Adhyaya 68: Dharma Across the Four Yugas, the Disruption of Social Conduct, and Ritual Purification from Varṇa-Mixing Transgressions

Verse 1

भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ॥ ६८.१ ॥

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ଯେ ପରାପର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ଚତୁର୍ୟୁଗରେ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ କିପରି ଜ୍ଞେୟ?

Verse 2

युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसङ्करैर्मुने ॥ ६८.२ ॥

ହେ ମୁନେ, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ଆଚାର କ’ଣ ହେବ? ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଜନିତ ସଙ୍କର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି କିପରି ବୁଝିବା?

Verse 3

अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ॥ ६८.३ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—କୃତଯୁଗରେ ଦେବମାନେ ବେଦକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ପୋଷଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞକାରୀ ଅସୁରମାନେ—ଏବଂ ସେହିପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ—ହେ ସତ୍ତମ।

Verse 4

द्वापरे सत्त्वराजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ॥ ६८.४ ॥

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜୋଗୁଣ ବହୁଳ ହୁଏ; ଧର୍ମସୁତ ରାଜା ଉଦୟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ମହାମତେ।

Verse 5

ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन्कलौ वर्तमानॆ स्वमार्गाच्छ्यवते द्विजः ॥ ६८.५ ॥

ତାପରେ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, କଲିରୂପ ତମସ୍ (ଅନ୍ଧକାର) ପ୍ରବଳ ହୁଏ; ସେହି କଲିଯୁଗ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ସ୍ୱମାର୍ଗ (ଧର୍ମାଚରଣ)ରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।

Verse 6

rAjAno vaishyashUdrAshcha prAyasho hInajAtayaH | bhaviShyanti nRRipashreShTha satyashauchavivarjitAH || 68.6 ||

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରାଜା, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପ୍ରାୟଃ ହୀନଜାତି ହେବେ; ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରୁ ବିହୀନ ହେବେ।

Verse 7

अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमर्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ॥ ६८.७ ॥

ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗମ୍ୟାଗମନ (ନିଷିଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କ) କରିବେ; ବେଦମାର୍ଗରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ ଅନୃତ କହିବେ। ସଗୋତ୍ର ଓ ଅନସମ ସହ ବିବାହ ମଧ୍ୟ କରିବେ।

Verse 8

राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणॆ रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ॥ ६८.८ ॥

ଧନଲୋଭରେ ଯୁକ୍ତ ଛଳୀ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବେ। ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନେ ମଧ୍ୟ ବଣିଜ୍ୟରେ ରତ ହୋଇ ବୈଶ୍ୟତ୍ୱ କରିବେ। ଶୂଦ୍ରଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିମାନ ଓ ଗର୍ବ ବଢ଼ିବ।

Verse 9

सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ॥ ६८.९ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବାଶୀ ହେବେ ଓ ଶୌଚବିହୀନ ହେବେ। ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚ ଛାଡ଼ି ‘ସୁରା ମଧ୍ୟ ପେୟ’ ବୋଲି କହିବେ।

Verse 10

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ॥ ६८.१० ॥

ତାପରେ ଲୋକ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 11

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वा अगम्यं तु शंस मे ॥ ६८.११ ॥

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ—ନିଷିଦ୍ଧ ଗମନ (ଅଗମ୍ୟାଗମନ) କରିଦେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର କେଉଁ ଉପାୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ? ଏବଂ ‘ଅଗମ୍ୟ’ କହିଲେ କ’ଣ—ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 12

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद्विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद्वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ॥ ६८.१२ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ଚାତୁର୍ଗାମୀ’, କ୍ଷତ୍ରିୟ ‘ତ୍ରିଗାମୀ’; ବୈଶ୍ୟ ‘ଦ୍ୱିଗାମୀ’, ଶୂଦ୍ର ସ୍ମୃତିରେ ‘ଏକଗମ’ ବୋଲି ସ୍ମରିତ।

Verse 13

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ॥ ६८.१३ ॥

ହେ ନରେଶ୍ୱର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ‘ଅଗମ୍ୟା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେପରି ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ବୈଶ୍ୟା, ହେ ରାଜନ୍। ମନୁ କହିଛନ୍ତି—ନିମ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ନାରୀ ଅଗମ୍ୟ।

Verse 14

माता मातृर्‌ऋष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ॥ ६८.१४ ॥

ହେ ପାର୍ଥିବ, (ନିଜ) ମାଆ, ମାତୃଭଗିନୀ (ମାଉସୀ), ଶ୍ୱଶ୍ରୁ, ଭାଇର ସ୍ତ୍ରୀ; ଏବଂ ପୁଅବୋହୂ, ଝିଅ, ମିତ୍ରର ସ୍ତ୍ରୀ, ନିଜ ଗୋତ୍ରର ନାରୀ।

Verse 15

राजजाया आत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ॥ ६८.१५ ॥

ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ନିଜ କନ୍ୟା ‘ଅଗମ୍ୟ’ ନାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ରଜକ ଆଦି ଶ୍ରେଣୀସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଅଗମ୍ୟାଗମନ କରିଲେ ତାହା ପାପକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ।

Verse 16

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ॥ ६८.१६ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବୀର୍ୟ-ନିଗମନଜନିତ ଦୋଷକୁ ଶୀଘ୍ର ନିବାରଣ କରିବାରେ ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିଟି ଶୁଦ୍ଧି—ପ୍ରାଣାୟାମ ଶତବାର।

Verse 17

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसङ्करसङ्गत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ॥ ६८.१७ ॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେ ପାପ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧରି ସଞ୍ଚୟ କରିଛି, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣ-ସଙ୍କରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଙ୍ଗତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

Verse 18

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ॥ ६८.१८ ॥

ଦଶ-ପ୍ରଣବପୂର୍ବକ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରି ତିନିଶେ ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେବେ ଶେଷ ଛୋଟ ପାତକମାନଙ୍କ କଥା କଣ।

Verse 19

अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुङ्गवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ॥ ६८.१९ ॥

ଅଥବା ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରରୂପକୁ ଜାଣେ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେ କରାଯାଇଥିବା ଶତଶଃ ପାପରେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 20

स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ॥ ६८.२० ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବେଦ ପାଠ କରି, ଦାନ ଦେଇ, ହରିଙ୍କୁ ଯଜନ କରି—ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ରହେ; ସେ ବିରୁଦ୍ଧ କର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ତାରିପାରେ।

Verse 21

एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ॥ ६८.२१ ॥

ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ହେ ପୃଥିବୀପାଳ! ମନୁଆଦିମାନେ ଯାହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତି, ତାହାର ସାରକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।