Adhyaya 56: Ritual Procedure for the Dhanyavrata (Prosperity Vow)

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धन्यव्रतम् अनुत्तमम् । येन सद्यो भवेद् धन्य अधन्योऽपि हि यो भवेत् ॥ ५६.१ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ‘ଧନ୍ୟବ୍ରତ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୱର ଧନ୍ୟ ହୁଏ, ଅଧନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 2

मार्गशीर्षे सिते पक्षे प्रतिपद्यां तिथिर्भवेत् । तस्यां नक्तं प्रकुर्वीत विष्णुमग्निं प्रपूजयेत् ॥ ५६.२ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପ୍ରତିପଦା ତିଥିରେ ସେହି ଦିନ ନକ୍ତବ୍ରତ (ଦିନେ ଉପବାସ, ରାତିରେ ଭୋଜନ) କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

वैश्वानराय पादौ तु अग्नयेत्युदरं तथा । हविर्भुञ्जाय च उरो द्रविणोदेति वै भुजौ ॥ ५६.३ ॥

ପାଦଦ୍ୱୟ ‘ବୈଶ୍ୱାନର’ର; ଉଦର ‘ଅଗ୍ନି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବକ୍ଷ ‘ହବିର୍ଭୁଞ୍ଜ’ ଏବଂ ଭୁଜାଦ୍ୱୟ ‘ଦ୍ରବିଣୋଦେତି’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 4

संवर्त्तायेति च शिरो ज्वलनायेति सर्वतः । अभ्यर्च्यैवं विधानॆन देवदेवं जनार्दनम् ॥ ५६.४ ॥

‘ସଂବର୍ତ୍ତାୟ’ ଓ ‘ଜ୍ୱଲନାୟ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ସର୍ବତୋଭାବେ ଶିରଃର ପୂଜା କରି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

तस्यैव पुरतः कुण्डं कारयित्वा विघानतः । होमं तत्र प्रकुर्वीत एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः ॥ ५६.५ ॥

ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରାଇ, ବିଚକ୍ଷଣ ସାଧକ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ହୋମ କରିବ।

Verse 6

ततः संयावकं छन्नं भुञ्जीयाद् घृतसंयुतम् । कृष्णपक्षेऽप्येवमेव चातुर्मास्यं तु यावतः ॥ ५६.६ ॥

ତାପରେ ଘୃତସହିତ ଆବୃତ ସଂୟାବକ ଭୋଜନ କରିବ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଯାଏଁ ପାଳନ କରିବ।

Verse 7

चैत्रादिषु च भुञ्जीत पायसं सघृतं बुधः । श्रावणादिषु सक्तूंश्च ततश्चैतत् समाप्यते ॥ ५६.७ ॥

ଚୈତ୍ରାଦି ମାସରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ପାୟସ ଭୋଜନ କରିବ; ଶ୍ରାବଣାଦି ମାସରେ ସକ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରିବ; ତାପରେ ଏହି ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

समाप्ते तु व्रते वह्निं काञ्चनं कारयेद् बुधः । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं रक्तपुष्पानुलेपनम् ॥ ५६.८ ॥

ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଅଗ୍ନିମୂର୍ତ୍ତି କରାଇବ; ଯାହା ଦୁଇଟି ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଓ ରକ୍ତପୁଷ୍ପରେ ଅନୁଲେପିତ ହେବ।

Verse 9

कुङ्कुमेन तथा लिप्य ब्राह्मणं देवदेव च । सर्वावयवसम्पूर्णं ब्राह्मणं प्रियदर्शनम् ॥ ५६.९ ॥

ଏହିପରି କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଓ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ; ଉଭୟେ ସର୍ବାବୟବସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦର୍ଶନେ ପ୍ରିୟ ହେବେ।

Verse 10

पूजयित्वा विधानॆन रक्तवस्त्रयुगेन च । पश्चात् तं दापयेत् तस्य मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥ ५६.१० ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି ଏବଂ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରର ଯୁଗଳ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇବାକୁ କରାଉ।

Verse 11

धन्योऽस्मि धन्यकर्मास्मि धन्यचेष्टोऽस्मि धन्यवान् । धन्येनानेन चीर्णेन व्रतेन स्यां सदा सुखी ॥ ५६.११ ॥

ମୁଁ ଧନ୍ୟ; ମୋ କର୍ମ ଧନ୍ୟ; ମୋ ଚେଷ୍ଟା ଧନ୍ୟ; ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦିତ। ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତକୁ ଯଥାବିଧି ଆଚରି ମୁଁ ସଦା ସୁଖୀ ହେଉ।

Verse 12

एवमुच्चार्य तं विप्रे न्यस्य कोशं महात्मनः । सद्यो धन्यत्वमाप्नोति योऽपि स्याद् भाग्यवर्जितः ॥ ५६.१२ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ କୋଷ (ନିଧି) ନ୍ୟସ୍ତ କଲେ, ଯେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହେଉଥିବେ ସେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୱର ଧନ୍ୟତା ପାଏ।

Verse 13

इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं च पुष्कलम् । अनेन कृतमात्रेण जायते नात्र संशयः ॥ ५६.१३ ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ସୌଭାଗ୍ୟ, ଧନ ଓ ପ୍ରଚୁର ଧାନ୍ୟ ଜନ୍ମେ; ଏହା କରିବାମାତ୍ରେ ଏମିତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 14

प्राग्जन्मजनितं पापमग्निर्दहति तस्य ह । दग्धे पापे विमुक्तात्मा इह जन्मन्यसौ भवेत् ॥ ५६.१४ ॥

ପୂର୍ବଜନ୍ମଜନିତ ପାପକୁ ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ଚୟ ଦହନ କରେ। ପାପ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତାତ୍ମା ହୋଇ ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ତେଣୁ ହୁଏ।

Verse 15

योऽपीदं शृणुयान्नित्यं यश्च भक्त्या पठेद् द्विजः । उभौ ताविह लोके तु धन्यौ सद्यो भविष्यतः ॥ ५६.१५ ॥

ଯେ କେହି ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ଏବଂ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଭକ୍ତିସହିତ ପାଠ କରେ—ସେ ଦୁହେଁ ଏହି ଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ଧନ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

श्रूयते च व्रतं चैतच्चीर्णमासीन्महात्मना । धनदेन पुरा कल्पे शूद्रयोनौ स्थितेन तु ॥ ५६.१६ ॥

ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ମହାତ୍ମା ଧନଦ—ଶୂଦ୍ରଯୋନିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଏକେଇ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିଥିଲେ।