyuta (fallen-from-heaven) in Uttarakuru. No royal genealogies or named human sages are specified in the excerpt.