Adhyaya 79: Description of the Inner Basins (Droṇīs): Śrīsaras, Śrīvana, Bilva Forest, and Tāla Grove

Verse 1

रुद्र उवाच । सीतान्तस्याचलेन्द्रस्य कुमुदस्यान्तरेण च । द्रोण्यां विहङ्गपुष्टायां नानासत्त्वनिषेवितम् ॥ ७९.१ ॥

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଅଚଲେନ୍ଦ୍ର ସୀତାନ୍ତ ପର୍ବତ ଓ କୁମୁଦ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଏକ ଦ୍ରୋଣୀ (ଘେରା ଉପତ୍ୟକା) ଅଛି; ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ସତ୍ତ୍ୱ ନିବାସ କରେ।

Verse 2

त्रियोजनशतायामं शतयोजनविस्तृतम् । सुरसामलपानीयं रम्यं तत्र सुरोचनम् ॥ ७९.२ ॥

ସେ (ପ୍ରଦେଶ) ଲମ୍ବରେ ଶତ ଯୋଜନ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥରେ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ; ସେଠାରେ ସୁରସା ଓ ଆମଲା ସଦୃଶ ମଧୁର-ନିର୍ମଳ ପାନୀୟ ଜଳ ଅଛି; ସେ ସ୍ଥାନ ରମ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମନୋହର।

Verse 3

द्रोणमात्रप्रमाणैश्च पुण्डरीकैः सुगन्धिभिः । सहस्रशतपत्रैश्च महापद्मैरलङ्कृतम् ॥ ७९.३ ॥

ତାହା ଦ୍ରୋଣମାତ୍ର ପରିମାଣର ସୁଗନ୍ଧିତ ଶ୍ୱେତ ପୁଣ୍ଡରୀକ କମଳ ଓ ସହସ୍ର କିମ୍ବା ଶତପତ୍ରୀ ମହାପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ସର୍ବତୋଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 4

देवदानवगन्धर्वैर्महासर्पैरधिष्ठितम् । पुण्यं तच्छ्रीसरो नाम सप्रकाशमिहेह च ॥ ७९.४ ॥

ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସରୋବର ‘ଶ୍ରୀସର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟେ ଏହା ପ୍ରକାଶମାନ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 5

प्रसन्नसलिलैः पूर्णं शरण्यं सर्वदेहिनाम् । तत्र त्वेकं महापद्मं मध्ये पद्मवनस्य च ॥ ७९.५ ॥

ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସରୋବର ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶରଣସ୍ଥଳ। ସେଠାରେ ପଦ୍ମବନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ମହାପଦ୍ମ ଅଛି।

Verse 6

कोटिपत्रप्रकलितं तरुणादित्यवर्चसम् । नित्यं व्याकोशमधुरं चलत्वादतिमण्डलम् ॥ ७९.६ ॥

ତାହା କୋଟି କୋଟି ପତ୍ରରେ ଗଢ଼ା, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଦୀପ୍ତ—ନିତ୍ୟ ମଧୁର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ; ତାହାର ଚଳନରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଣ୍ଡଳାକାର ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 7

चारुकेसरजालाढ्यं मत्तभ्रमरनादितम् । तस्मिन्मध्ये भगवती साक्षात् श्रीर्नित्यमेव हि । लक्ष्मीस्तु तं तदावासं मूर्त्तिमन्तं न संशयः ॥ ७९.७ ॥

ସୁନ୍ଦର କେସରଜାଲରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ମତ୍ତ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ନିନାଦିତ ସେହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭଗବତୀ—ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀ—ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ। ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ନିଜର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଆବାସ ଭାବେ ମାନନ୍ତି।

Verse 8

सरसस्तस्य तीरे तु तस्मिन् सिद्धनिषेवितम् । सदा पुष्पफलṃ रम्यं तत्र बिल्ववनं महत् ॥ ७९.८ ॥

ସେହି ସରୋବରର ତଟରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଷେବିତ କରୁଥିବା ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସଦା ପୁଷ୍ପ-ଫଳସମୃଦ୍ଧ, ରମ୍ୟ ମହା ବିଲ୍ୱବନ ଅଛି।

