Adhyaya 44: The Vaiśākha Bright-Twelfth Observance: Worship of Hari as Jāmadagnya and Its Fruits

Verse 1

दुर्वासा उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ॥ ४४.१ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ବୈଶାଖ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ନର ଏହିପରି ବିଧିଅନୁସାରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରୁ। ସେହିପରି ସ୍ନାନାଦି କରି, ପରେ ଦେବାଳୟକୁ ଯାଉ।

Verse 2

तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४४.२ ॥

ସେଠାରେ ବିଚକ୍ଷଣ ସାଧକ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ—ପାଦଦ୍ୱୟ ପାଇଁ ‘ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟାୟ’, ଉଦର ପାଇଁ ‘ସର୍ବଧାରିଣେ’, ଏବଂ କଟି ଓ ଉରଃସ୍ଥଳ ପାଇଁ ‘ମଧୁସୂଦନାୟ’—ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ।

Verse 3

क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ॥ ४४.३ ॥

ସେ ଭୁଜଦ୍ୱୟକୁ କ୍ଷତ୍ରାନ୍ତକଙ୍କୁ, କଣ୍ଠାଭୂଷଣକୁ ମଣିକଣ୍ଠଙ୍କୁ; ନିଜ ନାମରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରକୁ; ଏବଂ ଶିରକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ॥ ४४.४ ॥

ଏଭଳି ପୂଜା କରି ମେଧାବୀ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବବତ୍ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଘଟ (କଳଶ) ରଖିବ; ଏବଂ ସେହିପରି ଢାକି ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ରର ଯୁଗଳରେ ବେଷ୍ଟନ କରିବ।

Verse 5

वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ॥ ४४.५ ॥

ତାପରେ ବୈଷ୍ଣବ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାରେ ହରିଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରିବ—‘ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଯେ ନାମ କ୍ଲେଶବିନାଶକ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 6

दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च सम्पूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४४.६ ॥

ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ପରଶୁ (କୁହାଡ଼ି) ତିଆରି କରାଇବ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ନାନାପ୍ରକାର ଶୁଭ ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ।

Verse 7

ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ४४.७ ॥

ତାପରେ ଭକ୍ତିମାନ୍ ନର ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗରଣ କରିବ। ପ୍ରଭାତେ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ (ଅର୍ପଣ) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ଏଭଳି ନିୟମଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ।

Verse 8

आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ॥ ४४.८ ॥

ପୂର୍ବକାଳରେ ବୀରସେନ ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଓ ମହାବଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବେ ଅପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ମହାଓଜାରେ ତୀବ୍ର ତପ କଲେ।

Verse 9

चरस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ॥ ४४.९ ॥

ସେଇ ଘୋର ତପରେ ନିମଗ୍ନ ମହାମୁନି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏକ ମହାଯୋଗୀ ଆସିଲେ; ଅତିଦୂର ନୁହେଁ ଥିବାଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 10

तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरॊत् ॥ ४४.१० ॥

ତେବେ ପରମତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନରେ ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କଲେ।

Verse 11

स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ॥ ४४.११ ॥

ପୂଜିତ ମୁନି କହିଲେ—“କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପ କରାଯାଉଛି? ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କହ—ତୁମର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ବକ୍ତବ୍ୟ?”

Verse 12

राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसन्ततिः । तेन मे तप आस्थाय क्रिष्यते स्वतनुर्द्विज ॥ ४४.१२ ॥

ରାଜା କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଅପୁତ୍ର; ମୋର ପୁତ୍ରସନ୍ତତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତପର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋ ଦେହ କୃଶ ହେଉଛି।”

Verse 13

याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ॥ ४४.१३ ॥

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ମହାକ୍ଲେଶକର ତପସ୍ୟା ତୁମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ହିଁ ତୁମର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 14

राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रोऽल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ॥ ४४.१४ ॥

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମୋ ପୁତ୍ର କିପରି ହେବ? ହେ ଭଗବନ୍, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରଣତ ମୋତେ ଏହା କହନ୍ତୁ।

Verse 15

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ॥ ४४.१५ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ସେହି ଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମୁନି ବୈଶାଖ ମାସର ଶିତପକ୍ଷଜ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।

Verse 16

स हि राजा विधानॆन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ॥ ४४.१६ ॥

ସେ ରାଜା ବିଶେଷତଃ ପୁତ୍ରକାମ ହୋଇ ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରି ପରମଧାର୍ମିକ ନଳ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ପାଇଲେ; ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ନରୋତ୍ତମ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 17

प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद्गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान्कान्तिरुत्तमा ॥ ४४.१७ ॥

ହେ ମହାମୁନେ, ଏହା ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଗତ ବ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଫଳ—ସୁପୁତ୍ର ଜନ୍ମେ, ଧନ ଓ ବିଦ୍ୟା ମିଳେ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ କାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 18

इह जन्मनि किं चित्रं परलोके शृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ॥ ४४.१८ ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ କ’ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ପରଲୋକ ବିଷୟ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି ଅପ୍ସରାଗଣ ସହ ବସେ।

Verse 19

क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्राणि जीवते नात्र संशयः ॥ ४४.१९ ॥

ଶେଷେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଉଦୟ ହେଲେ ସେ କ୍ରୀଡା କରି ନିଶ୍ଚୟ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ। ସେ ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।