Adhyaya 60: The Rite of the Śāntivrata: A Yearlong Observance with Viṣṇu-on-Śeṣa and Nāga-Anganyāsa Worship

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शान्तिव्रतं प्रवक्ष्यामि तव राजन् शृणुष्व तत् । येन चीर्णेन शान्तिः स्यात् सर्वदा गृहमेधिनाम् ॥ ६०.१ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତିବ୍ରତ କହିବି; ତାହା ଶୁଣ। ଯାହା ଆଚରଣ କଲେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ସଦା ଶାନ୍ତି ହୁଏ।

Verse 2

पञ्चम्यां शुक्लपक्षस्य कार्त्तिके मासि सुव्रत । अरभेद् वर्षमेकं तु भुञ्जीयादम्लवर्जितम् ॥ ६०.२ ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମ୍ଲ (ଟକ) ବର୍ଜିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

नक्तं देवं तु सम्पूज्य हरिं शेषोपरि स्थितम् । अनन्तायेति पादौ तु वासुकायेति वै कटिम् ॥ ६०.३ ॥

ରାତିରେ ଶେଷ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବ ହରିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ‘ଅନନ୍ତାୟ’ ଏବଂ କଟିକୁ ‘ବାସୁକାୟ’ ନାମରେ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

तक्षकाश्येति जठरमुरः कर्कोटकाय च । पद्माय कण्ठं सम्पूज्य महापद्माय दोर्युगम् ॥ ६०.४ ॥

‘ତକ୍ଷକାୟ’ ବୋଲି ଜଠରକୁ, ଏବଂ ‘କର୍କୋଟକାୟ’ ବୋଲି ଉରସ୍‌କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘ପଦ୍ମାୟ’ ବୋଲି କଣ୍ଠକୁ ସମ୍ପୂଜା କରି, ‘ମହାପଦ୍ମାୟ’ ବୋଲି ଦୋର୍ଯୁଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

शङ्खपालाय वक्त्रं तु कुटिलायेति वै शिरः । एवं विष्णुगतं पूज्य पृथक्त्वेन च पूजयेत् ॥ ६०.५ ॥

ମୁଖକୁ ‘ଶଙ୍ଖପାଲାୟ’ ଏବଂ ଶିରକୁ ‘କୁଟିଲାୟ’ ନାମରେ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଗତ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 6

क्षीरेण स्नपनं कुर्यात् तानुद्दिश्य हरेः पुनः । तदग्रे होमयेत् क्षीरं तिलैः सह विचक्षणः ॥ ६०.६ ॥

ହରିଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ପୁନଃ କ୍ଷୀରଦ୍ୱାରା ସ୍ନପନ (ଅଭିଷେକ) କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ତିଳ ସହିତ କ୍ଷୀରକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

एवं संवत्सरस्यान्ते कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् । नागं तु काञ्चनं कुर्याद् ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ६०.७ ॥

ଏହିପରି ବର୍ଷର ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ନାଗ ତିଆରି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतमेतन्नराधिपः । तस्य शान्तिर्भवेन्नित्यं नागानां न भयṃ तथा ॥ ६०.८ ॥

ହେ ନରାଧିପ! ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ତାହାର ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହୁଏ; ଏବଂ ନାଗମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟ ରହେ ନାହିଁ।