Verse 9

शतयोजनविस्तीर्णं द्वियोजनशतायतम् । अर्द्धक्रोशोच्छशिखरैर्महावृक्षैः समन्ततः । शाखासहस्रकलितैर्महास्कन्धैः समाकुलम् ॥ ७९.९ ॥

ସେହି ବନ ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଦ୍ୱିଶତଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା; ସମସ୍ତଦିଗରେ ଅର୍ଧକ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରବିଶିଷ୍ଟ ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଏବଂ ସହସ୍ର ଶାଖାଯୁକ୍ତ ମହାସ୍କନ୍ଧରେ ଘନ ଥିଲା।

Verse 10

फलैः सहस्रसङ्काशैः हरितैः पाण्डुरैस्तथा । अमृतस्वादुसदृशैर्भेरीमात्रैः सुगन्धिभिः ॥ ७९.१० ॥

ସେଠାରେ ସହସ୍ରସମ ଦୀପ୍ତି/ପ୍ରଚୁରତାଯୁକ୍ତ ଫଳ—କେତେକ ସବୁଜ, କେତେକ ପାଣ୍ଡୁର; ଅମୃତସଦୃଶ ମଧୁର, ଭେରୀ (ନଗାଡ଼ା) ପରିମାଣର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଥିଲା।

Verse 11

शीऱ्यद्भिश्च पतद्भिश्च कीर्णभूमिवनान्तरम् । नाम्ना तच्छ्रीवनं नाम सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥ ७९.११ ॥

ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ଓ ପଡ଼ୁଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ସେହି ବନାନ୍ତର; ତାହାର ନାମ ‘ଶ୍ରୀବନ’—ସର୍ବଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 12

देवादिभिः समाकीर्णमष्टाभिः ककुभिः शुभम् । बिल्वाशिभिश्च मुनिभिः सेवितं पुण्यकारिभिः । तत्र श्रीः संस्थिता नित्यं सिद्धसङ्घनिषेविता ॥ ७९.१२ ॥

ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ଶୁଭ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତା ଆଦି ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ବିଲ୍ୱଫଳାହାରୀ ପୁଣ୍ୟକାରକ ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶ୍ରୀ ନିତ୍ୟ ବିରାଜମାନ, ସିଦ୍ଧସଂଘ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ।

Verse 13

एकैकस्याचलेन्द्रस्य मणिशैलस्य चान्तरम् । शतयोजनविस्तीर्णं द्वियोजनशतायतम् ॥ ७९.१३ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତରାଜ ଓ ମଣିଶୈଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ପ୍ରସ୍ଥରେ ଶତ ଯୋଜନ ଏବଂ ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଶତ ଯୋଜନ ଅଟେ।

Verse 14

विमलं पङ्कजवनं सिद्धचारणसेवितम् । पुष्पं लक्ष्म्या धृतं भाति नित्यं प्रज्वलतीव ह ॥ ७९.१४ ॥

ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମବନ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁଷ୍ପ ନିତ୍ୟ ଯେନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 15

अर्द्धक्रोशं च शिखरैर्महास्कन्धैः समावृतम् । प्रफुल्लशाखाशिखरं पिञ्जरं भाति तद्वनम् ॥ ७९.१५ ॥

ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ସେଇ ବନ ଶିଖର ଓ ମହାବୃକ୍ଷକାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା; ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଶାଖାଶିଖରରୁ ତାହା ପିଙ୍ଗଳ-ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣରେ ଭାସେ।

Verse 16

द्विबाहुपरिणाहैस्तैस्त्रिहस्तायामविस्तृतैः । मनःशिलाचूर्णनिभैः पाण्डुकेसरशालिभिः ॥ ७९.१६ ॥

ସେମାନଙ୍କର ପରିଣାହ ଦୁଇ ବାହୁ ପରିମାଣ, ଏବଂ ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ ତିନି ହସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ମନଃଶିଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପାଣ୍ଡୁ କେସରଯୁକ୍ତ।

Verse 17

पुष्पैर्मनोहरैर्व्याप्तं व्याकोशैर्गन्धशोभिभिः । विराजति वनं सर्वं मत्तभ्रमरनादितम् ॥ ७९.१७ ॥

ମନୋହର ପୁଷ୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିକଶିତ ଓ ସୁଗନ୍ଧ-ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ସେଇ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବନ ଶୋଭିତ; ମତ୍ତ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।

Verse 18

तद्वनं दानवैर्दैत्यैर्गन्धर्वैर्यक्षराक्षसैः । किन्नरैरप्सरोभिश्च महाभोगैश्च सेवितम् ॥ ७९.१८ ॥

ସେଇ ବନ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ମହାଭୋଗୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ସେବିତ ଥିଲା।

Verse 19

तत्राश्रमो भगवतः कश्यपस्य प्रजापतेः । सिद्धसाधुगणाकीर्णं नानाश्रमसमाकुलम् ॥ ७९.१९ ॥

ସେଠାରେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା; ସେ ଆଶ୍ରମ ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧୁଗଣର ସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ଆଶ୍ରମବାସ ଓ ତପୋନିୟମରେ ଭରିଥିଲା।

Verse 20

महानीलस्य मध्ये तु कुम्भस्य च गिरेस्तथा । मध्ये सुखा नदी नाम तस्यास्तीरे महद्वनम् ॥ ७९.२० ॥

ମହାନୀଳ ଓ କୁମ୍ଭ ନାମକ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦେଶରେ ‘ସୁଖା’ ନାମର ଏକ ନଦୀ ଅଛି; ତାହାର ତଟରେ ଏକ ମହାବନ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 21

पञ्चाशद्योजनायामं त्रिंशद्योजनमण्डलम् । रम्यं तालवनं श्रीमत् क्रोशार्द्धोच्छ्रितपादपम् ॥ ७९.२१ ॥

ସେଇ ଶ୍ରୀମତ୍ ଓ ରମ୍ୟ ତାଳବନ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ତ୍ରିଂଶ ଯୋଜନ ପରିମଣ୍ଡଳବିଶିଷ୍ଟ; ତାହାର ବୃକ୍ଷମାନେ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଧତ।

Verse 22

महाबलैर्महासारैः स्थिरैरविचलैः शुभैः । महदञ्जनसंस्थानैः परिवृत्तैर्महाफलैः ॥ ७९.२२ ॥

ସେଗୁଡ଼ିକ ମହାବଳୀ ଓ ମହାସାରଯୁକ୍ତ—ସ୍ଥିର, ଅବିଚଳ ଓ ଶୁଭ; ଅଞ୍ଜନ-ଶ୍ୟାମ ବିଶାଳ ପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପରି ଆକୃତିବିଶିଷ୍ଟ, ସୁବୃତ୍ତ ଏବଂ ମହାଫଳଧାରୀ।

Verse 23

मृष्टगन्धगुणोपेतैरुपेतं सिद्धसेवितम् । ऐरावतस्य करिणस्तत्रैव समुदाहृतम् ॥ ७९.२३ ॥

ଶୁଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ—ସେଠାରେ ଐରାବତ ଗଜର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି।

Verse 24

ऐरावतस्य रुद्रस्य देवशैलस्य चान्तरे । सहस्रयोजनायामा शतयोजनविस्तृता ॥ ७९.२४ ॥

ଐରାବତ, ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବଶୈଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତାହା ଦৈର୍ଘ୍ୟରେ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥରେ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 25

सर्वा ह्येकशिला भूमिर्वृक्षवीरुधवर्जिता । आप्लुता पादमात्रेण सलिलेन समन्ततः ॥ ७९.२५ ॥

ସମଗ୍ର ଭୂମି ଏକମାତ୍ର ଶିଳାମୟ ପ୍ରସାର ଥିଲା, ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତା-ଗୁଳ୍ମ ଶୂନ୍ୟ; ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରେ ପାଦମାତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ ଥିଲା।

Verse 26

इत्येताभ्यन्तरद्रोण्यो नानाकाराः प्रकीर्त्तिताः । मेरोह् पार्श्वेन विप्रेन्द्रा यथावदनुपूर्वशः ॥ ७९.२६ ॥

ଏହିପରି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାନାକାର ଏହି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବତ୍ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା।